اخلاق و عرفان شیعی

مراد از اخلاق الله
اخلاق الله از امام معصوم ـ علیه السلام ـ رسیده است: «تخلقوا باخلاق الله». یعنی متخلق به اخلاق خداشوید. برای اینکه مراد از اخلاق الله روشن شود مطالب زیر قابل توجه است: «تخلقوا» یعنی «ایجاد کنید درخود» «بیارایید خودتان را»(۱) به اخلاق الهی. کلمه «اخلاق» جمع «خلق» می باشد که در لغت به معنای «فطرت، سرشت و طبع» آمده ا…
سازگاری اخلاق جهانی با تنوع ادیان
واقعیت این است که رابطه اخلاق با دین، گاهی بدین معنا تفسیر می‌شود که اخلاق بدون اعتقادات دینی و دست کم بدون اعتقاد به خدا معنا ندارد، زیرا در واقع آن چه مشترک بین همه ادیان است، اعتقاد به خداست. آن وقت گفته می‌شود اخلاق منهای دین غلط است یعنی اخلاق منهای اعتقاد به خدا و یا اعتقاد به خدا و معاد (قیامت).(۱) ای…
تفاوت زن و مرد در برخی صفات اخلاقی در کلام امام علی(ع)
در کلام حضرت علی ـ علیه السلام ـ برخی از نیکوترین خلق و خوی زنان از زشت ترین اخلاق مردان به حساب می آید مانند: تکبر، ترس و بخل. اینجا سوالی ایجاد می شود که صفات خوب برای هر زن و مردی خوب و پسندیده است و صفات بد هم برای زنان و هم برای مردان نکوهش شده است و حضرت علی ـ علیه السلام ـ کدام ویژگی از زنان و مر…
عوامل درونی و عوامل بیرونی رشد معنوی
عوامل مؤثر در تحول شخصیت  عوامل بیرونی و درونی مختلفی مثل وراثت، محیط (درون رحمی، طبیعی و جغرافیایی، خانواده) و اراده و... در تحول شخصیت مؤثراند اما آنچه مهم است این است که مهم ترین عامل، اختیار و اراده آزاد انسان است. اهمیت عامل اختیار تا بدان حد است که به عقیده صحیح، شخصیت عبارت است از تألیفی از خلق…
عرفان واقعی از نظر دین اسلام
عرفان در لغت عرفان در لغت به معانی متعددی از جمله : شناختن و دانستن بعد از نادانی ، شناختن (۱) و بازشناختن ، معرفت.(۲) آگاهی ، درایت ، در نهایت معرفت حق تعالی(۳) آمده است. در اصطلاح تعریفاتی متفاوتی برای آن شده است عرفان نام علمی است از علوم الهی که موضوع آن شناخت حق و اسماء و صفات اوست . و بالجمله را…
جایگاه اخلاق در قرآن کریم
این موضوع جایگاه ویژه ای در قرآن کریم دارد. در این نگارش به علت رعایت اختصار، تنها به بیان مطالبی چند که از قرآن کریم استفاده می شود، بسنده می شود: مطابق آیات(۱) فراوان، یکی از عمده ترین اهداف بعثت انبیاء و مهمترین رسالت آنان، تهذیب روح و تزکیه جان ها بوده است به گونه ای که تعلیم در برنامه های آنان ب…
تأثیر اخلاق در حوادث تکوینی از دیدگاه قرآن
فلاسفۀ اخلاق اسلامی تاکنون به پیروی از ارسطو، اخلاق را به ملکات راسخه در نفس که در اثر تکرار عمل حاصل می‌شود تفسیر کرده‌اند.(۱) و از آنجا که اخلاقیات صفات درونی و قلبی هستند و نمی‌توان نسبت به آنها دسترسی و شناخت پیدا کرد مگر به واسطه نظاره کردن در افعال و اعمال انسانها تا از روی آن اعمال و رفتار به …
تعریف اخلاق از منظر دین اسلام
لازم است علاوه بر تعریف اخلاق، برخی دیگر از مفاهیم و اصطلاحات نیز مانند «علم اخلاق»، «هدف علم اخلاق» و «تربیت اخلاقی» توضیح داده شود. تعریف اخلاق: کلمه «اخلاق» جمع خُلق و به معنای نیرو و سرنوشت باطنی انسان است که تنها با دیده بصیرت و غیر ظاهر قابل درک است. در مقابل، خَلق به شکل و صورت محسوس و ق…
فلسفۀ اخلاق
 همۀ فیلسوفان و مکتب داران تاریخ بشر همواره در صدد بوده اند که برنامه و دستورالعملی برای رفتار انسان ها عرضه کنند، تا آنان را به سرمنزل سعادت و خوشبختی هدایت نمایند. این خود بیانگر این نکته است که اخلاق، همیشه مورد توجه متفکران و اندیشمندان جامعۀ بشری بوده و هست. اصولاً فلسفه ها، افکار و اندیشه ها برای ا…
قلب در قرآن
 کلمه قلب در قرآن و احادیث بسیار استعمال شده و از اهمیت خاصى برخوردار است. ولى مبادا خیال کنید که مراد از قلب همین جسم صنوبرى شکلى است که در طرف چپ بدن قرار گرفته و با ضربان مداوم خود، خون را به تمام بدن مى فرستد و حیات حیوانى را تداوم مى دهد، زیرا در قرآن شریف چیزهائى به قلب نسبت داده شده که با این جسم صنو…
معالجه بیماری نفسانی
بعد از اینکه بیمارى یا بیماریهاى نفسمان را شناختیم و یقین پیدا کردیم که بیمار هستیم باید فورا معالجه را شروع کنیم، و مهمترین موضوع در این مرحله تصمیم و اراده است. اگر واقعا بخواهیم و جدّا تصمیم بگیریم که خودمان را از بدیها و اخلاق زشت تهذیب سازیم مى توانیم ولى اگر موضوع را کوچک بشماریم و تصمیم نگیریم، بهبود و…
جهاد با نفس
نفس بزرگترین دشمن ما است. همواره با عقل در جنگ و ستیز است. از وسوسه هاى شیطان الهام مى گیرد و با سپاهیانش بر عقل مى تازد تا او را منزوى و خاموش سازد و خود، یکه تاز میدان تن باشد. هدفش این است که فرشتگان را از کشور نفس بیرون براند و آن را در اشغال کامل شیاطین قرار دهد. سرکوب کردن این دشمن غدار، کار آسان…
زندگى باطنى
انسان در این جهان یک زندگى ظاهرى دارد که به جسم و تن او مربوط است. مى خورد و مى آشامد و مى خوابد و حرکت و کار مى کند ولى در همین حال در باطن ذات یک زندگى نفسانى نیز دارد. درحالى که در دنیا زندگى مى کند در باطن ذات، یا به سوى سعادت و کمال و نورانیت سیر مى کند، یا به سوى بدبختى و شقاوت و تاریکى رهسپار مى باشد، …
عرفان واقعی از نظر دین اسلام
 عرفان در لغت عرفان در لغت به معانی متعددی از جمله : شناختن و دانستن بعد از نادانی ، شناختن (۱) و بازشناختن ، معرفت.(۲) آگاهی ، درایت ، در نهایت معرفت حق تعالی(۳) آمده است. در اصطلاح تعریفاتی متفاوتی برای آن شده است عرفان نام علمی است از علوم الهی که موضوع آن شناخت حق و اسماء و صفات اوست . و بالجمله راه…
انسان طبیب خود
درست است که پیامبران و ائمه اطهار علیهم السّلام مربى انسانها و طبیبان نفوس هستند، لیکن مسؤولیت طبابت و تهذیب و اصلاح نفس بر عهده خود انسانها نهاده شده است. پیامبران و ائمه معصومین به انسانها درس طبابت مى دادند، بیماریهاى نفسانى و علائم و آثار سوء آنها و راه علاج و داروها را براى مردم تشریح مى کردند،…
جایگاه راهبر و مرشد در سیر و سلوک
اگر مقصود از سیر و سلوک آداب خاص صوفیان باشد، که معتقدند سالک باید به صلاح و صواب دید مرشد و راهنما برای تهذیب نفس و تزکیه آن در خانقاه مشغول ریاضت های سخت گردد. تا جایکه تازه واردان را به گدایی و دریوزگی وا می دارند و گاهی چنان سخت و دشوار می دانند که گفته است: «سلوک عبارت است از راهی دور و دراز که ما…