شیعه شناسی » اخلاق و عرفان » عوامل رشد »

در طهارت و ثواب آن‏

خداوند متعال در سوره مائده فرموده است «اى کسانى که گرویده‏اید، چون براى نماز برخیزید، صورت و دستهاى خود را تا آرنج بشویید … تا آنجا که مى‏فرماید باشد که شکر او بجا آورید.»[۱] امام باقر (علیه السّلام) فرموده است، پیامبر (صلّى الله علیه و آله) روزى همراه یاران خویش نماز صبح گزاردند و سپس همراه اصحاب خود نشستند و با ایشان به گفتگو پرداختند، چون آفتاب طلوع کرد، یاران یکى پس از دیگرى رفتند تا آنکه دو تن باقى ماندند که یکى از ایشان از انصار مدینه و دیگرى از قبیله ثقیف بود، پیامبر به آن دو فرمودند مى‏دانم شما را مسأله‏یى است که مى‏خواهید بپرسید، اگر مى‏خواهید پیش از آنکه از من بپرسید مسأله شما را خودم بازگو کنم و اگر مى‏خواهید خودتان طرح کنید، گفتند:

اى رسول خدا! شما به ما از سؤال ما خبر بده که موجب رفع بیشتر شبهه و کوردلى است و دورتر از هر شک و تردید و ثابت‏کننده‏تر ایمان است، پیامبر (صلّى الله علیه و آله) فرمودند:

اى برادر انصارى تو از قومى هستى که همواره ایثار مى‏کنند، وانگهى تو شهرنشینى و این مرد ثقفى، صحرانشین است. آیا اجازه مى‏دهى نخست پرسش او را طرح کنم؟

گفت: آرى و پیامبر (صلّى الله علیه و آله) به آن مرد ثقفى فرمودند: اى برادر! تو آمده‏اى تا در باره وضوى نماز خود و میزان ثواب آن بپرسى، اکنون بدان که چون دست در آب برى و بسم الله الرحمن الرحیم بگویى، گناهانى که دستهایت انجام داده است فرو مى‏ریزد و چون چهره خویش را بشویى، گناهانى که چشمهایت با نگریستن ناروا فراهم آورده‏ است فرو مى‏ریزد و همچنین گناهانى که زبان و دهانت از راه گفتار ناصواب به دست آورده است فرو مى‏ریزد و چون دو دست خود را بشویى، گناهان دست راست و چپ تو فرو مى‏ریزد و چون بر سر و پشت پاهاى خود مسح کشى، گناهانى که به سوى آن قدمهایت گام برداشته‏اند فرو مى‏ریزد، و این پاداش وضوى تو است. دنباله این خبر به خواست خداوند متعال در فصل نماز بیان خواهد شد[۲].

امام صادق (علیه السّلام) فرموده است، روزى امیر المؤمنین على (علیه السّلام) همراه پسرش محمد بن حنفیه نشسته بود و فرمود: محمد برایم ظرف آبى بیاور تا براى نماز وضو بگیرم محمد آب آورد، امیر المؤمنین با دست راست آب بر دست چپ خویش ریخت و فرمود «به نام خدا و سپاس خدا را که آب را پاک‏کننده قرار داد و آن را پلید قرار نداد.» سپس بر موضع بول خویش آب ریخت‏[۳] و گفت «پروردگارا! آلت جنسى مرا در پارسایى و عفت بدار و عورتم را بپوشان و بدنم را بر دوزخ حرام فرماى»، آنگاه مضمضه کرد (آب در دهان گرفت و بیرون ریخت) و گفت «پروردگارا! در آن روز که ترا دیدار مى‏کنم برهان مرا به من تلقین فرماى و زبانم را به یاد و نام خودت گشاده دار.» سپس استنشاق کرد و آب به بینى خود کشید و گفت «پروردگارا! بوى بهشت را بر من حرام مگردان و مرا از آن محروم مدار و مرا از آنان قرار بده که بوى و رایحه و عطر بهشت را استشمام مى‏کنند.» آنگاه صورت خویش را شست و گفت «پروردگارا! چهره مرا در آن روز که چهره‏ها سیاه مى‏شود سپید بدار و در آن روز که برخى از چهره‏ها سپید است چهره‏ام را سیاه مفرماى.» آنگاه دست راست خویش را شست و گفت «پروردگارا! نامه عمل مرا به دست راستم عنایت فرماى و جاودانگى در بهشت را به دست چپم ارزانى فرماى و با من محاسبه آسانى انجام بده.» سپس دست چپ خویش را شست و گفت «پروردگارا! کارنامه مرا به دست چپم عنایت مفرماى و آن‏

را بسته با غل بر گردنم قرار مده، و از پاره‏هاى آتش به تو پناه مى‏برم.» سپس بر سر خود مسح کشید و گفت «پروردگارا! مرا با رحمت و عفو و برکتهاى خود بپوشان.» سپس بر هر دو پاى خویش مسح کشید و گفت «پروردگارا! پاهاى مرا در آن روز که پاها مى‏لغزد بر صراط استوار بدار و راه رفتن و کوشش مرا در چیزى قرار بده که ترا از من خشنود دارد.» سپس سر خود را بلند فرمود و به پسرش محمد نگریست و فرمود: اى محمد! هر کس مانند این وضوى من وضو بگیرد و همین ادعیه را که خواندم، بخواند، خداى عز و جل از هر قطره آب وضویش فرشته‏یى مى‏آفریند که خداى را تسبیح و تقدیس و تکبیر مى‏گوید و پاداش آن را تا روز قیامت براى او مى‏نویسد[۴].

پیامبر (صلّى الله علیه و آله) فرموده‏اند: کسى که وضو مى‏گیرد همین که به آب دست مى‏زند شیطان از او دور مى‏شود و چون مضمضه کند، دل و زبانش را با حکمت روشن مى‏شود و چون آب به بینى خود کشید، خدایش از آتش در امان دارد و بوى خوش بهشت را روزى او فرماید و چون چهره خویش را بشوید، خداوند در آن روز که چهره‏ها سپید و سیاه مى‏شود چهره‏اش را سپید مى‏دارد و چون دو دستش را مى‏شوید، خداوند غلهاى آتشین را بر او حرام مى‏فرماید و چون بر سر خویش مسح مى‏کشد، خداوند گناهانش را مى‏زداید و چون بر پاهاى خویش مسح مى‏کشد، خدایش در آن روز که پاها مى‏لغزد او را از صراط مى‏گذراند[۵] و مؤمن چون با همسر خود همبستر مى‏شود هفتاد هزار فرشته بال رحمت بر او مى‏گشایند و چون غسل کند، به هر قطره آب خانه‏یى در بهشت برایش ساخته مى‏شود.

موسى (علیه السّلام) گفته است: پروردگارا! پاداش کسى که از بیم تو وضوى کامل مى- گیرد چیست؟ فرمود روز رستاخیز او را برمى‏انگیزم در حالى که پرتویى میان چشمانش براى او نورافشانى مى‏کند[۶].

پیامبر (صلّى الله علیه و آله) فرموده‏اند: در خواب مردى از امت خویش را دیدم که مقدمات‏

عذاب گور و فشار قبر برایش فراهم شده بود، وضوى او پیش او آمد و او را از آن حفظ کرد.

امام صادق (علیه السّلام) فرموده است: هر کس یک تار موى خویش را عمدا از جنابت غسل ندهد در آتش است‏[۷].

امیر المؤمنین فرموده است: هر کس از اینکه خیر و برکت خانه‏اش فراوان شود خوشحال مى‏شود، هنگام نشستن بر سر غذا وضو بگیرد یعنى هر دو دستش را بشوید.

و روایت شده است، هر کس وضو بگیرد و نام خدا را بر زبان آورد (بسم الله الرحمن الرحیم بگوید) تمام بدنش پاک مى‏شود و این وضو، خود کفاره گناهان میان دو وضو است و هر کس بسم الله نگوید، فقط همان اندامهایى که آب به آن رسیده است پاک مى‏شود[۸].

امام موسى بن جعفر فرموده است: هر کس براى نماز مغرب وضو بگیرد وضوى او کفاره گناهان صغیره او در روز خواهد بود و هر کس براى نماز صبح وضو بگیرد وضوى او کفاره گناهان صغیره‏اش در شب خواهد بود[۹].

امام صادق (علیه السّلام) فرموده است: هر کس وضو بگیرد و با دستمال خشک کند براى او حسنه نوشته مى‏شود و هر کس وضو بگیرد و با دستمال خشک نکند تا خود خشک شود خداى برایش سى حسنه مى‏نویسد.

پیامبر فرموده‏اند: هنگام وضو گرفتن چشمهاى خود را بگشاید شاید آتش جهنم را نبینید[۱۰].

 

[۱] . آیه ششم سوره پنجم( مائده) و براى اطلاع بیشتر از روایات، به بحث مرحوم سید هاشم بحرانى، تفسیر برهان، ص ۴۵۱، ج ۱، مراجعه شود. م.

[۲] . این روایت در امالى صدوق دو بار آمده است.( صفحات ۳۲۸ و ۵۴۹) در منابع اهل سنت از طرق دیگر و نسبتا با تفصیل بیشتر در صفحات ۴ تا ۷ اخبار مکه ابو الولید ارزقى( قرن سوم هجرى) آمده است. رک. به: چاپ مکه، ۱۳۹۸ قمرى و به ترجمه آن به قلم این بنده. م.

[۳] . خوانندگان ارجمند توجه خواهند داشت که چون همواره آب در دسترس نبوده است، گاهى پس از قضاى حاجت و ادرار کردن با سنگ و کلوخ طاهر خود را پاک و خشک مى‏کرده‏اند و به هنگام وضو، شستن آلت براى زدودن نجاست با آب واجب بوده است و در این مورد باید به کتابهاى فقهى و رساله‏هاى عملیه مراجعه کرد. م.

[۴] . این روایت با ذکر سلسله اسناد در ثواب الاعمال صدوق، ص ۱۶ و در امالى صدوق، ص ۳۳۱ و به نقل از این دو کتاب و فلاح السائل در بحار الانوار، ص ۳۱۸، ج ۸۰، آمده است. م.

[۵] . در امالى صدوق، ص ۱۱۵، آمده است. م.

[۶] . همان کتاب، ص ۱۲۶٫ م.

[۷] . در ثواب الاعمال و عقاب الاعمال صدوق، ص ۲۷۳، چاپ آقاى غفارى، ۱۳۹۱ قمرى آمده است. م.

[۸] . در علل الشرائع صدوق، ص ۲۷۳، ج ۱، آمده است. م.

[۹] . در ثواب الاعمال، ص ۱۷، آمده است. م.

[۱۰] . در ثواب الاعمال، ص ۱۷ و علل الشرائع، ص ۲۶۶، ج ۱ آمده است. م.