جغرافیای شیعه

ماجراي فخ
فخ مكاني نزديك مكه در عربستان است كه در آنجا جمعي از صحابه پيامبر خدا صلي‌الله‌عليه ‌و آله مدفون هستند. شهرت فخ به دليل واقعه‌اي است كه روز ۸ ذي حجه سال ۱۶۹ هـ. ق در زمان هادي عباسي در آنجا روي داد. در اين روز كه به يوم فخ معروف است، عده زيادي از علويان به جهت قيام بر ضد خليفه عباسي كشته شدند. شرح ماجرا …
بررسی قیام محمّد نفس زکیّه
موضع امام صادق(علیه السلام) در برابر قیام نفس زکیّه به عنوان مهدی آل‌محمّد(صلی الله علیه و آله) از همان روز اوّل مخالفت بود؛ زیرا عبدالله محض یعنی پدر نفس زکیّه معتقد شده بود كه فرزندش مهدی آل محمّد(صلی الله علیه و آله) است و سكوت امام می‎توانست نوعی صحّه گذاردن بر ادّعای آنها باشد. به همین دلیل امام صادق…
محمد بن حنفیه و قیام کربلا
چکیده محمد بن حنفیه از شخصیت های علوی است که ابهامات و اشکالاتی در تاریخ زندگی وی به چشم می خورد . از جمله، علت شرکت نکردن او در قیام کربلا و عدم همراهی او با امام حسین (علیه السلام). علما و رجال شناسان شیعه برای روشن ساختن این ابهام و در مقام دفاع از محمد بن حنفیه دلایلی را مطرح کرده اند . به اع…
قيام زيد بن علي
از بزرگترین قیام­هایی که علیه نظام جائر اموی صورت گرفته است، قیام زید بن علی(ع) بن الحسین(ع) است؛ این قیام که در سال صد و بیست و یک هجری و به منظور امر به معروف و نهی از منکر و نیز انتقام از قاتلین شهدای کربلا در کوفه به وقوع پیوست، توانست ضربه­ای مهلک بر مبانی مشروعیت خلفای اموی وارد آورد. ورود به کوفه …
قیامهای علویان در زمان امام رضا علیه السلام
قیام محمد بن جعفرعلیه السلام، معروف به دیباج (200ق.)عصر امام رضا علیه السلام شاهد حرکتی دیگر از جانب علویان علیه عباسیان بود .این حرکت توسط محمد دیباج سازماندهی شد. او از فرزندان امام صادق علیه السلام بود وگروهی از شیعیان گمان کردند که بعد از جعفر بن محمد علیهما السلام امامت شیعیان به وی می رسد . بنا …
قیام سرخ حجر بن عدی
اسلام حجر پس از غزوه بدر، آفتاب اسلام در آسمان مدینه ظاهر شد و دیدگان بسیاری را خیره ساخت. دیگر اسلام امری درونی و باوری مخفی نبود؛ سرود پیکارهای خونین بود که در صفوف پولادین مردان سترگ تجلی می کرد و ایمان راسخ مؤمنان راستین را در صحنه جهاد به تصویر می کشید. صدای دل انگیز اسلام در سراسر جزیره العرب پیچید و معارف…
تأثیر ولایت عهدی امام رضا (ع) بر قیام های علویان
امام رضا (ع) و مأمون، در سال 198قمری، بیعت عمومی کردند و مأمون مرو را مرکز خلافت خویش قرار داد، در حالی که مقر خلفای پیش از او بغداد بود. مأمون به سبب کارهای فراوان ماه های نخستین خلافتش، در ابتدا با امام رضا(ع) کاری نداشت و آن حضرت نیز در مدینه به فعالیت های فرهنگی، علمی و رهبری شیعیان اشتغال داشتند،…
جشن و سرور در عید غدیر خم در عصر آل بویه
در هیجدهم همان سال (352) شیعیان بغداد به فرمان معزالدوله مراسم یادبود غدیر خم را - که به اعتقاد شیعه روز اعلام جانشینی علی علیه السلام از سوی پیغمبر است (1) - جشن گرفتند چادرها برافراشتند و پارچه ها آویختند و با زینت بیرون آمدند و شب در مجلس شرطه (پلیس) جشن آتش افروزی برپا کرده طبل و شیپور نواختند و روز بعد…
رسميت تشيع در ايران در دولت صفوي
پس از سقوط خلافت عباسي به دلائل متعددي جنبش شيعي در جهان اسلام اوج گرفت. اين اوج گيري در شکل هاي مختلفي خود را نشان داد. اختلاط تشيع و تصوف يکي از مهمترين جلوه هاي اوج گيري تشيع در تمامي بلاد اسلامي بود. افزون بر آن، جنبشي گسترده از تشيع غالي از شمال سوريه تا سرزمين هاي گسترده آناتولي و از آنجا تا شمال عر…
تاسیس دولت فاطمی در مصر
در دوره ی ستر، امامان اسماعیلیه کاملا در خفا می زیستند و خود را به شکل تجار در آورده در شهر «سلمیه » به تجارت می پرداختند تا نسبت به عمال خلیفه جلب توجه ننمایند و هیچ یک از اسماعیلیان از نام و محل امامان خود آگاه نبودند، در عین حال ایشان دعات خود را به اطراف بلاد اسلام می فرستادند و مردم را به ظهور ن…
عصر سلجوقی و سیاست های فرهنگی شیعه
بنیاد پژوهش های اسلامی، گروه تراجم و انساب بدون تردید یکی از مقاطع حساس تاریخ شیعه امامی، پیدایش دولت سلجوقیان و افول قدرت شیعی آل بویه بود. مطالعه این بخش از تاریخ تحولات سیاسی و فرهنگی شیعه می تواند دستاوردهای ارزشمندی در راستای کشف و فهم دینامیسم حاکم بر تاریخ شیعه امامی داشته باشد. به این منظور لازم است …
دولت آل بویه
فعالیت های دینی و مذهبی در دوره آل بویه روند اسلام گرایی در ایران تا قرن چهارم هجری تاکنون به طور پراکنده، مطالبی درباره نفوذ اسلام در ایران آورده ایم.در اینجا به این مناسبت که قرن چهارم قرن سیطره کامل اسلام در ایران است، به برخی از نکات تاریخی و تحلیلی نفوذ تدریجی اسلام در ایران اشاره می کن…
رابطه علماي شيعه با حكومت در عصر غيبت
چكيده دين‌گرايي با نهاد بشر سرشته شده و جامعه، عرصه تجلي آن در حيات بشري است. بين دين و دنيا رابطه‌اي وجود دارد كه در عرصه اجتماع، به رابطه دين و سياست بدل می‌شود. رابطه بين اين دو در روند تاريخ، در قلمروهاي خاص محصور نبوده، بلكه دين‌داران در عمل، حوزه‌هاي عرفي سياست را در نورديده و کارگزاران عرصه سياست …
بررسي روابط دولت‌هاي شيعي در قرن چهارم هجري
چكيده پس از تشكيل اولين دولت شيعي، يعني علويان طبرستان در ايران در قرن سوم هجري، دولت‌هاي بزرگ شيعي ديگري، همچون آل‌بويه، و فاطميان و آل‌حمدان در قرن چهارم هجري شكل گرفت. اين دولت‌ها، در گسترش تعاليم شيعه اماميه، اسماعيليه و گسترش فرهنگ و تمدن اسلامي، به خصوص آشكار كردن مظاهر شيعه در ايران، عراق و شم…
آرمان شناسی قیام های شیعی با رویکرد به شعارها و نمادها (۳)
۳٫ برقراری عدالت و تقسیم بالسویه بیت المال یکی ازاهداف بلند و آرمان های الهی شیعیان، برقراری عدالت در جامعه بود. آنها که خود قربانی بی عدالتی حاکمان جور بودند و برخورد ناعادلانه حاکمان با مردم را مشاهده می کردند، نمی توانستند سکوت کنند. وقتی می دیدند حاکمان اموی وعباسی، بیت المال را هرطور که می خواهند…
تراژدی کربلا؛ جامعه شناسی گفتمان شیعی
مردم شناسان، برآن اند که فرهنگ عامه (فولکور) مجموعه ای از آداب و رسوم و سنت های موروثی ریشه دار و کهن در میان مردم است که به سادگی و آسانی دگرگونی نمی پذیرد; و چنانچه در آنها تغییر و تحولی روی دهد، ویژگی ها و معانی و مفاهیم و رنگ و بوی مردمی آنها دست نخورده می ماند; به ویژه اگر این فرهنگ عامه از آد…