شیعه شناسی » سؤالات ما » اهل سنت »

جواز سجده بر فرش

اهل سنت می گوید سجده بر فرش و امثال آن (بطور کلی بر غیر خاک) از سنت و عمل رسول خدا(صلی الله علیه و آله)گرفته شده نه از قول و عمل کرد صحابه: از میمونه (رضی الله عنها) روایت است که گفت: «کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیهِ وَسَلَّمَ یصَلِّی عَلَى الْخُمْرَهِ» بخاری (۳۷۹) ومسلم (۵۱۳). یعنی : «رسول خدا (صلی الله علیه وسلم) بر روى خُمره (سجاده‌اى که از برگ خرما ساخته شده بود) نماز مى‌خواند». خُمره یک روانداز کوچک است که از جنس برگ خرما بافته شده، امام شوکانی درباره حدیث می­گوید : «حدیث دلالت می کند بر اینکه نماز بر سجاده ایرادی ندارد، چه (سجاده) از پارچه باشد یا برگ درخت خرما یا غیر آن، چه کوچک باشد یا بزرگ مانند حصیر و فرش، چنانچه ثابت شده پیامبر (صلی الله علیه وسلم) بر حصیر و فرش و گلیم نماز خوانده اند».

اما سؤالات:

  1. از کجای این حدیث جواز سجده بر فرش استفاده می شود؟ این حدیث نه تنها این مدعا را ثابت نمی کند بلکه دلیل بر این است که سجده بر زمین و اجزای زمین باید انجام گیرد. و این حدیث یکی از دلایلی است که شیعه آن را بر وجوب سجده بر زمین و اجزای آن اقامه کرده است. توجه به این مطلب ضروری است که در فقه شیعه سجده بر زمین و اجزای زمین مثل خاک، سنگ، چوب، برگ درخت و… جایز می باشد و بر پوشیدنیها و خوردنیها و معادن و فلزات و جواهرات و امثال این امور سجده جایز نمی باشد. و خمره که در حدیث آمده است به دلیل اینکه از برگ درخت خرما ساخته می شود از اجزای زمین به شمار می آید.
  2. اهل سنت در برابر حدیثی که در کتب صحاح و مسانید نقل شده چه پاسخی دارند؟  از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) نقل شده که فرمود: و جعلت لی الارض مسجداً و طهوراً[۱].  از کلمه جعل که در اینجا به معنای تشریع و قانونگذاری است به خوبی روشن می شود که این مساله یک حکم الهی برای پیروان آیین اسلام بوده است و بدین سان زمین که شامل خاک و سنگ و دیگر اجزاء تشکیل دهنده سطح آن می باشد از طرف شارع مقدس سجده گاه قرار داده شده است و لازمه آن این است که بر چیزهایی که از اجزاء زمین شمرده نمی شود سجده جایز نیست.
  3. وائل بن حجر می گوید: من پیامبر (صلی الله علیه و آله) را دیدم هنگامی که سجده می کرد، پیشانی و بینی خود را بر زمین می نهاد.[۲] ایا اهل سنت در برابر این حدیث چه پاسخی دارند؟ همچنین چه پاسخی در برابر حدیث زیر دارند: ابوسعید خدری چنین می گوید: هر گاه رسول خدا با مردم نماز می خواند آثار خاک و غبار زمین بر پیشانی و بینی حضرت آشکارا دیده می شد.[۳]
  4. اهل سنت با آن دسته از روایاتی که دستور پیامبر اسلام را مبنی بر سجده کردن بر خاک نقل شده چه معامله ای می کنند؟ چنانکه ام سلمه همسر آن حضرت روایت می کند که پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: رخسار خود را برای خدا بر خاک بگذار.[۴] همچنین دربرابر روایاتی که از سجده بر لباس و پارچه نهی نموده اند چه پاسخی دارند؟ مثلا در روایتی وارد شده که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) مردی را در کنار خود دید که عمامه او پیشانیش را پوشانده بود، پس آن حضرت شخصاً اقدام نمود و عمامه را از پیشانی او بالا زد.[۵] یا در روایت دیگری چنین آمده است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) مردی را دید که بر اطراف و کناره های عمامه‌ خود سجده می کند حضرت با دست مبارک به او اشاره کرد که عمامه ات را بالا ببر و پیشانی را بر زمین بگذار.[۶] آیا اگر سجده بر پارچه و فرش و مانند اینها جایز بود لزومی داشت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) شخصاً اقدام کند  با اشاره به نماز گزار بفهماند که پیشانی را بر زمین بگذارد؟
  5. اگر سجده بر فرش و پارچه جایز بود پس چرا جابر بن عبدالله انصاری می گوید: با پیامبر (صلی الله علیه و آله) نماز ظهر می‌خواندیم، مشتی سنگریزه برگرفتم و در دست نگه داشتم تا خنک شود و به هنگام سجده بر آنها پیشانی گذاردم و این به خاطر شدت گرما بود.[۷]
  6. اگر سجده بر فرش جایز بود پس چرا ابوبکر صدیق بر زمین سجده می نمود یا نماز می خواند در حالیکه پیشانی اش را به سوی زمین می کشید تا روی زمین سجده کند.[۸] و نیز چرا عمر بن خطاب دستور داد تا کف مسجد النبی (صلی الله علیه و آله) را با ریگ فرش کنند تا نمازگزاران بر آن سجده کنند.[۹] حتی نقل شده است که بعض تابعین به تبعیت از اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله) در موقع مسافرت ها با خود گل خشکیده ای حمل می کردند تا در موقع نماز بر آن سجده کنند. ابن سعد متوفای ۲۰۹ در کتاب خود می نویسد: مسروق بن اجدع به هنگام مسافرت خشتی را با خود بر می داشت تا در کشتی بر آن سجده کند.[۱۰]

پی نوشتها

[۱] . محمد بن اسماعیل بخاری، صحیح البخاری، کتاب الصلاه، حدیث ۴۲۸، نشر داراحیاء العربی.

[۲] . جصاص حنفی، احکام القرآن، ج ۳، ص ۲۰۹، نشر بیروت، باب السجود علی الوجه.

[۳] . ابی داود، سنن، حدیث ۸۹۴، به نقل کتاب مهر نماز، تالیف عطائی اصفهانی، ص ۲۷، نشر حضرت عباس ـ علیه السلام ـ .

[۴] . متقی هندی، کنز العمال، ج ۷، حدیث ۱۹۸۰۹، نشر حلب، کتاب الصلاه، السجود و ما یتعلق به.

[۵] . سنن بیهقی، ج ۲، ص ۱۰۵، باب الکشف عن الجبهه فی السجود.

[۶] . همان.

[۷] . همان، ج ۱، ص ۴۳۹، کتاب الصلاه.

[۸] . کنز العمال، ج ۸، ص ۱۳۱.

[۹] . ابن سعد، الطبقات، ج ۳، ص ۲۸۴.

[۱۰] . طبقات ابن سعد، ج ۶، ص ۷۹، طبعه بیروت در احوال مسروق بن اجوع.