حجاب و امنيّت اجتماعى‏(1)

 مهدى سلطانى رنانى

مقوله «پوشش و استتار بدن» به عنوان جزء جدايى ناپذير حيات انسانى و مصداق اصلى حجاب، امرى كاملاً مشهود و بى نياز از تعديل است. براى حجاب كاركردهايى در دو حوزه فردى و اجتماعى، قابل تصوّر است:

الف. كاركردهاى فردى: همچون پاسخگويى به نياز فطرى «خوداستتارى» و تأمين امنيّت در برابر گرما و سرما.

ب. كاركردهاى اجتماعى: هويّت بخشى و ايجاد امنيّت اجتماعى از جمله اين كاركردهاست، چراكه نوع پوشش و حجاب، نشان دهنده سنّت ها، ارزش ها و باورهاى يك جامعه است.

اسلام، حجاب را از مصاديق مهمّ تحقق امنيّت اجتماعى در جامعه معرّفى كرده است و چالش ها، زمينه ها و راهبردهاى بسيار مهمّى را براى شكوفايى ذهن نوانديش افراد جامعه در اين مورد تبيين نموده است.

بر اين اساس و به منظور آگاهى بيشتر از رابطه حجاب و امنيّت اجتماعى، ما برآنيم كه در اين نوشتار جنبه هاى مختلف اين موضوع و اهمّيّت آن راتوضيح داده و تأثير آن را در حفظ ارزش هاى دينى بيان كنيم.

به طور كلّى در اين مقاله موارد ذيل مورد بحث و بررسى قرار گرفته است:

  1. امنيّت اجتماعى، هدف اساسى وجوب حجاب.
  2. امنيّت اجتماعى، فلسفه حقيقى وجوب حجاب.
  3. پايه هاى تحقق امنيّت اجتماعى در سايه حجاب بانوان.
  4. آثار و فوائد حجاب اسلامى و تحقق امنيّت اجتماعى.
  5. آثار سوء بد حجابى و انهدام امنيّت اجتماعى.
  6. بيان نتيجه و ارائه راهكارها و پيشنهاداتى جهت تثبيت امنيّت اجتماعى در سيطره حجاب اسلامى.

گوهر اسلام، سعادت و نجات آدمى است و باورهاى دينى، احكام اخلاقى و فقهى در راستاى اين غايت مهم نازل شده اند. اين آموزه هاى هستمندانه و بايستى از خالق حكيمى تجلّى مى يابد كه به نيازهاى روحى و جسمى، مادى و معنوى، فردى و اجتماعى بشريّت، كاملاً آگاه است. احكام الهى مربوط به پوشش زنان نيز با اين فلسفه و حكمت مدبّرانه صادر گرديده است.

زن با عنصر حجاب اسلامى، نه تنها به تهذيب، تزكيه نفس و ملكات نفسانى پرداخته و قرب الهى را فراهم مى سازد، بلكه باعث گسترش روزافزون امنيّت اجتماعى و ايجاد زمينه اى جهت رشد معنوى مردان مى گردد؛ همچنان كه خداوند سبحان، خطاب به پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله مى فرمايد:

«به مردان مؤمن بگو تا چشمان خود را از نگاه ناروا بپوشانند و فروج و اندامشان را محفوظ دارند، كه اين بر پاكيزگى جسم و جان ايشان، بهتر است (1)».

همچنين مى فرمايد:

«به زنان و دختران خود و به زنان مؤمن بگو كه خويشتن را با چادرهاى خود بپوشانند كه اين كار براى آن است كه آنها به عفّت شناخته شوند تا از تعرّض و جسارت، آزار نكشند (در امنيّت كامل باشند) ؛ خداوند در حقّ خلق، آمرزنده و مهربان است(2)».

همان گونه كه ذكر گرديد، حجاب و پوشش اسلامى براى مردان و زنان، تنها از كاركرد فردى برخوردار نيست و فقط براى سامان دهى خلقيّات و ملكات نفسانى آدميان، مؤثر نمى باشد، بلكه از كاركرد اجتماعى نيز برخوردار است؛ غرايز، التهاب هاى جسمى و معاشرت هاى بى بند و بار را كنترل نموده، بر تحكيم نظام خانواده مى افزايد. همچنين از انحلال كانون مستحكم و پايدار زناشويى جلوگيرى نموده و امنيّت اجتماعى را فراهم مى سازد. حال اگر كسانى با نگرش دينى، اسلامى يا با رويكرد جامعه شناختى و روان شناسى به چنين كاركردها و تأثيرات مطلوب، به ويژه تأمين امنيّت اجتماعى پى ببرند، نه تنها هدفمندانه، زندگى مى كنند، بلكه براى رفتارها و انديشه هايشان دست به گزينش مى زنند تا به اهداف متعالى الهى و انسانى دست يازند. از اين رو به مسأله حجاب نيز به عنوان راهبردى كارساز جهت تأييد و ترويج ارزش هاى اجتماعى، تأمين كننده سعادت آدمى و منشأ قرب الهى مى نگرند.

بنابراين، پوشش اسلامى به منزله يك حفاظ ظاهرى و باطنى در برابر افراد نامحرم، قلمداد مى شود كه مصونيت اخلاقى، خانوادگى و پيوند عميق ميان حجاب ظاهرى و بازدارى باطنى و از همه مهمّ تر امنيّت اجتماعى را فراهم مى سازد و پيشينه آن به اندازه تاريخ آفرينش انسان است؛ چراكه پوشش و لباس هر بشرى، پرچم كشور وجود اوست. پرچمى كه وى بر خانه وجودش نصب كرده است و با آن اعلام مى دارد كه از كدام فرهنگ تبعيّت مى كند(3).

در سال هاى اخير، روند شبهات درباره حجاب و پوشش اسلامى، شدت يافته است و مطرح شدن شبهات فراوان در زمينه حجاب برتر به همراه عوامل ديگرى مانند ضعف اعتقاد و عدم شناخت كافى از اين مسأله و ضرورت آن موجب تهديد امنيّت اجتماعى و اُفت روند استفاده از مصاديق چنين حجابى در جامعه شده است، كه نتيجه اتّخاذ روش تخريبى بعضى مطبوعات و رواج پوشش هاى نامناسب در مقابل نامحرمان است؛ لذا ما به منظور اينكه اسلام، مشوّق حجاب و پوشش كامل براى زنان و دختران در برابر افراد نامحرم است، به بيان هدف و فلسفه اين مصداق مهمّ اسلامى و رابطه فراگير و تنگاتنگ آن با امنيّت اجتماعى از جنبه هاى مختلف مى پردازيم.

اميد است كه راهكارهاى بيان شده در اين زمينه ها براى همه اقشار جامعه اسلامى به ويژه نسل جوان و انديشمند، مفيد باشد و عزمشان را براى عمل و گسترش آن، به نحو مطلوب و احسن، جزم نمايند تا امنيّت اجتماعى، تأمين شود. ثانياً نماد فرهنگى و ملّى بشريّت، درخشش روزافزون خود را حفظ نمايد.

امنيّت اجتماعى، هدف اساسى وجوب حجاب

با توجه به آيات قرآن مجيد، به خوبى مشخص و معيّن مى گردد كه هدف از تشريع وجوب حكم حجاب اسلامى دست يابى به تزكيه نفس، طهارت، عفّت و پاكدامنى جهت استحكام و گسترش امنيّت اجتماعى است.

«و اِذا سَأَلْتُموهُنَّ مَتاعاً فَسْئلوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ذلِكُم أطْهَرُ لِقلوبِكُم و قُلُوبِهِنَّ(4)».

چون نگاه نامحرم توسط مردان، باعث تحريك و تهييج جنسى آنان و در نتيجه منجر به فساد و ريشه كن نمودن امنيّت اجتماعى مى شود، خداوند در كنار دستور حجاب و پوشش بدن به بانوان، مردان را نيز امر به حجاب و پوشش چشم داده و نگاه به نامحرم را بر ايشان، حرام كرده است. چنانكه در اين باره از امام رضاعليه السلام نقل شده است:

«حرّم النَّظَر الى شُعورِ النّساء المَحْجوبات بالاَزْواج و غَيْرهِنَّ مِنَ النّساء لما فيه مِنْ تَهْييجِ الرّجال و ما يَدْعوا التَّهْييج الى الفَساد و الدُّخول فيما لا يحلّ و لا يجمل(5)».

«نگاه به موهاى زنان باحجاب ازدواج كرده و بانوان ديگر، از آن جهت حرام شده است كه نگاه مردان را برمى انگيزد و آنان را به فساد فرامى خواند در آنچه كه ورود در آن نه حلال است و نه شايسته».

از مجموع گفتار فوق روشن مى گردد كه هدف از وجوب حجاب اسلامى علاوه بر موارد مذكور، ايجاد صلاح و پيشگيرى از فساد، جهت تأمين و گسترش امنيّت اجتماعى است.

امنيّت اجتماعى، فلسفه حقيقى وجوب حجاب

يكى از فلسفه هاى حقيقى وجوب حجاب، حفظ آرامش زن، مصونيّت جامعه از فساد و عمق و معنا بخشيدن به امنيّت اجتماعى با توسعه آن مى باشد. زيرا نفس آدمى، دريايى موّاج از تمايلات و خواسته هاى اوست كه مهم ترين آنها به خوراكى ها، امور جنسى و مال و جاه و مقام، مربوط مى شود و بدون شك بالاترين خواسته هاى مردان، تمايل به جنس زن است. در سخنان عرفا آمده است:

«أعْظَمُ الشَّهْوَة، شَهْوَة النّساء(6)»:

«بزرگ ترين خواسته هاى مرد، رغبت به زنان است».

ارائه زيبايى ها و مواضع بدن زن، به شهوت و طمع مردان، دامن مى زند و آنها را به يك كانون جدّى خطر، مبدّل مى سازد كه به سلب آرامش زن و امنيّت اجتماعى منتهى مى گردد. آنچه مى تواند از اين ناامنى پيشگيرى كند، پوشش زن از چشمان گرسنه نامحرمان است كه با حجاب كامل اسلامى، عملى خواهد شد.

پوشش دينى، پيام عفت، شخصيّت و خداترسى زن مسلمان است و مردان جامعه نه تنها به چنين بانويى چشم طمع نخواهند داشت كه او را نيرويى بالفعل در هرچه وسعت بخشيدن امنيّت اجتماعى دانسته و نجابتش را مى ستايند. در اين صورت است كه زن نه تنها در سنگر حجاب خود، از تير نگاه هاى زهرآلود، سخنان آزاردهنده و برخوردهاى اراذل جامعه در امان خواهد بود، بلكه امنيّت و آرامش درونى خود و اجتماع خويش را برقرار خواهد كرد.

نكته معنوى و عرفانى قابل ذكر در اين باب، پيام الهى آفريدگار هستى، خطاب به زنان است:

«اى زن! آگاه باش، دنيا خراب آبادى است كه هر نقطه آن به مين هاى شيطان و نگاه هاى آلوده، ناامن گشته است. اما فرشته هاى حجاب در محفل انس و ياد خدا در امنيّتى بى نظير به سر مى برند كه ديگران از طعم آن بى خبرند(7)».

  شب تاريك و بيم موج و گردابى چنين          حايل كجا دانند حال ما سبكباران ساحل ها

پايه هاى تحقق امنيّت اجتماعى در سايه هاى حجاب بانوان

پوششى كه اسلام آن را به عنوان يك حكم شرعى اعلام كرده است، يك عمل ظاهرى و گسسته از عوامل و پايه ها نيست، بلكه حجاب، خيمه عفاف بانوانى است كه آن را بر پايه هاى خود استوار نموده و باعث ترويج ارزش امنيّت اجتماعى مى گردند و به تحقق آن در جامعه اسلامى، كمك مى نمايند.

اكنون شايان ذكر است كه اين پايه هاى اساسى بيان گردد:

  1. ايمان به خدا و جهان آخرت

از مهم ترين عواملى كه بانوان توسط آن به آرامش روحى و روانى دست يافته و امنيّت اجتماعى جامعه را فراهم مى نمايند، اين است كه وقتى زن به خداى تعالى و علم و حكمت او ايمان آورد و معتقد گردد احكامى كه براى بشريّت تشريع كرده، بودن نقص و داراى آثار مطلوبى است، از حكم الهى حجاب استقبال نموده، امنيّت اجتماعى جامعه را تضمين مى كند.

  1. تقوا

پرهيزكارى بانوان، ضامن تأمين امنيّت اجتماعى است و تا اين پايه محكم معنوى در قلب بانوان شكل نگيرد، حجاب را نوعى محدوديّت براى خود قلمداد نموده و امنيّت اجتماعى انسان ها را تهديد مى نمايد.

خانمى كه بداند تقواى الهى پادزهر بيمارى دل هاست كه حجاب هاى تاريك جان را غرق مى كند و لانه هاى هوس را برمى اندازد، آن را به كام جان خود مى ريزد تا عالم جانش، گلستان گل هاى سلم، طاعت و تسليم گردد و خيمه حجابش را برمى افروزد تا حافظ بوستان ارزش هاى خويشتن و آرامش درونى اجتماع خود شود.

  1. آگاهى

شناخت سيماى زن، حقيقت حجاب، فلسفه و آثار آن از جمله پايه هاى مستحكم پوشش دينى و تبلور امنيّت اجتماعى است. وقتى خانمى به پاسخ درونى خود كه چرا بايد پوشيده باشم نايل شود، پايه هاى حجاب دينى در او شكل گرفته و با آگاهى كامل به امنيّت اجتماعى ارزش مى بخشد و دوام آن را تضمين خواهد كرد. به طور كلّى، آگاهى زن نسبت به آثار مطلوب حجاب و مهم تر از آنها مسأله امنيّت اجتماعى باعث مى شود كه نه تنها احساس سنگينى از پديده حجاب ننمايد، بلكه از آن به خوبى استقبال نموده، وسوسه هاى شيطانى را هيچ انگاشته و آرامش برونى و درونى اجتماع را وسعت مى بخشد.

همچنين اين پيام اصيل و عرفانى را هميشه آويزه گوش هاى خود مى گرداند:

«خواهرم! سرزمين جانت را با خورشيد آگاهى روشن كن تا بر زواياى وجودت بتابد و آن چنان كه هستى خود را بشناسى، آنگاه دريابى كه حجاب باله هاى شنا به سوى سرچشمه هستى امنيّت فردى و اجتماعى كامل است و پوشش هاى مهيّج وزنه هاى سنگينى است كه زن را غريق ژرفاى مهيب دنيا نموده، امنيّت خود و جامعه خويش را برهم مى زند».

پى نوشت ها

1) نور، 30.

2) احزاب، 59.

3) فرهنگ برهنگى و برهنگى فرهنگى، غلامعلى حداد عادل، ص 40.

4) احزاب، 53.

5) بحارالانوار، علامه مجلسى، ج 104، ص 34.

6) محجة البيضاء، ج 5، ص 177.

7) تحليلى نو و عملى از حجاب در عصر حاضر، محمدرضا اكبرى، ص 14 – 16.

منبع: مكتب اسلام ، شماره ( 7 ) 1383