توحید و خداشناسی

منظور از بداء در مورد خداوند
 در اصول کافى جلد 1 بابى تحت همين عنوان آمده است حقيقت بداء تعبير ديگرى است از "یمحو الله ما يشاء و يثبت و عنده أمّ الکتاب؛[1] خداوند محو و اثبات مي‌‌ کند آن چه را که مي‌‌ خواهد و نزد او است امّ الکتاب". يهود عقيده داشتند که دست خدا بسته است؛ به اين معنا که خدا آسمان و زمين و زمان و انسان و موجودات را خ…
معناى توحيد در صفات
 بى شك خداوند متعال به صفاتى متصف مى شود كه گوياى كمال در ذات اوست، مثلا گفته مى شود او دانا، توانا و زنده است. انسان نيز به همين صفات موصوف است. او نيز ـ به اذن خدا ـ دانا، توانا و زنده است، ليكن وصف خدا به اين صفات و وصف ديگران از دو جهت متفاوت است : اوّل : اين صفات (علم، قدرت و حيات) مفهوم متفاوتى دا…
خداوند دارى يک نيرو
آيا اين که مى گويند: "خداوند نيروى عظيمى است که همه جا هست و ناديدنى است و خالق همه موجودات است" صحيح است يا خير؟ جواب: تعبير نيرو درباره خدا هرگز صحيح نيست، زيرا گاهى ممكن است با نيروهاى جهان طبيعت اشتباه شود، خداوند يك وجود لايتناهى از جميع جهات است كه در همه جا بوده و هست و صفاتى مانند صفات م…
خالقيت، ربوبيت، الوهيت
خالقيت بعد از اثبات واجب الوجود به عنوان نخستين علت براى پيدايش موجودات ممکن الوجود و در نظر گرفتن اينکه همگى آنها در هستى خودشان نيازمند به او هستند صفت خالقيت براى واجب الوجود، و مخلوقيت براى ممکنات انتزاع مى شود.مفهوم «خالق» که بر اساس اين رابطه وجودى بدست مى آيد مساوى با علت هستى بخش و موجد (اي…
مفهوم زيبايى در خدا و ملاقات با او
 در بحث خداشناسى مسلم شده که خداوند جسم نيست و ديده نمى شود و به کار بردن هر گونه کلماتى که بوى جسميت و عوارض جسم بدهد درباره خدا صحيح نيست با اين حال در روايات اسلامى چنين آمده است که: " خداوند زيباست و زيبايى را دوست دارد" از مفاد اين جمله چنين استفاده مى شود که خداوند به وسيله چشم ديده مى شود، زيرا زيبا…
فطری بودن دین و خداشناسی
سؤال: فطرت چیست؟ و اگر خداشناسی و دین، فطری است، پس چرا برخی از مردمان به آن معتقد نیستند؟ جواب: یکی از مباحث انسان شناسی این است که آیا چیزی به نام فطرت، در نهاد آدمی وجود دارد یا خیر؟ نظریه وجود فطرت، توجه اندیشمندان معاصر را بیشتر از گذشتگان به خود جلب کرده است؛ چون پذیرش یا ردّ آن در سرنوشتِ مباحثِ بن…
معناى توحيد ذاتى
 توحيد، رشته و ريسمانى است كه همه مسلمانان، بلكه پيروان اديان آسمانى ديگر به آن چنگ مى زنند و باور دارند. توحيد ذاتى دو معنى دارد : اول : اين كه خدا يكى است و مانند و شبيه و همتا و جايگزين ندارد. دوم : اين كه ذات خدا بسيط است و در آن كثرت و تركيب نيست. آيه وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ .(1) اشا…
برهان نظم
 يكى از راههاى عقلى و در عين حال ساده و عمومى خداشناسى، راه تفكر در نظام آفرينش است. اين راه در قرآن كريم و احاديث اسلامى مورد اهتمام واقع شده است، چنان كه پيوسته مورد توجه متكلمان نيز بوده است و در دوره معاصر،‌ اهميت بيشتر يافته است.(1) تعريف و اقسام نظم نظم عبارت است از نوعى رابطه ميان دو يا چند چيز. …
روش هدايت
 خداى متعال در آيه 9 سوره «نحل» به يكى از نعمتهاى بسيار مهم معنوى اشاره كرده مى فرمايد: «بر خدا است كه راه راست و صراط مستقيم را كه هيچگونه انحراف و كژى در آن نيست در اختيار بندگان بگذارد» (وَ عَلَى اللّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ). «قَصْد» به معنى صاف بودن راه است، و بنابراين، «قَصْدُ السَّبِيْلِ» به معنى راه ر…
دوران فطرت و برخورداري جامعه بشرى از هدايت الهى
 منظور از دوران فترت وبرخورداري جامعه بشرى از هدايت الهى خداى متعال در آيه 19 سوره «مائده» به مسأله فترت رسل اشاره نموده مى فرمايد: «اى اهل كتاب و اى يهود و نصارى پيامبر ما به سوى شما آمد تا در عصرى كه ميان پيامبران الهى فترت و فاصله اى واقع شده، حقايق را براى شما بيان مى كند، مبادا بگوئيد از طرف خدا …
معناى صفات ثبوتيه و سلبيه
 صفات خداى سبحان به صفات ثبوتيه و سلبيه تقسيم مى شود. مقصود از اول، صفاتى است كه از كمال حكايت دارد، مثل اينكه خداوند، عالم و قادر است. و مقصود از صفات سلبيه، منزّه دانستن ذات خدا از صفاتى است كه از نياز و نقص و فقر حكايت مى كند. به تعبير ديگر : خداوند، صفات جمال و صفات جلال دارد. صفات جمال حكايت از كمال…
توحيد ربوبيت
ربوبيت از جمله روابطى که بين خدا و خلق، لحاظ مي‏شود اينست که مخلوقات نه تنها در اصل وجود و پيدايششان نيازمند به خدا هستند بلکه همه شئون وجودى آنها وابسته به خداى متعال است و هيچگونه استقلالى ندارند و او به هر نحوى که بخواهد در آنها تصرف مي‏کند و امورشان را تدبير مي‏نمايد. هنگامى که اين رابطه را به صو…
خورشيد و ماه نشانه‏ اى از قدرت خدا
خورشيد و ماه با حركت حساب شده خود و نظم بخشيدن به ساير سيارات و تاثير در همه موجودات، نشانى از آفريننده حكيم و قادر مطلق هستند . در شماره گذشته با يكى ديگر از آياتى كه با تعبير «و من آياته » شروع شده، آشنا شديم و آن، آيه 37 سوره فصلت بود كه در آن به چهار پديده مهم و حياتى در منظومه خاكى ما اشاره …
منظور از مكر الهى
 مكر الهى خداى متعال در آيه 99 سوره «اعراف» مى فرمايد: «آيا اين مجرمان از مكر الهى ايمنند؟ در حالى كه هيچ كس جز زيانكاران خود را از مكر او در امان نمى دانند»؟! (أَ فَأَمِنُوا مَكْرَ اللّهِ فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ). «مكر» در لغت عرب با آنچه كه در فارسى امروز از آن مى فهميم …
نديدن خدا دليلى بر نبودن او نيست
 خوشبختانه علوم مادّى با طرح مسائلى ـ كه بهترين ابزار براى نفى عقيده مادّى گرى و الحاد است ـ گور خود را با دست خود كنده است. شايد در گذشته يك دانشمند مى توانست بگويد: آنچه را كه حواس درك نكرده، قبول ندارم، امّا امروزه بر اثر پيشرفت علوم ثابت شده است كه: موجوداتى كه در عالم، قابل احساس نيستند به مراتب از…
برهان امكان و وجوب
 برهان امكان و وجوب كه گاهى به اختصار از آن به برهان امكان تعبير مي‎شود، يكى از استوارترين براهين عقلى بر اثبات وجود خداوند است. اين برهان در ميان فلاسفه اسلامى از جايگاه بلندى برخوردار است، و به عنوان طريق فلاسفه در اثبات وجود خداوند ياد مي‎شود. تقرير روشن اين برهان به ابن سينا (متوفاى 437 هجرى) باز مي‎گرد…