توحید و خداشناسی

معناى حقیقت فعل و حکم خداوند متعال
مقدمه: یکى از شاخه  هاى توحید، توحید درحاکمیت است قرآن مجید در ضمن آیاتى بیان مى دارد که مراد از توحید در حاکمیت چیست. ما این آیات را همراه با تفسیر آن به قلم علامه طباطبایى تقدیم مى داریم. فعل خداى تعالى و حکمش نفس حق است، نه اینکه مطابق با حق و موافق با آن باشد. توضیح اینکه: هر چیزى وقتى حق است که در خار…
علت جزء اصول دين بودن صفت عدل خدا
بايد به چند امر توجّه كرد: 1- عدالت از ميان صفات خدا چنان اهميّتى دارد كه بسيارى از صفات ديگر به آن بازگشت مى كند، زيرا «عدالت» به معنى وسيع كلمه قرار دادن هر چيز در جاى خويش است، در اين صورت حكيم و رزّاق و رحمان و رحيم و مانند آنها همه بر آن منطبق مى گردد. 2- مسئله معاد نيز متّكى به مسئله «عدل …
خداوند اداره کننده هستی
برخى توهم کرده بودند که خداوند متعال تنها خالق جهان است، اما اداره آنرا فرشتگان بر عهده دارند اما قرآن مجید این توهم را باطل دانسته و در آیات زیادى مى فرماید خداوند متعال هم خالق جهان است و هم مدبرالامور است، مقاله حاضر در این زمینه است. "ا و لم یر الذین کفروا ان السموات و الارض کانتا رتقا ففتقناهما و جعل…
اصول ده گانه در صفات خداوند
اصل اول از آنجا که ذات خداوند حقیقتى غیر متناهى است و مثل و نظیرى ندارد، انسان راهى به درک کنه ذات خداوند نخواهد داشت، در عین حال مى توان او را از طریق صفات جمال و جلال شناخت. مقصود از صفات جمال، صفاتى است که نشان دهنده کمال وجودى خداوند است، مانند علم، قدرت، حیات، اختیار و نظایر آن. مقصود از…
برهان صديقين
در مورد برهان صديقين مطالب علمى و تحقيق فراوان است لكن به اقتضاى گنجايش اين نوشتار مطالبى مختصر بيان مى شود. اصطلاح برهان صديقين را نخستين بار «بوعلى سينا» با استفاده از آيات قرآن كريم در تسميه برهانى به كار برد كه بر اساس امكان ماهوى براى اثبات وجود خداوند سازمان داده بود و سرّ اين نامگذارى توسط او …
عدم منافات استعانت از غير خدا با توحيد
موحّد، همان گونه كه جز خدا را نمى پرستد، در زندگى دنيوى و اخروى خود نيز جز از خداوند يارى نمى طلبد. از اين روست كه خداوند، توحيد در استعانت را به توحيد در عبادت عطف مى كند و مسلمان را فرمان مى دهد كه شب و روز در نمازهاى پنجگانه اش بگويد : (إِيّاكَ نَعْبُدُ وَإِيّاكَ نَسْتَعِينُ). جدا كردن اين دو و حرام …
منظور از هدايت تكوينى خدا
موحّد، همان گونه كه جز خدا را نمى پرستد، در زندگى دنيوى و اخروى خود نيز جز از خداوند يارى نمى طلبد. از اين روست كه خداوند، توحيد در استعانت را به توحيد در عبادت عطف مى كند و مسلمان را فرمان مى دهد كه شب و روز در نمازهاى پنجگانه اش بگويد : (إِيّاكَ نَعْبُدُ وَإِيّاكَ نَسْتَعِينُ). جدا كردن اين دو و حرام …
پى به وجود خدا بردن  از مطالعه پديده حيات و مرگ
قرآن مجيد در آيه 28 سوره «بقره» با ذكر يكى از پديده هاى شگفت انگيز آفرينش، انسانها را متوحه وجود پرودگار مى سازد، در واقع قرآن مجيد در اين آيه براى اثبات وجود خدا از نقطه اى شروع كرده كه براى احدى جاى انكار باقى نمى گذارد و آن مسأله پيچيده حيات و زندگى است. نخست مى گويد: «چگونه شما خدا را انكار مى كني…
کارکردهاى اجتماعى توحید
براى هر بینش و نگرشى کارکردهاى چندى در حوزه هاى روانى و اخلاقى و منشى و نیز در حوزه هاى اجتماعى و هنجارى و کنشى مى توان ارائه داد. توحید به عنوان بینش و نگرش اساسى و بنیادین نیز از این امر جدا و مستثنا نیست؛ از این رو مى توان براى آن کارکردها را شناسایى و ردگیرى کرد. به نظر مى رسد بیش تر از آن که کارکردهاى …
معنى «رحمان» و «رحیم» بودن خداوند
 مشهور در میان گروهى از مفسران این است که: صفت «رحمان»، اشاره به رحمت عام خدا است که شامل دوست و دشمن، مؤمن و کافر، نیکوکار و بدکار مى باشد؛ زیرا «باران رحمت بى حسابش همه را رسیده، و خوان نعمت بى دریغش همه جا کشیده» همه بندگان از مواهب گوناگون حیات بهره مندند، و روزى خویش را از سفره گسترده نعمت هاى بى پ…
توحید صفاتى خداوند
توحید صفاتى یعنى درک و شناسایی ذات حق به یگانگى عینى با صفات و یگانگى صفات با یکدیگر.توحیدذاتى به معنى نفى ثانى داشتن و نفى مثل و مانند داشتن است و توحید صفاتى به معنى نفى هر گونه کثرت و ترکیب از خود ذات است. ذات خداوند درعین اینکه به اوصاف کمالیه جمال و جلال متصف است، داراى جنبه های مختلف عینى نیست.اختل…
خالقیت، ربوبیت، الوهیت
خالقیت بعد از اثبات واجب الوجود به عنوان نخستین علت براى پیدایش موجودات ممکن الوجود و در نظر گرفتن اینکه همگى آنها در هستى خودشان نیازمند به او هستند صفت خالقیت براى واجب الوجود، و مخلوقیت براى ممکنات انتزاع مى شود.مفهوم «خالق» که بر اساس این رابطه وجودى بدست مى آید مساوى با علت هستى بخش و موجد (ای…
مفهوم زیبایى در خدا و ملاقات با او
 در بحث خداشناسى مسلم شده که خداوند جسم نیست و دیده نمى شود و به کار بردن هر گونه کلماتى که بوى جسمیت و عوارض جسم بدهد درباره خدا صحیح نیست با این حال در روایات اسلامى چنین آمده است که: " خداوند زیباست و زیبایى را دوست دارد" از مفاد این جمله چنین استفاده مى شود که خداوند به وسیله چشم دیده مى شود، زیرا زیبا…
فطری بودن دین و خداشناسی
سؤال: فطرت چیست؟ و اگر خداشناسی و دین، فطری است، پس چرا برخی از مردمان به آن معتقد نیستند؟ جواب: یکی از مباحث انسان شناسی این است که آیا چیزی به نام فطرت، در نهاد آدمی وجود دارد یا خیر؟ نظریه وجود فطرت، توجه اندیشمندان معاصر را بیشتر از گذشتگان به خود جلب کرده است؛ چون پذیرش یا ردّ آن در سرنوشتِ مباحثِ بن…
برهان نظم
 یکى از راههاى عقلى و در عین حال ساده و عمومى خداشناسى، راه تفکر در نظام آفرینش است. این راه در قرآن کریم و احادیث اسلامى مورد اهتمام واقع شده است، چنان که پیوسته مورد توجه متکلمان نیز بوده است و در دوره معاصر،‌ اهمیت بیشتر یافته است.(۱) تعریف و اقسام نظم نظم عبارت است از نوعى رابطه میان دو یا چند چیز. …
خورشید و ماه نشانه‏ اى از قدرت خدا
خورشید و ماه با حرکت حساب شده خود و نظم بخشیدن به سایر سیارات و تاثیر در همه موجودات، نشانى از آفریننده حکیم و قادر مطلق هستند . در شماره گذشته با یکى دیگر از آیاتى که با تعبیر «و من آیاته » شروع شده، آشنا شدیم و آن، آیه ۳۷ سوره فصلت بود که در آن به چهار پدیده مهم و حیاتى در منظومه خاکى ما اشاره …