حضرت امام سجاد (علیه السلام)

حضرت امام سجاد (علیه السلام)درباره روزه می فرمایند.

اللهم اخل قلوبهم من الامنة ، و ابدانهم ، من القوة ، و اذهل قلوبهم عن الاحتيال ، و اوهن اركانهم عن منازلة الرجال ، وجبنهم عن مقارعة الابطال ، و ابعث عليهم جندا من ملائكتك بباس من باسك كفعلك يوم بدر ، تقطع به دابرهم و تحصد به شوكتهم ، و تفرق به عددهم. (صحيفه سجاديه)

بار خدايا دلهاشان را از آرامش و تن هاشان را از توانايي تهي گردان ، و قلبهاشان را از حيله و چاره جويي فراموشي ده ، و اندامشان را از جنگيدن با پيادگان ( مسلمانان ) سست نما ، و آنها را از زد و خورد با دليران (اسلام ) بترسان ، و لشگري از فرشتگانت با عذاب و آزار سخت از عذابهايت برايشان برانگيز مانند كاري كه در روز ( جنگ ) بدر نمودي كه به وسيله آن ريشه آنان را قطع كرده ببري و شوكت و بزرگيشان را بدروي ( از بين ببري ) و گروهشان را پراكنده فرمايي حضرت امام سجاد (علیه السلام)

و الحمد لله الذي جعل من تلك السبل شهره شهر رمضان ، شهر الصيام ، و شهر الاسلام ، و شهر الطهور ، و شهر التمحيص ، و شهر القيام الذي انزل فيه القرآن ، هدي للناس ، و بينات من الهدي و الفرقان.(صحيفه سجاديه)

و سپاس خدايي را سزاست كه ماه خود ماه رمضان ( مستفاد از اين جمله آن است كه رمضان يكي از نامهاي خداي تعالي است ) ماه صيام و روزه ( امساك و خودداري از خوردن و آشاميدن در اوقات معلومه ) و ماه اسلام ( ماه طاعت و فرمانبري از جهت بسياري طاعت و بندگي ، يا ماه دين اسلام براي اين كه واجب شدن روزه آن از مختصات اين امت است ، چنان كه حفص ابن غياث نخعي گفته : شنيدم حضرت صادق – عليه السلام – مي فرمود : خداوند روزه ماه رمضان را بر هيچيك از امتهاي پيش از ما واجب نكرده است .

پس به آن حضرت گفتم : معني قول خداي تعالي ” سوره 2 ، آيه 183 ” : يا ايها الذين آمنوا كتب عليكم الصيام كما كتب علي الذين من قبلكم ” اي اهل ايمان روزه بر شما واجب شد چنان كه بر آنان كه پيش از شما بودند واجب گرديد ” چيست ؟

فرمود : خداوند روزه ماه رمضان را بر پيغمبران واجب گردانيد نه بر امتها ، پس اين امت را به ماه رمضان ” بر امتهاي گذشته ” برتري داد ، و وجوب روزه آن را بر رسول خدا و بر امت آن حضرت قرار داد ) و ماه پاكيزگي ، و ماه تصفيه و پاك كردن ( از گناهان ، يا ماه تخليص و رهايي از آنها ) و ماه قيام و ايستادن ( براي نماز در شبها ) را يكي از آن راههاي احسان قرار داد ( و اين كه ماه رمضان را ماه قيام گفتند براي آن است كه نماز مستحبي در شبهاي آن بسيار خوانده مي شود ، و مشهور در روايات علاوه از نمازهاي مستحبي كه در هر شب بايد خواند چنان كه بسياري از علما فرموده اند : خواندن هزار ركعت نماز در شبهاي آن مستحب است .

و كيفيت آن ، آن است كه هر شبي تا بيست شب بيست ركعت : هشت ركعت پس از نماز مغرب و دوازده ركعت پس از نماز عشاء و در شب نوزدهم به غير از بيست ركعت صد ركعت ديگر خوانده شود ، و در ده شب پس از بيست شب هر شبي سي ركعت : هشت ركعت پس از نماز مغرب و بيست و دو ركعت پس از نماز عشاء و در هر شب از بيست و يكم و بيست و سوم به غير از سي ركعت صد ركعت ديگر كه مجموع آنها هزار ركعت است ، و اگر ماه رمضان از سي روز كمتر باشد نماز شب سي ام ساقط است و به جاي آن خواندن درست نيست ) آن چنان ماهي كه قرآن در آن فروفرستاده شد ( خداي تعالي آن را در شب قدر به آسمان دنيا فرستاد و از آنجا در مدت بيست و سه سال به تدريج بر پيغمبر – صلي الله عليه و آله – نازل گردانيد ) در حالي كه براي مردم راهنما (ي از گمراهي ) و نشانه هاي آشكار رهبري ( حلال و حرام ) و جداكننده ميان حق و باطل است ( جمله الذي انزل فيه القرآن هدي للناس وبينات من الهدي والفرقان از قرآن شريف ” سوره 2 ، آيه 185 ” اقتباس شده( حضرت امام سجاد (علیه السلام)

و وفقنا فيه لان نصل ارحامنا بالبر و الصلة ، و أن نتعاهد جيراننا بالافضال و العطية ، و أن نخلص اموالنا من التبعات ، و أن نطهرها باخراج الزكوات ، و أن نراجع من هاجرنا ، وأن ننصف من ظلمنا ، و أن نسالم من عادانا حاشي من عودي فيك و لك ، فإنه العدو الذي لا نواليه ، و الحزب الذي لا نصافيه .

(صحيفه سجاديه)

و ما را در آن ماه توفيق ده كه با نيكي فراوان و بخشش ، به خويشان خود نيكي كنيم ، و با احسان و عطا از همسايگانمان جويا شويم ، و داراييهامان را از مظالم و آنچه از راه ظلم و ستم به دست آمده خالص و آراسته نماييم ( اموالي كه از راه ظلم گرفته شده از آنها جدا كرده به صاحبانش يا اگر نيستند و يا معلوم نيست كيستند يا كجايند به حاكم شرع بازگردانيم ) و آنها را با بيرون كردن زكوتها ( زكوة شتر ، گاو ، گوسفند ، طلا ، نقره ، گندم ، جو ، خرما و مويز ، از چركي و عذاب و كيفر بر منع آن ) پاك كنيم ( رسول خدا – صلي الله عليه و آله – فرموده : ملعون كل مال لا يزكي ” از خير و نيكي دور است هر مال و دارايي كه زكوة آن داده نشود “.

و ناگفته نماند : درخواست پاك كردن اموال به بيرون كردن زكوة در ماه رمضان در صورتي است كه بيرون كردن آن در آن ماه واجب شده يا پيش از آن واجب گشته و بيرون نشده باشد ، ولي اگر وقت وجوب بيرون كردن آن نرسيده يا پيش از آن واجب گرديده به تأخير افتد ، پس پيش انداختن آن در ماه رمضان يا به تأخير انداختن آن به ماه رمضان مستحب نيست ، زيرا هر واجبي را بايد در وقت خود بجا آورد و وجوب آن فوري است ، و تقديم و تأخير آن بنابر قول به جواز آن از جهت رخصت و آساني است نه از جهت مستحب بودن ) و به كسي كه از ما دوري گزيده بازگرديم ( به او به پيونديم ) و به كسي كه به ما ظلم و ستم نموده از روي ( آنچه مقتضي ) انصاف و عدل ( است ) رفتار كنيم ( نه آن كه از جهت فرونشاندن خشم از عدل تجاوز نماييم ) و با كسي كه به ما دشمني كرده آشتي نماييم ( نه آن كه ما هم در صدد دشمني با او برآييم ) جز كسي كه در راه تو و براي تو با او دشمني شده باشد ، زيرا او دشمني است كه او را دوست نمي گيريم ، و حزب و گروهي است كه با او از روي دل دوستي نمي كنيم حضرت امام سجاد (علیه السلام)

اللهم صل علي محمد و آله ، و إذا كان لك في كل ليلة من ليالي شهرنا هذا رقاب يعتقها عفوك ، أو يهبها صفحك فاجعل رقابنا من تلك الرقاب ، و اجعلنا لشهرنا من خير اهل و اصحاب .( صحيفه سجاديه)

بار خدايا بر محمد و آل او درود فرست ، و هرگاه در هر شب از شبهاي اين ماه ما براي تو بندگاني باشد كه عفو و بخشيدنت آنها را آزاد مي نمايد ، يا گذشتت ايشان را مي بخشد پس ما بندگان را از آن بندگان بگردان ، و ما را براي ماه ، از بهترين شايستگان و ياران ( برگزيدگان ( قرار ده ( حضرت صادق – عليه السلام – فرموده : در هر شب از ماه رمضان براي خدا آزاد شده و رها شدگاني از آتش است جز كسي كه به مسكر ( آنچه مستي آورد ) افطار كند ” بخورد و بياشامد ” و در شب آخر مانند آنچه كه در همه آن ماه آزاد كرده آزاد مي نمايد )

حضرت امام سجاد (علیه السلام)

اللهم اشحنه بعبادتنا إياك ، و زين اوقاته بطاعتنا لك ، و اعنا في نهاره علي صيامه ، و في ليله علي الصلوة و التضرع اليك ، و الخشوع لك ، و الذلة بين يديك حتي لا يشهد نهاره علينا بغفلة ، و لا ليله بتفريط .( صحيفه سجاديه)

بار خدايا ماه رمضان را از عبادت و پرستش ما تو را مملو و پر گردان ، و اوقات آن را به طاعت و فرمانبري ما براي تو آراسته نما ، و ما را در روزش به روزه داشتن و در شبش به نماز و زاري به سوي ( درگاه ) تو و فروتني براي تو و خواري در برابر تو ، ياري فرما تا روزش بر ما به غفلت و بي خبري و شبش به تقصير و كوتاهي ( در عمل ) گواهي ندهد ( گواهي دادن شب و روز به زبان حال است و گفتار و كردار انسان در آن در علم خداي تعالي به منزله گواهي دادن نزد اوست (

حضرت امام سجاد (علیه السلام)

اللهم و اجعلنا في سائر الشهور و الايام كذلك ما عمرتنا ، و اجعلنا من عبادك الصالحين الذين يرثون الفردوس هم فيها خالدون ، و الذين يؤتون ما اتوا و قلوبهم و جلة ، أنهم الي ربهم راجعون ، و من الذين يسارعون في الخيرات و هم لها سابقون .) صحيفه سجاديه(

بار خدايا و ما را در باقي ماهها و روزها تا زماني كه زنده داري همچنين ( به طوري كه براي ماه رمضان درخواست شد ) قرار ده ، و ما را از بندگان شايسته ات بگردان كه ( الذين يرثون الفردوس هم فيها خالدون ” سوره 23 ، آيه 11 ” يعني ) آنان بهشت را به ميراث مي برند در حالي كه در آن جاويد هستند ( گفته اند : بهشت مسكن و جايگاه پدر ما حضرت آدم – علي نبينا وآله و عليه السلام – بوده پس هرگاه به فرزندان او داده شود مانند آن است كه از او به آنها ارث رسيده ) و آنان كه آنچه ( صدقات ) را مي دهند در حالي مي دهند كه دلهاشان از ( انديشه ) بازگشت به سوي پروردگارشان ترسان است ، و از آنان كه در نيكيها مي شتابند و ايشان براي آن نيكيها ( بر ديگران ) پيشي گيرنده اند ( علي ابن ابراهيم – رحمه الله – فرموده : ايشان اميرالمؤمنين و ائمه طاهرين – عليهم السلام – هستند كه بعد از پيغمبر – صلي الله عليه وآله – كسي از ايشان در علم و عمل پيشي نگرفته است ، و جمله والذين يؤتون ما اتوا وقلوبهم وجلة انهم الي ربهم راجعون ، ومن الذين يسارعون في الخيرات وهم لها سابقون كه در بالا ترجمه و شرح شد از قرآن كريم ” سوره 23 ، آيه 60 و 61 ” اقتباس شده ، و فرمايش امام – عليه السلام – ومن الذين يسارعون في الخيرات اقتباس از قول خداي تعالي : اولئك يسارعون في الخيرات است ، و در شرح جمله دوازدهم از دعاي يكم گفتيم : اقتباس از قرآن مجيد در حقيقت قرآن نيست بلكه كلامي است مانند آن ، چون اگر قرآن بود تغيير در آن جايز نبود(

حضرت امام سجاد (علیه السلام)

اللهم و أنت جعلت من صفايا تلك الوظائف ، و خصائص تلك الفروض شهر رمضان الذي اختصصته من سائر الشهور ، و تخيرته من جميع الازمنة و الدهور ، و اثرته علي كل اوقات السنة بما أنزلت فيه من القرآن و النور ، و ضاعفت فيه من الايمان ، و فرضت فيه من الصيام ، و رغبت فيه من القيام ، و اجللت فيه من ليلة القدر التي هي خير من الف شهر .( صحيفه سجاديه)

بار خدايا و تو از كارهاي برگزيده و واجبات مخصوصه ، ماه رمضان را قرار داده اي همان ماهي كه آن را از همه ماهها اختصاص داده ، و از همه زمانها و روزگارها برتري داده و بر همه وقتهاي سال برگزيده اي به سبب قرآن و نوري كه ( قرآني كه نور و روشنايي از ضلالت و گمراهي است ) در آن فروفرستادي ، و به سبب آن كه ايمان را در آن ماه چندين برابر نمودي ( از بسياري عبادت و بندگي در آن ، آن را كامل گردانيدي ) و روزه را در آن واجب ، و برپا شدن ( براي عبادت ) را در آن ترغيب نمودي ، و شب قدر را كه از هزار ماه بهتر است در آن بزرگ گردانيدي

حضرت امام سجاد (علیه السلام)

ثم اثرتنا به علي سائر الامم ، و اصطفيتنا بفضله دون اهل الملل ، فصمنا بامرك نهاره ، و قمنا بعونك ليله ، متعرضين بصيامه و قيامه لما عرضتنا له من رحمتك ، و تسببنا اليه من مثوبتك ، و أنت الملئ بما رغب فيه اليك ، الجواد بما سئلت من فضلك ، القريب الي من حاول قربك. )صحيفه سجاديه)

سپس ما را به وسيله آن ماه بر همه امتها برگزيدي ، و به فضل و برتري آن ما را نه اهل ملتها و كيشها برتري دادي ( اين بيان صريح و آشكار است در اين كه ماه رمضان از خصايص پيروان دين اسلام است ، چنان كه در شرح جمله سوم از دعاي چهل و چهارم به آن اشاره شد ) پس به فرمان تو روزش را روزه داشتيم ، و به ياري تو شبش را ( براي بندگي ) برخاستيم در حالي كه به روزه داشتن و برخاستن آن خود را براي رحمتت كه ما را بر آن خواسته اي درآورديم ، و آن را وسيله پاداش تو گردانيديم ، و تو به آنچه از درگاهت خواسته شود توانايي ، به آنچه از فضل و احسانت درخواست گردد بخشنده اي ، به كسي كه قصد تقرب به ( رحمت ) تو كند نزديكي

حضرت امام سجاد (علیه السلام)

و اوجب لنا عذرك علي ما قصرنا فيه من حقك ، و ابلغ باعمارنا ما بين ايدينا من شهر رمضان المقبل ، فإذا بلغتناه فاعنا علي تناول ما أنت اهله من العبادة ، و ادنا الي القيام بما يستحقه من الطاعة ، و اجر لنا من صالح العمل ما يكون دركا لحقك في الشهرين من شهور الدهر . (صحيفه سجاديه)

و ما را در تقصير از ( اداي ) حق خود ملامت و سرزنش مكن ، و عمرهاي ما را كه در پيش است به ماه رمضان آينده برسان ، و چون ما را به آن ماه رساندي بر انجام عبادت و بندگي كه شايسته توست ياريمان فرما ، و بر رعايت فرمانبري كه سزاوار آن ماه است برسانمان ، و عمل شايسته اي را كه سبب به دست آوردن حق توست در دو ماه ( رمضان كنوني و ماه رمضان آينده ) از ماههاي روزگار براي ما روان ساز ( ما را براي بجا آوردن آن توفيق ده(

امام چهارم امام زين العابدين(علیه السلام) هنگامي که شب اول ياروز اول ماه رمضان مي رسيد دعائي مي خواندند. در بخشي از اين دعا در صحيفه سجاديه آمده است:«سپاس خدائي را سزا است که ماه خود ، ماه رمضان، ماه صيام، ماه اسلام… را يکي از راههاي احسان قرار داد.»

ماه رمضان را ماه اسلام ناميده اند ؛ چون ماه طاعت و فرمانبرداري و تسليم ، و بندگي و تعميم و گسترش آن است . يا مقصود ماه دين اسلام است بدليل اينکه واجب شدن روزه از مختصات امت اسلام و از خصوصيات مسلمانان است . پيامبر گرامي اسلام «ص» در استقبال از ماه رمضان بر روي منبر خطاب به مسلمانان فرموده اند : « خداي متعال شما را به ماه رمضان اختصاص داد»

امام صادق (علیه السلام) فرموده اند : «اسلام بر پنج پايه بنا گذاشته شده است : نماز ، زکات ، حج ، روزه و ولايت و در اسلام نسبت به چيزي در سطح ولايت صحبت نشده است

امام علي بن الحسين زين العابدين «ع» در صحيفه سجاديه در دعاي خويش هنگام ورود به ماه رمضان ، اين ماه را «شهر القيام » ناميده اند . توفيق قيام در ماه مبارک رمضان خواسته معصومين (علیه السلام) بوده است و شيعيان را هم به سوي چنين دعايي دعوت مي کرده اند . پيامبر گرامي «ص » هنگام ورود ماه رمضان مي فرمود:

«حمد و ستايش خدايي را سزاست که ما را به وسيله تو اي ماه مبارک گرامي داشت ، بار خدايا ما را به روزه و قيام در اين ماه ، نيرومند و توانا بگردان »

همچنين ايشان در خطبه اي در فضليت ماه رمضان فرموده اند : اي مردم به تحقيق ماهي شما را فرا گرفت که در آن ماه شبي است که بهتر از هزار ماه است و اين ماه ، ماه رمضان است . خداوند در اين ماه روزه را واجب کرده و ثواب قيام براي نماز مستحبي در شبي از اين ماه را به اندازه نماز مستحبي هفتاد شب در غير اين ماه قرار داده است .

امام زين العابدين (ع ) فرموده اند : “خدايا روزه داري در اين ماه رسيدن به آرزوي قيام در اين ماه را نصيب من بگردان .

قيام در اين ماه آنقدر ارزشمند و مهم است که امام زين العابدين (علیه السلام) در پايان ماه هنگام وداع با آن از خدا مي خواهد توفيق قيام در ماه رمضان آينده را نيز به ايشان عنايت کند. اينکه ماه رمضان در بيان ائمه معصومين (علیه السلام) ماه قيام ناميده شده احتمال دارد به خاطر يکي از اين موارد باشد .

۱ ـ براي آن که نمازهاي مستحبي در شبهاي آن بسيار خوانده مي شود و سفارش زياد بر خواندن آنها شده است . چنانکه بسياري از علما فرموده اند خواندن هزار رکعت نماز در شبهاي آن مستحب است

۲ـ از آن جهت که چون سحور و خوردن سحري مستحب است و عموم مردم در دل شب براي تصميم بر روزه و اجابت دعوت حق بر مي خيزند مرحوم شيخ صدوق در من لا يحضره الفقيه هم بابي تحت عنوان ( ثواب السحور ) آورده که در بر دارنده هفت روايت از معصومين ( ع)‌ است .

۳ ـ از آن جهت که به طور کلي اين ماه ماه قيام براي مبارزه با نفس و وسوسه هاي شيطاني و حرکت در طريق سير و سلوک معنوي و خود سازي است ـ‌که مناسب ترين راه برکشاندن انسان به سوي مبارزات مخلصانه و فعاليتهاي سياسي اجتماعي براي خدا و در راه خداست ـ زمينه خودسازي انقلابي در اين ماه بيشتر فراهم است .

زين العابدين (ع ) در دعاي ماه رمضان مي فرمودند : بار خدايا در اين ماه جديت و تلاش و سعي و کوشش و قدرت و نشاط و توبه را روزي من بنما