توحید و خداشناسی

منظور از مكر الهى
 مكر الهى خداى متعال در آيه 99 سوره «اعراف» مى فرمايد: «آيا اين مجرمان از مكر الهى ايمنند؟ در حالى كه هيچ كس جز زيانكاران خود را از مكر او در امان نمى دانند»؟! (أَ فَأَمِنُوا مَكْرَ اللّهِ فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ). «مكر» در لغت عرب با آنچه كه در فارسى امروز از آن مى فهميم …
برهان امکان و وجوب
 برهان امکان و وجوب که گاهى به اختصار از آن به برهان امکان تعبیر می‎شود، یکى از استوارترین براهین عقلى بر اثبات وجود خداوند است. این برهان در میان فلاسفه اسلامى از جایگاه بلندى برخوردار است، و به عنوان طریق فلاسفه در اثبات وجود خداوند یاد می‎شود. تقریر روشن این برهان به ابن سینا (متوفاى ۴۳۷ هجرى) باز می‎گرد…
ضرورت بحث از وجود خدا
درباره فلسفه بحث پیرامون وجود خداوند دو پرسش مطرح شده است: یکى این که چه چیز انسان را به بحث درباره ى وجود خداوند بر می انگیزد؟ و دیگرى این که بر شناخت خداوند و ایمان به او چه فایده اى مترتب می گردد؟ متکلمان اسلامى در پاسخ به پرسش نخست، پاسخ هایى را داده اند یادآور می شویم: ۱٫ لزوم جلوگیرى از زیا…
معناى برهان علیت
 عالمى که در آن زندگى مى کنیم بدون شک حادث است (زیرا دائماً در حال تغییر است، و آن چه در حال تغییر است، معرض حوادث است، و چیزى که معرض حوادث است، محال است قدیم و ازلى باشد). اکنون این سؤال پیش مى آید که اگر حادث است، از پنج حال بیرون نیست: ۱ـ بدون علت به وجود آمده است. ۲ـ خود علت خویشتن است. ۳ـ معلولات جهان علت وج…
نا متناهی بودن ذات پاک خداوند
 او وجودى است‏ بى نهایت از هر نظر:از نظر علم و قدرت، حیات ابدیت و ازلیت و به همین دلیل در زمان و مکان نمى گنجد، چرا که زمان و مکان هر چه باشد محدود است، ولى در عین حال همه جا و در هر زمان حضور دارد چرا که فوق زمان و مکان است. و هو الذى فى السماء اله و فى الارض اله و هو الحکیم العلى ، او کسى است که در…
توحيد ذاتى
توحيد ذاتى يعنى شناختن ذات حق به وحدت و يگانگى.اولين شناختى كه هر كس از ذات حق دارد، غنا و بى‏ نيازى اوست، يعنى ذاتى است كه در هيچ جهتى به هيچ موجودى نيازمند نيست و به تعبير قرآن «غنى‏» است، همه چيز به او نيازمند است و از او مدد مى‏گيرد و او از همه غنى است‏يا ايها الناس انتم الفقراء الى الله و ال…
خداشناسى فطرى
خداشناسى فطرى یکى از راه‎هاى خداشناسى که پیوسته مورد توجه متفکران و دانشمندان بوده است، و هم پیامبران الهى به آن اهتمام نموده و از این طریق بشر را به دین و خداپرستى هدایت کرده‎اند، راه فطرت است. تعریف فطرت فطرت در قرآن و روایات به معنى آفرینش بدیع و بی‎سابقه است. ابتکارى بودن آفرینش جهان به دو جهت است…
توحید خالقیت
توحید خالقیت توحید در خلق و امر مقدمه: یکى از شاخه هاى توحید توحید در خالقیت است. توحید در خالقیت یعنى اینکه در جهان هستى، بیش از یک خالق اصیل و مستقل نداریم و خالقیت علل دیگر در طول خالقیت او است و به اذن و فرمان او صورت می گیرد. قرآن مجید در آیات زیادى این معنى را با استدلال اثبات کرده است ما …
مقصود از صفات خبریه
مقصود از صفات خبریه، اوصافى است که در آیات قرآن و روایات آمده و مستندى جز نقل ندارد. مثل : ۱٫ ید الله (دست خدا) : (إِنَّ الَّذِینَ یُبایِعُونَکَ إِنَّما یُبایِعُونَ اللهَ یَدُ اللهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ)(۱) «آنان که با تو بیعت مى کنند، با خدا بیعت مى کنند. دست خدا بالاى دست آنان است.» ۲٫ وجه الله (…
دلیل فقر و غناء بر یگانگى خداوند
 قرآن مجید در آیه ۵۴ سوره «روم» به یکى از دلائل توحید که دلیل فقر و غناء است اشاره کرده، مى فرماید: «خداوند همان کسى است که شما را در حالى که ضعیف و ناتوان بودید، آفرید، سپس بعد از این ضعف و ناتوانى، قوت و قدرت بخشید، و دوران جوانى و شکوفایى نیروها آمد، و بعد از آن بار دیگر ضعف و پیرى را جانشین قوت ک…
قضا و قدر
قانون علیت در جهان هستى ، به نحو استثناء ناپذیر حکم فرما و جارى است . به مقتضاى این قانون هر یک از پدیده هاى این جهان در پیدایش خود بعللى ( اسباب و شرائط تحقق ) بستگى داردکه با فرض تحقق همه آنها ( که علت تامه نامیده می شود ) پیدایش آن پدیده ( معلول مفروض ) ضرورى ( جبرى ) است و با فرض فقدان همه آنها یا بر…
توحید در مالکیت
توحید در مالکیت خداى تعالى در آیات بسیارى از کلام مجیدش ملک عالم را از آن خود دانسته، از آن جمله فرموده: (لله ما فى السماوات و ما فى الارض، آنچه در آسمانها است و آنچه در زمین است ملک خدا است)، (۱) و نیز فرموده): (له ملک السماوات و الارض، ملک آسمانها و زمین از آن او است)، (۲) و نیز فرموده: (له الم…
رحمت خدا شامل حال گنهکاران
 با توجه به آيات 53 ـ 55 سوره «زمر» بدست آورد. خداوند در اين آيات با لحنى آكنده از نهايت لطف و محبت، آغوش رحمتش را به روى همگان باز كرده و فرمان عفو آنها را صادر نموده، مى فرمايد: «به آنها بگو اى بندگان من كه بر خودتان اسراف و ستم كرده ايد! از رحمت خداوند نوميد نشويد كه خدا همه گناهان را مى بخشد كه او بخشنده و م…
برهان حدوث
 برهان حدوث در الهیات اسلامى ـ به ویژه نزد متکلمان ـ از اهمیت ویژه‎اى برخوردار است؛ تا آن جا که به عنوان طریق ویژه متکلمان نامیده شده است. برهان حدوث در کتب کلامى به گونه‎هاى مختلفى تقریر شده است.(۱) طریق حدوث در احادیث اسلامى نیز به روشنى مطرح شده است.(۲) برهان حدوث از دو مقدمه ذیل تشکیل شده است: الف: جهان حا…
بداء
آیا تقدیر الهى در مورد بندگانش قابل تغییر است  یا نه؟ ما مسلمانها به بداء عقیده داریم بداء یعنى تغییر پیدا کردن تقدیر الهى; مقاله حاضر به بررسى این مطلب پرداخته است. تقدیر الهى درباره انسان بر دو نوع است: ۱ . تقدیر محتوم و قطعى، که به هیچ وجه قابل تغییر نیست ۲ . تقدیر معلق و مشروط، که با فقدان برخى شرایط،…
حقيقت بداء در عقائد شيعه
برخى تصور کرده اند که مراد از بداء آن است که چیزى بر خدواند متعال مخفى و پنهان بوده و سپس آشکار و معلوم مى شود و با توجه به آیات قرآنى و روایات معصومین علیهم السلام و گفتار علماى شیعه و سنی  – که متعاقبا ذکر خواهد شد -  این تصور باطل و بلکه کفر است. معناى صحیح بداء نزد شیعه به  استناد آیات و روایات ،  عب…