درباره اخلاق

نگرشى به مراحل تطور علم اخلاق اسلامى
اشاره: علم اخلاق شاخه اى از علوم انسانى است که در آن از فضایل و رذایل اخلاقى و از خصلت ها و رفتارهاى آدمیان سخن به میان مى آید. متفکران مسلمان در علم اخلاق میراثى ماندگار از خود به یادگار گذاشته و ضمن بهره گیرى از میراث اخلاقى پیشینیان، مبانى اخلاقى خود را بر پایه تعالیم مکتب اسلام استوار کرده اند. در …
نسبی یا مطلق بودن اخلاق
منظور از نسبی بودن احکام اخلاقی آن است که حکم اخلاقی برای یک موضوع، نسبت به شرایط و قیود خاصی که آن موضوع در واقع پیدا میکند،‌ متفاوت و تغییرپذیر است.(۱) به بیان دیگر نسبیگرایی اخلاقی یعنی اینکه بپذیریم اعتبار همۀ احکام اخلاقی شرایطی دارد و این احکام با نظر به همان شرایط معتبرند. به طوری که اگر آن شرایط را از هر گز…
سه دیدگاه در برخورد با مسائل اخلاقى
دیدگاه اوّل، دیدگاه تهذیب نفس  این دیدگاه مى گوید که تهذیب نفس نوعى جهاد و مبارزه با دشمنان درونى است، که در کمین انسانها هستند. این دیدگاه از حدیث معروف پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله گرفته شده است آنجا که مى خوانیم: پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله گروهى از مجاهدان اسلام را به سوى میدان جهاد فر…
اخلاق و آزادى
  در این که آیا اخلاق، آزادى انسان را محدود مى کند و این محدودیّت به سود یا زیان اوست؟ بحثهاى زیادى شده است، که به اعتقاد ما بسیارى از این بحثها ناشى از تفسیرهاى نادرستى است که براى معنى آزادى شده و مى شود، از جمله: گاه گفته مى شود: اخلاق از آن نظر که انسان را محدود مى کند مانع پرورش استعدادها ا…
آیا اخلاق نسبی تابع سلیقه و قرارداد است ، یا مطلق ؟.
اشاره: اخلاق، بخشی از دین است که به فضایل و رذایل اعمال انسان می‌پردازد. اخلاق به صفات درونی انسان گفته می‌شود که در او به صورت عادت در آمده است. اخلاق به خُلق‌های خوب و بد و اخلاق اجتماعی و فردی را تقسیم می‌شود. قرآن هدف بعثت پیامبر(ص) را اصلاح اخلاق انسان‌ها معرفی کرده است و در روایات از مهم‌ترین ص…
رابطه آداب و سنن با اخلاق در روایات اسلامى
در اسلام اهمّیّت فوق العاده اى به مسئله ایجاد سنّتهاى صالحه و مبارزه با سنّتهاى سیّئه داده شده است؛ و این مسئله بازتاب گسترده اى در احادیث اسلامى دارد؛ و از مجموع این احادیث بخوبى روشن مى شود که هدف این بوده که با فراهم آمدن سنّتهاى نیک، زمینه هاى اعمال اخلاقى فراهم گردد؛ و بعکس، زمینه هاى رذائل برچ…
پشتوانه هاى اخلاق
اگر اخلاق را به درختى پربار تشبیه کنیم که آفتها و خطراتى نیز در کمین آن است، پشتوانه هاى اخلاقى را مى توان به باغبان یا به آبى که در پاى درخت جارى مى شود تشبیه کرد، که اگر آب یا باغبان نباشد درخت اخلاق مى خشکد، و یا گرفتار انواع آفتهایى که سرانجامش مرگ یا کم شدن بار و بر است، مى گردد. پشتوانه هایى که ع…
رابطه زندگى مادّى با مسائل اخلاقى در روایات اسلامى
در روایات اسلامى نقش اخلاق در زندگی انسانها بازتاب گسترده اى دارد که حاکى از تأثیر عمیق صفات اخلاقى در زندگى فردى و اجتماعى انسانها است که در ذیل به قسمتى از این احادیث پرمعنى اشاره مى شود: در حدیثى از امیر مؤمنان على علیه السلام مى خوانیم: «فى سِعَهِ الْاخْلاقِ کُنُوزُ الْارْزاقِ؛ گنجهاى روزیها…
ارتباط علم اخلاق با روانشناسی.
  اشاره: برای اینکه ارتباط علم اخلاق و روانشناسی معین شود لازم است ابتدا به تعریف هر یک از آن دو پرداخته شود و بعد به ارتباط آن دو اشاره گردد. علم اخلاق کلمه اخلاق جمع خُلق است و خلق به معنی شکل درونی انسان، چنانکه خَلق شکل ظاهری و صوری اشیاء است.(۱) اخلاق حوزه‌ای است که در آن با مفاهیمی …
اخلاق در اسلام.
  اشاره: کلمه «اخلاق» جمع خُلق و به معنای نیرو و سرنوشت باطنی انسان است که تنها با دیده بصیرت و غیر ظاهر قابل درک است. در مقابل، خَلق به شکل و صورت محسوس و قابل درک با چشم ظاهر گفته می‌شود.(۱) اصطلاح «اخلاق» در متون اخلاقی و استعمالات عرفی به سه معنا به کار می‌رود. غرایز و ملکات و صفات روحی و …
اصول مسائل اخلاقى در فلسفه یونان
با یک نگاه اجمالى به اصول مسائل اخلاقى در مکتبهاى غیر اسلامی می پردازیم. گروهى از فلاسفه قدیم که از بنیانگذاران علم اخلاق محسوب مى شوند، براى اخلاق اصول چهارگانه قائل بودند؛ و به تعبیر دیگر، فضائل اخلاقى را در چهار اصل خلاصه کرده اند: حکمت عفّت شجاعت عدالت و گاه خداپرستى را هم به آن …
فرق روان در اخلاق اسلامی و روان شناسی معاصر (غربی)
ابتدا به روان و تاریخچه آن در روانشناسی غربی اشاره می شود و سپس در ادامه به توضیح همین واژه در متون روائی پرداخته می شود: الف. روان از دیدگاه روانشاسی غربی اگر به تاریخچه، و سیر پیدایش روان شناسی معاصر نگاه کنیم، به زمان افلاطون می رسیم. نرمال ل. مان روانشناس معروف، در کتاب اصول روانشناسی می گوید: این علم…
پیوند مسائل اخلاقى با یکدیگر
فضایل اخلاقى غالباً با یکدیگر مربوطند همان گونه که رابطه نزدیکى در میان رذایل اخلاقى دیده مى شود. به همین دلیل، جدائى کامل آنها از یکدیگر غالباً امکان پذیر نیست. این پیوند و ارتباط گاهى به خاطر ریشه هاى مشترک آنها است و گاه به خاطر پیوند ثمرات و نتایج آنها با یکدیگر. در قسمت اوّل یعنى پیوند ریشه ها، مثالهاى…
ناسازگاری بین دین و اخلاق
مسئله ناسازگاری بین دین و اخلاق یکی از مسائل مربوط به حوزۀ ارتباط دین و اخلاق می‌باشد، بحث از رابطۀ دین و اخلاق یکی از مباحث پردامنه و در عین حال بحث برانگیزی بوده است که در میان فلاسفه اعم از فیلسوفان مسلمان و غیرمسلمان مطرح بوده است، از جمله پرسش‌های مطرح در این باره مسئله سازگاری و ناسازگاری دین و…
اخلاق از دیدگاه قرآن
اخلاق جمع خُلق است.(۱) و در لغت «خُلْق» و «خَلْق» از یک مادّه (خ ل ق) هستند. خَلْق به شکل ظاهری انسان نظر دارد و خُلق به شکل باطنی و نفسانی انسان. همانگونه که شکل ظاهری انسان، متصف به صفت نیک و بد است، شکل باطنی انسان هم دارای اوصاف خوب و بد است. به عبارت دیگر، خَلْق اختصاص به شکل و صورتی دارد که با چشم ظا…
اصول اخلاقى در قرآن
مى دانیم قرآن مجید به صورت یک کتاب کلاسیک تنظیم نشده که فصول و ابواب و مباحثى به شکل این گونه کتابها داشته باشد، بلکه مجموعه اى از وحى آسمانى است که به تدریج و برحسب نیازها و ضرورتها نازل شده است، ولى مى توان آن را با استفاده از روش تفسیر موضوعى در چنین قالبهایى ریخت. از تقسیم هایى که از مجموع آیات قرآن اس…