حجاب-و-امنیت-در-اجتماعی

حجاب و امنیّت اجتماعى‏(۱)

 مهدى سلطانى رنانى

مقوله «پوشش و استتار بدن» به عنوان جزء جدایى ناپذیر حیات انسانى و مصداق اصلى حجاب، امرى کاملاً مشهود و بى نیاز از تعدیل است. براى حجاب کارکردهایى در دو حوزه فردى و اجتماعى، قابل تصوّر است:

الف. کارکردهاى فردى: همچون پاسخگویى به نیاز فطرى «خوداستتارى» و تأمین امنیّت در برابر گرما و سرما.

ب. کارکردهاى اجتماعى: هویّت بخشى و ایجاد امنیّت اجتماعى از جمله این کارکردهاست، چراکه نوع پوشش و حجاب، نشان دهنده سنّت ها، ارزش ها و باورهاى یک جامعه است.

اسلام، حجاب را از مصادیق مهمّ تحقق امنیّت اجتماعى در جامعه معرّفى کرده است و چالش ها، زمینه ها و راهبردهاى بسیار مهمّى را براى شکوفایى ذهن نواندیش افراد جامعه در این مورد تبیین نموده است.

بر این اساس و به منظور آگاهى بیشتر از رابطه حجاب و امنیّت اجتماعى، ما برآنیم که در این نوشتار جنبه هاى مختلف این موضوع و اهمّیّت آن راتوضیح داده و تأثیر آن را در حفظ ارزش هاى دینى بیان کنیم.

به طور کلّى در این مقاله موارد ذیل مورد بحث و بررسى قرار گرفته است:

  1. امنیّت اجتماعى، هدف اساسى وجوب حجاب.
  2. امنیّت اجتماعى، فلسفه حقیقى وجوب حجاب.
  3. پایه هاى تحقق امنیّت اجتماعى در سایه حجاب بانوان.
  4. آثار و فوائد حجاب اسلامى و تحقق امنیّت اجتماعى.
  5. آثار سوء بد حجابى و انهدام امنیّت اجتماعى.
  6. بیان نتیجه و ارائه راهکارها و پیشنهاداتى جهت تثبیت امنیّت اجتماعى در سیطره حجاب اسلامى.

گوهر اسلام، سعادت و نجات آدمى است و باورهاى دینى، احکام اخلاقى و فقهى در راستاى این غایت مهم نازل شده اند. این آموزه هاى هستمندانه و بایستى از خالق حکیمى تجلّى مى یابد که به نیازهاى روحى و جسمى، مادى و معنوى، فردى و اجتماعى بشریّت، کاملاً آگاه است. احکام الهى مربوط به پوشش زنان نیز با این فلسفه و حکمت مدبّرانه صادر گردیده است.

زن با عنصر حجاب اسلامى، نه تنها به تهذیب، تزکیه نفس و ملکات نفسانى پرداخته و قرب الهى را فراهم مى سازد، بلکه باعث گسترش روزافزون امنیّت اجتماعى و ایجاد زمینه اى جهت رشد معنوى مردان مى گردد؛ همچنان که خداوند سبحان، خطاب به پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله مى فرماید:

«به مردان مؤمن بگو تا چشمان خود را از نگاه ناروا بپوشانند و فروج و اندامشان را محفوظ دارند، که این بر پاکیزگى جسم و جان ایشان، بهتر است (۱)».

همچنین مى فرماید:

«به زنان و دختران خود و به زنان مؤمن بگو که خویشتن را با چادرهاى خود بپوشانند که این کار براى آن است که آنها به عفّت شناخته شوند تا از تعرّض و جسارت، آزار نکشند (در امنیّت کامل باشند) ؛ خداوند در حقّ خلق، آمرزنده و مهربان است(۲)».

همان گونه که ذکر گردید، حجاب و پوشش اسلامى براى مردان و زنان، تنها از کارکرد فردى برخوردار نیست و فقط براى سامان دهى خلقیّات و ملکات نفسانى آدمیان، مؤثر نمى باشد، بلکه از کارکرد اجتماعى نیز برخوردار است؛ غرایز، التهاب هاى جسمى و معاشرت هاى بى بند و بار را کنترل نموده، بر تحکیم نظام خانواده مى افزاید. همچنین از انحلال کانون مستحکم و پایدار زناشویى جلوگیرى نموده و امنیّت اجتماعى را فراهم مى سازد. حال اگر کسانى با نگرش دینى، اسلامى یا با رویکرد جامعه شناختى و روان شناسى به چنین کارکردها و تأثیرات مطلوب، به ویژه تأمین امنیّت اجتماعى پى ببرند، نه تنها هدفمندانه، زندگى مى کنند، بلکه براى رفتارها و اندیشه هایشان دست به گزینش مى زنند تا به اهداف متعالى الهى و انسانى دست یازند. از این رو به مسأله حجاب نیز به عنوان راهبردى کارساز جهت تأیید و ترویج ارزش هاى اجتماعى، تأمین کننده سعادت آدمى و منشأ قرب الهى مى نگرند.

بنابراین، پوشش اسلامى به منزله یک حفاظ ظاهرى و باطنى در برابر افراد نامحرم، قلمداد مى شود که مصونیت اخلاقى، خانوادگى و پیوند عمیق میان حجاب ظاهرى و بازدارى باطنى و از همه مهمّ تر امنیّت اجتماعى را فراهم مى سازد و پیشینه آن به اندازه تاریخ آفرینش انسان است؛ چراکه پوشش و لباس هر بشرى، پرچم کشور وجود اوست. پرچمى که وى بر خانه وجودش نصب کرده است و با آن اعلام مى دارد که از کدام فرهنگ تبعیّت مى کند(۳).

در سال هاى اخیر، روند شبهات درباره حجاب و پوشش اسلامى، شدت یافته است و مطرح شدن شبهات فراوان در زمینه حجاب برتر به همراه عوامل دیگرى مانند ضعف اعتقاد و عدم شناخت کافى از این مسأله و ضرورت آن موجب تهدید امنیّت اجتماعى و اُفت روند استفاده از مصادیق چنین حجابى در جامعه شده است، که نتیجه اتّخاذ روش تخریبى بعضى مطبوعات و رواج پوشش هاى نامناسب در مقابل نامحرمان است؛ لذا ما به منظور اینکه اسلام، مشوّق حجاب و پوشش کامل براى زنان و دختران در برابر افراد نامحرم است، به بیان هدف و فلسفه این مصداق مهمّ اسلامى و رابطه فراگیر و تنگاتنگ آن با امنیّت اجتماعى از جنبه هاى مختلف مى پردازیم.

امید است که راهکارهاى بیان شده در این زمینه ها براى همه اقشار جامعه اسلامى به ویژه نسل جوان و اندیشمند، مفید باشد و عزمشان را براى عمل و گسترش آن، به نحو مطلوب و احسن، جزم نمایند تا امنیّت اجتماعى، تأمین شود. ثانیاً نماد فرهنگى و ملّى بشریّت، درخشش روزافزون خود را حفظ نماید.

امنیّت اجتماعى، هدف اساسى وجوب حجاب

با توجه به آیات قرآن مجید، به خوبى مشخص و معیّن مى گردد که هدف از تشریع وجوب حکم حجاب اسلامى دست یابى به تزکیه نفس، طهارت، عفّت و پاکدامنى جهت استحکام و گسترش امنیّت اجتماعى است.

«و اِذا سَأَلْتُموهُنَّ مَتاعاً فَسْئلوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ذلِکُم أطْهَرُ لِقلوبِکُم و قُلُوبِهِنَّ(۴)».

چون نگاه نامحرم توسط مردان، باعث تحریک و تهییج جنسى آنان و در نتیجه منجر به فساد و ریشه کن نمودن امنیّت اجتماعى مى شود، خداوند در کنار دستور حجاب و پوشش بدن به بانوان، مردان را نیز امر به حجاب و پوشش چشم داده و نگاه به نامحرم را بر ایشان، حرام کرده است. چنانکه در این باره از امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

«حرّم النَّظَر الى شُعورِ النّساء المَحْجوبات بالاَزْواج و غَیْرهِنَّ مِنَ النّساء لما فیه مِنْ تَهْییجِ الرّجال و ما یَدْعوا التَّهْییج الى الفَساد و الدُّخول فیما لا یحلّ و لا یجمل(۵)».

«نگاه به موهاى زنان باحجاب ازدواج کرده و بانوان دیگر، از آن جهت حرام شده است که نگاه مردان را برمى انگیزد و آنان را به فساد فرامى خواند در آنچه که ورود در آن نه حلال است و نه شایسته».

از مجموع گفتار فوق روشن مى گردد که هدف از وجوب حجاب اسلامى علاوه بر موارد مذکور، ایجاد صلاح و پیشگیرى از فساد، جهت تأمین و گسترش امنیّت اجتماعى است.

امنیّت اجتماعى، فلسفه حقیقى وجوب حجاب

یکى از فلسفه هاى حقیقى وجوب حجاب، حفظ آرامش زن، مصونیّت جامعه از فساد و عمق و معنا بخشیدن به امنیّت اجتماعى با توسعه آن مى باشد. زیرا نفس آدمى، دریایى موّاج از تمایلات و خواسته هاى اوست که مهم ترین آنها به خوراکى ها، امور جنسى و مال و جاه و مقام، مربوط مى شود و بدون شک بالاترین خواسته هاى مردان، تمایل به جنس زن است. در سخنان عرفا آمده است:

«أعْظَمُ الشَّهْوَه، شَهْوَه النّساء(۶)»:

«بزرگ ترین خواسته هاى مرد، رغبت به زنان است».

ارائه زیبایى ها و مواضع بدن زن، به شهوت و طمع مردان، دامن مى زند و آنها را به یک کانون جدّى خطر، مبدّل مى سازد که به سلب آرامش زن و امنیّت اجتماعى منتهى مى گردد. آنچه مى تواند از این ناامنى پیشگیرى کند، پوشش زن از چشمان گرسنه نامحرمان است که با حجاب کامل اسلامى، عملى خواهد شد.

پوشش دینى، پیام عفت، شخصیّت و خداترسى زن مسلمان است و مردان جامعه نه تنها به چنین بانویى چشم طمع نخواهند داشت که او را نیرویى بالفعل در هرچه وسعت بخشیدن امنیّت اجتماعى دانسته و نجابتش را مى ستایند. در این صورت است که زن نه تنها در سنگر حجاب خود، از تیر نگاه هاى زهرآلود، سخنان آزاردهنده و برخوردهاى اراذل جامعه در امان خواهد بود، بلکه امنیّت و آرامش درونى خود و اجتماع خویش را برقرار خواهد کرد.

نکته معنوى و عرفانى قابل ذکر در این باب، پیام الهى آفریدگار هستى، خطاب به زنان است:

«اى زن! آگاه باش، دنیا خراب آبادى است که هر نقطه آن به مین هاى شیطان و نگاه هاى آلوده، ناامن گشته است. اما فرشته هاى حجاب در محفل انس و یاد خدا در امنیّتى بى نظیر به سر مى برند که دیگران از طعم آن بى خبرند(۷)».

  شب تاریک و بیم موج و گردابى چنین          حایل کجا دانند حال ما سبکباران ساحل ها

پایه هاى تحقق امنیّت اجتماعى در سایه هاى حجاب بانوان

پوششى که اسلام آن را به عنوان یک حکم شرعى اعلام کرده است، یک عمل ظاهرى و گسسته از عوامل و پایه ها نیست، بلکه حجاب، خیمه عفاف بانوانى است که آن را بر پایه هاى خود استوار نموده و باعث ترویج ارزش امنیّت اجتماعى مى گردند و به تحقق آن در جامعه اسلامى، کمک مى نمایند.

اکنون شایان ذکر است که این پایه هاى اساسى بیان گردد:

  1. ایمان به خدا و جهان آخرت

از مهم ترین عواملى که بانوان توسط آن به آرامش روحى و روانى دست یافته و امنیّت اجتماعى جامعه را فراهم مى نمایند، این است که وقتى زن به خداى تعالى و علم و حکمت او ایمان آورد و معتقد گردد احکامى که براى بشریّت تشریع کرده، بودن نقص و داراى آثار مطلوبى است، از حکم الهى حجاب استقبال نموده، امنیّت اجتماعى جامعه را تضمین مى کند.

  1. تقوا

پرهیزکارى بانوان، ضامن تأمین امنیّت اجتماعى است و تا این پایه محکم معنوى در قلب بانوان شکل نگیرد، حجاب را نوعى محدودیّت براى خود قلمداد نموده و امنیّت اجتماعى انسان ها را تهدید مى نماید.

خانمى که بداند تقواى الهى پادزهر بیمارى دل هاست که حجاب هاى تاریک جان را غرق مى کند و لانه هاى هوس را برمى اندازد، آن را به کام جان خود مى ریزد تا عالم جانش، گلستان گل هاى سلم، طاعت و تسلیم گردد و خیمه حجابش را برمى افروزد تا حافظ بوستان ارزش هاى خویشتن و آرامش درونى اجتماع خود شود.

  1. آگاهى

شناخت سیماى زن، حقیقت حجاب، فلسفه و آثار آن از جمله پایه هاى مستحکم پوشش دینى و تبلور امنیّت اجتماعى است. وقتى خانمى به پاسخ درونى خود که چرا باید پوشیده باشم نایل شود، پایه هاى حجاب دینى در او شکل گرفته و با آگاهى کامل به امنیّت اجتماعى ارزش مى بخشد و دوام آن را تضمین خواهد کرد. به طور کلّى، آگاهى زن نسبت به آثار مطلوب حجاب و مهم تر از آنها مسأله امنیّت اجتماعى باعث مى شود که نه تنها احساس سنگینى از پدیده حجاب ننماید، بلکه از آن به خوبى استقبال نموده، وسوسه هاى شیطانى را هیچ انگاشته و آرامش برونى و درونى اجتماع را وسعت مى بخشد.

همچنین این پیام اصیل و عرفانى را همیشه آویزه گوش هاى خود مى گرداند:

«خواهرم! سرزمین جانت را با خورشید آگاهى روشن کن تا بر زوایاى وجودت بتابد و آن چنان که هستى خود را بشناسى، آنگاه دریابى که حجاب باله هاى شنا به سوى سرچشمه هستى امنیّت فردى و اجتماعى کامل است و پوشش هاى مهیّج وزنه هاى سنگینى است که زن را غریق ژرفاى مهیب دنیا نموده، امنیّت خود و جامعه خویش را برهم مى زند».

پى نوشت ها

۱) نور، ۳۰.

۲) احزاب، ۵۹.

۳) فرهنگ برهنگى و برهنگى فرهنگى، غلامعلى حداد عادل، ص ۴۰.

۴) احزاب، ۵۳.

۵) بحارالانوار، علامه مجلسى، ج ۱۰۴، ص ۳۴.

۶) محجه البیضاء، ج ۵، ص ۱۷۷.

۷) تحلیلى نو و عملى از حجاب در عصر حاضر، محمدرضا اکبرى، ص ۱۴ – ۱۶.

منبع: مکتب اسلام ، شماره ( ۷ ) ۱۳۸۳