میراث علمی شیعه تفسیرو علوم قرآنی

آیت الله مرتضی مطهری
مرتضی مطهری ، (فریمان مشهد 1294 - شهادت : تهران 1358 ش) شهید مرتضی مطهری در13 بهمن 1298 درفریمان مشهد متولد شد . دردوازده سالگی وارد حوزۀ مشهد شد ودر1316 به حوزۀ قم رفت . اودرآن جا درمحضرآیت الله صدوقی وآیت الله مرعشی نجفی وآیت الله بروجردی وآیت الله علامه طباطبایی وآیت الله سید محمد حجت وسید محمد م…
سید محمد حسینی همدانی نجفی
سید محمد نجفی (نجف 1322 - 1417 ق) سید محمد بن سید علی حسینی همدانی نجفی ، معروف به آقا نجفی . درخانواده ای اهل دانش درنجف اشرف به دنیا آمد . سال ها درمحضرآخوند خراسانی دانش اندوخت و ازسیروسلوک وحالات آموزنده ومفید آخوند ملا حسین قلی همدانی کسب فیض کرد . به ده سالگی نرسیده بود که با پدرش به ایران آمد ودردرس …
تفسیر نمونه
نویسند این اثر آیت الله مکارم شیرازی است. آیت الله ناصرمکارم شیرازی درشیراز دیده به جهان گشود وتحصیلات اولیه را درهمان دیاربه پایان برد . چهارده ساله بود که دروس حوزوی را آغازکرد و درهجده سالگی حاشیه ای برکفایة الاصول آخوند خراسانی نوشت و درحوزۀ قم دردرس آیت الله بروجردی حضوریافت وبهره ها برد . در1327…
تفسیر مخزن العرفان
بانو نصرت امین (1265 - 1362 ش) . مجتهده و از دانشمندان زن مسلمان ایرانی معاصر . (یا : بانوی اصفهانی) بانونصرت امین ، فرزند حاج سید علی امین التجار ، اهل اصفهان . دروس اولیۀ فقه را نزد میرسید علی اصفهانی نجف آبادی وشیخ مظاهری اصفهانی آموخت . ادب عرب وبلاغت وعلوم قرآنی وحدیث وفقه واصول وفلسفه را آموخ…
تفسیر المیزان
علامه طباطبایی ، سید محمد حسین (تبریز1281- قم 1360) . متفکر ، فقیه ، فیلسوف ، عارف مفسر1بزرگ وصاحب جامع ترین تفسیرشیعه درعصرحاضر . علامه سید محمد حسین طباطبایی ، اهل تبریز . پس ازگذراندن دورۀ مقدماتی علوم درشهرخود ، در1343 ق به نجف اشرف عزیمت کرد وازمشایخ زمان خود درآن دیارچون آیت الله نائينی وآیت …
تفاسیرعرفانی شیعه
تفسیر عرفانی گونه ای از  تفسیراست که مفسر ابتنای آن را بر تأویل ظاهر الفاظ قرآنی می­ نهد پیشینۀ این تلقی از قرآن که درورای ظاهرالفاظ بطون مختلفی پنهان است و کشف و شهود عرفانی دست یابی بدان را ممکن می سازد سبب بروز این گونه ازتفاسیرشده است . اساساً اهل عرفان خود را خواص وبرخی ارسرشناسان آنان خود را «خ…
تفسیر در قرون میانی
طی قرن6 و 7 ق ، کوشش هایی برای جمع آوری تفسیرهای مأثور شده است . محمد بن مؤمن شیرازی ، دراواسط قرن 6 ق ، مجموعه ای دوازده تفسیرر ، ا باهم جمع کرد (ابن طاووس ، الطرائف ، ج 1، ص 429 ؛ حسکانی ، ج 2 ، ص 484 ، اگرچه نمی توان دربارۀ مذهب محمد بن مؤمن شيرازی با قطعیت سخن گفت ، تفسیر او به سبب محدود بودن به آ…
تفاسیر ائمه اهل بیت علیهم السلام
تفسیر منسوب به امام جعفر صادق (ع) اگر چه مکتوبی از امام جعفر صادق (ع) درتفسیرقرآن موجود نیست ، انبوهی روایت درجای جای آثار امامی ازآن حضرت یافت می شود آنچه علامه مجلسی با عنوان تفسیرامام صادق (ع) درشمار منابع اصلی خود دربحارالانواریاد کرده (ج 1، ص 15) و دربخش علوم قرآنی آن را کامل آورده است ارزش پژوهشی…
سید هاشم بحرانی(ره)
سید هاشم بحرانی مفسر بزرگ شیعه در دوران صفویه سید هاشم بحرانی (حدود 1050 - 1107 / 1109 ق) محدث ، مفسر1قرن های 11و 12 ق . هاشم به سلیمان بن اسماعیل حسینی توبلی ، ازنوادگان سید مرتضی واهل کتکان ، قریه ای درتوبلی بحرین . دردیارخود رشد کرد وسپس رهسپارنجف و مشهد شد . درمشهد ، ازکسانی چون عبد العظیم بن عبا…
ابوالفتوح رازی
مفسر قرن ششم ابوالفتوح رازی (ری480 - 552) جمال الدین حسین بن علی بن احمد خزاعی ، اهل ری . خاندان وی از حدود قرن های 1و 2 ق به ایران آمده بودند وغالباً هم اهل علم بودند . نیاکان او از دانش آندوختگان مکاتب شیخ مفید و سید مرتضی و شیخ طوسی و بسیاری کسان دیگر بودند و عموی پدرش، ابو محمد عبدالرحمان بن احم…
امین الاسلام طبرسی
طبرسی (تفرش 467 - 548 ق)طبرسی مفسر قرن ششم فقیه ، مفسربرجستۀ قرن های 5 و 6 ق . ابوعلی فضل بن حسن بن فضل ، ملقب به امین الاسلام ، اهل تفرش . درخاندانی روحانی به دنیا آمد(سبحانی ، ص 108) وبسیاری ازاعضای خاندان وی ، ازجمله پدرش ، ازفضلا وبزرگان وعالمان دین بوده اند . دانش های اولیه را نزد پدربزرگوارش…
تفسیر نزد اصحاب اهل بیت (ع) در قرن اول
تفسیرنویسی اصحاب اهل بیت (ع) وشیعیان ودرس آموختگان محافل امامان (ع) سابقه ای دیرینه دارد . درکتاب رجال نجاشی نام برخی از متکلمان و ادیبان و علمای شیعه ذکر شده که آثارتألیفی آن ها جنبۀ تفسیری داشته و عموماً باید آن ها را جزء محدثان دانست . تفسیرنویسی درمیان شیعیان به صورت جدی از زمان اصحاب امام سجاد (ع) آغاز…
نقش اهل بیت (ع) در تفسیر قرآن
اهل بيت (ع) ، چنان که پیامبر (ص) در یکی از آخرین روایات تاریخی خود در حجة الوداع از آن ها یاد فرمودند ، ثقل دوم ثقلین اند و در کنار ثقل اول (قرآن کریم) جای دارند . بیش تر اندیشمندان شیعی در تبیین جایگاه عترت بر این نظرند که ، چون  فهم قرآن کریم به جز به مساعدت اهل بیت ممکن نیست وایشان درحکم مفسر قرآن اند ، در حدیث…
مفسرین شیعه در قرن سوم
حِبَری (قرن 3 ق) محدث ، مفسر ، هم عصر ، امام جواد (ع) . حسین بن حکم حبری ، از شاگردان امام جواد (ع) . اززندگی وشرح احوال او اطلاعی دردست نیست واین تا آن حد است که حتی برخی درنام کوچک او (حسین) شک کرده اند (خطیب بغدادی ، تاریخ بغداد ، ج ، ص 298 ؛ حاکم نیشابوری ، ج 3 ، 565) . عالمان فریقین هردواز او یاد ک…
مفسران حله و اثرگذاری در محافل مفسران
با پا گرفتن مکتب حله از اواسط قرن 7 ق ، گرایش به مطالعات قرآنی در حوزه های امامی رونق گرفت . کسانی هم چون علامه حلی و قطب الدین راوندی به حاشیه نویسی برالکشاف زمخشری بسنده کردند وبرخی مانند ابن عتایقی به تألیف مختصری از تفاسیر پیشین روی آوردند . گروه انبوهی هم مانند ابن متوج بحرانی و فاضل مقداد و کمال ا…
شیعه و تفاسیر فلسفی
تفسیرفلسفی تفسیر فلسفی گونه­ ای از تفسیر است که در آن معلومات فلسفی و قواعد عقلانی برخی مکتب ­های معروف فلسفۀ اسلامی ، گنجانده شده است. دراین آثار ، برای درک مفاهیم اساسی قرآن ، از مظاهر وجود و خالق هستی سخن به میان می آید و اصول عام فلسفی در زمینه های گوناگون و فرجام شناسی و جهان بینی و کیهان شناسی و حقای…