نقد و بررسی انتساب تشبیه و تجسیم به «هشام بن حکم»
اشاره: تشبیه و تجسیم در تاریخ اندیشه های کلامی همواره به دانشمندانی از شیعه و اهل سنت نسبت داده شده است. این مقاله به دلایل منسوب به «هشام بن حکم» در اثبات تجسیم و ریشه یابى دیدگاه منسوب به وی می پردازد و سپس واکنش های دانشمندان شیعه را به چهار نوع دسته بندی کرده و آنها را گزارش می کند. در پایان نتی…
علل گرایش به تشبیه
اشاره: تَشْبیهْ  در علم کلام در برابر تَنْزیه است. تشبیه در اصطلاح علم کلام، همانند کردن خداوند در ذات یا صفات به مخلوقات و اِسناد صفات مخلوق به خالق است و تنزیه عبارت از اعتقاد به منزه بودن خداوند از مخلوقات و سلب صفات مخلوقات از خالق است. بر طبق دیدگاه «تشبیه» تفاوتی اساسی بین اوصاف خدا و اوصاف مخ…
علت به وجود آمدن مجسمه در میان مسلمانان
  اشاره: انسانها به تناسب سطح اندیشه، ظرافت وجودی و میزان بهره مندی خود را از معرفت دینی، تصوراتی مختلف از حقیقت مطلق دارند.این تصورات به اندازه ای متنوع، متعارض است که بعضاً در مقابل هم قرار دارند. اعتقاد به مجسمه در همین راستا است. در این مقاله نگارنده  علت به وجود آمدن مجسمه در بین مسلمانان را…
بررسی اتهام جسم ‌انگاری به شیعه
اتهام شیعه به تجسیم در مصادر قدیم اتهام شیعه به تجسیم در برخی مصادر قدیم و حدیث کلام اهل سنت آمده و علاوه بر آن متأسفانه در برخی دایرهالمعارف های علوم عقلی در غرب نیز منعکس شده است. عبدالقاهر بغدادی در کتاب اصول الدین در مواضعی چند این بهتان را به برخی شیعیان نسبت داده است. وی در بحث نفی حد و نهایت از صانع چ…
معنای صفات خبریه در خداوند و دیدگاه دانشمندان شیعی و سنی
مقصود از صفات خبریه، اوصافى است که در آیات قرآن و روایات آمده و مستندى جز دلیل نقلی ندارد. از جمله این صفات می‌توان به صفت «ید الله» و «عین الله» اشاره کرد. شیعه -به پیروى از اهل بیت(علیهم السلام)- معتقد به تنزیه و ابطال تجسیم و تشبیه است. با دقت در آیات یاد شده و نظایر آنها می توان به مفاد حقیقى آنها پى…
توحید در خالقیت
خالقیت و آفریدگاری از صفات خداوند است، این صفت مقتضای براهین اثبات وجود خداست، زیرا مفاد آن براهین، این است که خداوند مبدأ و عله العلل موجودات است؛ بحث در این است که خداوند در صفت آفریدگاری، شریک ندارد و خالق جهان کسی جز خداوند نیست پس یکى از شاخه‏هاى توحید، توحید در خالقیت است.[۱] به عبارت دیگر : توحید در خا…
امکان شناخت صفات خداوند
دربارۀ امکان شناخت صفات خداوند سه دیدگاه وجود دارد که در این مبحث به آنها اشاره می‌شود. دیدگاه تشبیه دیدگاه تشبیه: که معتقدند صفات الهی و صفات مخلوقات از نظر معنا و مصداق با یکدیگر تفاوتی ندارند و دقیقا به یک معنا به کار می‌روند. این گروه از این جهت که اوصاف خداوند را به اوصاف مخلوقات تشبیه می‌کنند «اهل تش…
تنزیه خدا از شباهت به آفریدگان در کلام امام رضا(ع)
از محمّد بن عبد اللّٰه خراسانى خادم امام رضا (ع) نقل است که روزى مردى زندیق بر آن حضرت وارد شد و گروهى نیز حضور داشتند، امام فرمود: بگو ببینم، اگر حرف، حرف شما باشد-اگر چه این طور نیست-آیا ما و شما یکسانیم؟ و نماز و روزه و زکات و اعتقادات ما ضررى به ما نرسانده است؟ آن مرد زندیق چیزى نگفت.     پس آن ح…
حکم معتقدین به نزول خدا بر زمین از دیدگاه شیعه
روایاتی از امامان شیعه وجود دارند که در صدد بیان منطقی بطلان اعتقاد به نزول خدا برروی زمین بوده و اشاره ای به کفر معتقدان به آن ندارند. اعتقاد به نزول خدا برروی زمین نتیجه برداشتی نادرست از روایتی تحریف شده است که پیامد آن تجسیم خداوند عزوجل است، و جسم پنداشتن خداوند از منظر علمای شیعه و سنی اگر با توجه صو…
تجسیم و تشبیه در عقاید ابن تیمیه، پیشوای وهابیت
تجسیم و تشبیه در عقاید ابن تیمیه، پیشوای وهابیت [۱] آیین الهی که به وسیله ی قهرمان توحید ابراهیم خلیل الرحمان ابلاغ شده، اصرار بر تنزیه خدا از جسمانیت و مشابهت با مخلوقات دارد، ولی به مرور زمان در میان شرایع پیشین، به خاطر ارتباط و اختلاط با اقوام مشرک، مسأله ی تجسیم و تشبیه، به آیین یهود و سپس به نصرانیت…
تجسیم
یکی از موضوعات مطرح در میان متکلمان، مساله تجسیم و جسمانیت خداوند متعال است. اکثریت متکلمان اهل سنت و نیز همه علمای شیعه منکر جسم بودن خداوند هستند و بر این نفی، به ادله عقلی و نقلی استناد می‌کنند. دیدگاه فخر رازی فخر رازی می‌گوید: «در این باب اهل علم بر دو دسته‌اند: اکثر آنان معتقد به تنزیه خداوند از…
توحید نظری و توحید عملی
ایاک نعبد و ایاک نستعین: پروردگاراتنها و تنها ترا می پرستیم و تنها و تنها از تو استعانت می جوئیم. با اینکه انسان گمان می کند; که توحید یکی از مسائل اسلام است و هزاران مسئله دیگر در اسلام در کنار توحید قرار گرفته است، ولی وقتی با نگاهی دقیقتر می نگرد می بیند اسلام سراسرش توحید است یعنی تمام مسائل آن چه آنه…
بررسی تطبیقی دیدگاه فخر رازی و علاّمه طباطبائی دربارۀ صفات خبری
چکیده از جمله مباحث کلامی‌ در میان مفسّران، تفسیر آیاتی از قرآن کریم است که موهم صفات انسان‌گونه برای خداوند متعال است. مجسّمه، اشاعره، معتزله و امامیّه در این باب اختلاف نظر دارند و هر یک با استفاده از رویکرد کلامی‌خود، این آیات را تفسیر نموده‌اند. این مقاله پس از مروری کوتاه بر دیدگاه‌های کلامی‌ مشهور، به تب…
توحید از دیدگاه شیعه
توحید، بنیادی‌ترین اصل اعتقادی در اسلام، به معنای یکتا و بی‌مانند دانستن خداوند، و همچنین بی‌شریک بودن او در خلق جهان. نخستین جملات حضرت محمد (ص) در آغاز دعوت مردم به اسلام، حاوی شهادت بر یکتایی خدا و دوری از شرک بوده است. توحید همچنین در قرآن کریم و روایات معصومین، مورد توجه قرار گرفته و سوره توحید د…
صفات خبری
صفات خبری یا خبریه صفاتی که در قرآن و احادیث برای خدا ذکر شده و ویژگی‌هایی شبیه انسان را برای خدا ثابت می‌کند، مانند وجه الله، ید الله، استواء خدا بر عرش. فرقه صفاتیه و اهل حدیث، با تکیه بر این صفات، خدا را دارای «عین»، «ید»، «وجه» و... توصیف می‌کردند. اشاعره با اندیشه اهل حدیث هماهنگ شدند و برای نخ…