اخلاق و عرفان شیعی

در ذکر فضل مدینه و بیت المقدس و کوفه‏
خداوند متعال در آیه هفتاد و هشتم سوره هفدهم (الاسراء) فرموده است «و اگر بخواهند، هر آینه بجنبانندت از زمین تا بیرون کنند تو را از آن و آنگاه درنگ نکنند (پس از تو) همراه تو مگر اندکى.» تا آنجا که فرموده است «بگو آمد حق و نابود شد باطل و بتحقیق که باطل نابودشدنى است.» ابن عباس مى‏گوید: چون پیامبر (صلّى ا…
در فضیلت ماه رجب‏
خداوند متعال در آیه ۲۱۵ سوره دوم (بقره) مى‏فرماید «در باره ماه حرام و کارزار کردن در آن از تو مى‏پرسند. بگو کارزار کردن در آن بزرگ (گناه بزرگ) است.» بدان که خداوند متعال در کتاب خویش چهار چیز را حرام (محترم و قابل احترام) نام نهاده است: نخست مسجد مکه و در آیه ۱۴۶ سوره بقره مى‏فرماید «و از جایى که بیر…
تأثیر تربیت خانوادگى و وراثت در اخلاق
 همه مى دانیم که اوّلین مدرسه براى تعلیم و تربیت کودک محیط خانواده است، و بسیارى از زمینه هاى اخلاقى در آنجا رشد و نموّ مى کند؛ محیط سالم یا ناسالم خانواده تأثیر بسیار عمیقى در پرورش فضائل اخلاقى، یا رشد رذائل دارد؛ و در واقع باید سنگ زیربناى اخلاق انسان در آنجا نهاده شود. اهمّیّت این موضوع، زمانى آ…
نقش پاک بودن محیط در پرورش فضایل اخلاقی
بى شک وضع محیط اجتماعى زندگى انسان اثر فوق العاده اى در روحیّات و اعمال او دارد چرا که انسان بسیارى از صفات خود را از محیط کسب مى کند. محیطهاى پاک غالباً افراد پاک پرورش مى دهد و محیطهاى آلوده غالباً افراد آلوده. درست است که انسان مى تواند در محیط ناپاک، پاک زندگى کند و بعکس در محیطهاى پاک سیر ناپاکى…
تأثیر علم و آگاهى در تربیت‏
از زمینه هاى پرورش اخلاق بالا بردن سطح علم و معرفت افراد است، چرا که هم با دلیل منطقى و هم با تجربه هاى فراوان به ثبوت رسیده است که هر قدر سطح معرفت و دانش الهى انسان بالاتر برود فضائل اخلاقى در او شکوفاتر مى شود؛ و بعکس، جهل و فقدان معارف الهى ضربه شدید بر پایه ملکات فضیله وارد مى سازد و سطح اخلاق را تنزّل…
خصوصیات یک مؤمن از دیدگاه قرآن و اهل بیت علیهم السلام
در آیات مختلفی از قرآن کریم صفات مؤمنین را مشاهده می‌کنیم از جمله در آیات ابتدائی سوره مومنون بعد از تاکید بر سعادتمند بودن آن‌ها (قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُون) اوصاف ایشان را بیان می‌کند: ۱٫خشوع در نماز: خداوند قبل از هر چیز انگشت روی نماز گذارده، میگوید: «آنها که در نمازشان خشوع دارند» (الَّذِینَ هُ…
فلسفه خودشناسی از دیدگاه در اسلام
 دلا غافل ز سبحانی چه حاصل       اسیر نفس و شـیطانی چه حاصل بود قدر تو افزون از ملائـک            تو قدر خود نمی دانی چه حاصل مقدمه ضرورت خودشناسی در مکاتب مادی و غیر مادی مورد بحث و تأمل قرار گرفته است. در مکاتب مادی خودشناسی از آن حیث مورد توجه قرار گرفته که انسان بتواند استعدادهای بالفعل و بالقوه…
عدالت سر منشأ کمال و سعادت
نهایت کمال و غایت سعادت، از براى هر شخصى اتصاف اوست به صفت عدالت، و میانه روى در جمیع صفات و افعال ظاهره و باطنه، خواه از امورى باشد که مخصوص ذات او و متعلق به خود او باشد، یا امرى باشد که میان او و دیگرى بوده باشد. و نجات در دنیا و آخرت حاصل نمى شود، مگر به استقامت بر وسط و ثبات بر مرکز. پس اى جان برادر…
روح انسانى و نفس حیوانى
آیات و روایاتى که درباره نفس انسان وارد شده دو دسته اند: دسته اى از آنها، نفس را به عنوان یک گوهر گرانبها و شریف ملکوتى که از عالم ربوبى آمده و منشأ همه فضائل و ارزش هاى انسانى است توصیف مى کنند، و به انسانها توصیه مى نمایند که در حفظ و حراست و تقویت و پرورش او بکوشند، و مواظب باشند چنین گوهر ارزشمن…
حضور سالک در محضر حق تعالى
چون سالک الى اللّه خود را حاضر در محضر مقدّس حق جلّ و علا دید، بلکه باطن و ظاهر و سرّ و علن خود را عین حضور یافت، چنانچه از کافى و توحید روایت شده که حضرت صادق علیه السّلام فرمود: انّ روح المؤمن لاشدّ اتّصالا بروح اللّه من اتّصال شعاع الشّمس بها.[۱] بلکه به برهان قوى متین در علوم عالیه پیوسته است که جمیع…
تفاوت اخلاق دنیوی یا سکولار با اخلاق دینی
تفاوت اخلاق دنیوی یا سکولار با اخلاق دینی مبحث اخلاق دینی و اخلاق سکولار به طور عمیق و گسترده‌ای با بحث بسیار مهم رابطه دین و اخلاق مرتبط است. در واقع این نگرش دنیامدارانه و سکولاری به دو پدیده دین و اخلاق بوده است که مفهومی به نام اخلاق سکولاری را به وجود آورده است. گفتنی است که این دو بحث با وجود اشتراک‌ها…
رغبت به دنیا موجب احتجاب از حق
بدان که رغبت به دنیا، موجب احتجاب از حق و بازماندن از سلوک الى اللَّه است، و مقصود از دنیا، هر چیزى است که انسان را از حق تعالى‏ به خود مشغول کند. و چون این معنى در عالم ملک بیشتر تحقق دارد، این اسم احق است از براى آن. و اشاره به این معنى است . حدیث مصباح الشریعه که زهد را تعبیر فرماید به ترک هر چیز…
تخیّلات، وسوسه ها و افکار شیطانى مانع توبه
توبه در درگاه خداوند از اموری است که باعث رشد معنوی در انسان می گردد. از راه کارهاى رسیدن به حالت توبه و نیز حفظ و دوام این حالت، مى توان به دورى از وسوسه ها، خطورات و افکار شیطانى اشاره کرد. در حقیقت اوهام و خیالات شیطانى مانع رسیدن انسان به حالت توبه است و رهایى از آن خیالات واهى، آدمى را به منزل توبه ره…
جایگاه شریعت اسلامی در عرفان های نوظهور
برای تبیین مسأله در این زمینه ناگزیر باید چند مقدمه بیان شود تا جواب سؤال روشن گردد. مقدمه اول عرفان از معرفت به معنای شناسایی و در اصطلاح به معنای شناسایی راه کمالات و معرفت برای رسیدن به حقّ تعالی است پس عارف به کسی گفته می شود که راه های رسیدن به حقّ تعالی را بشناسد و برای رسیدن به خداوند آنها ر…
شکر نعمتها در خانواده
یکی از مراتب رشد معنوی شکر نعمت در برابر کفران است. خداوند تبارک و تعالى مى فرماید: «لَئِنْ شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ وَ لَئِنْ کَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِی لَشَدِیدٌ»[۱] «اگر شما، بندگان، شکر گذار نعمتها باشید، بر نعمتهاى شما مى افزاییم و اگر کفران نعمت کنید شما را با عذاب شدید گرفتار مى کنیم.» امّا، «شکر …
در بیان فضایل نماز
خداوند متعال در آیه دوم سوره «بقره» فرموده است «کسانى که به غیب ایمان مى آورند و نماز را بر پا مى دارند.» و در آیه هفتاد و یکم سوره «انعام» فرموده است «بگو هدایت خدا به حقیقت هدایت است و ما مأموریم که تسلیم فرمان خداى جهانیان باشیم و اینکه نماز را بپا دارید.» و در آیه بیست و نهم سوره «اعراف» فرموده است «بگو پ…