جنون زيبايى

مهشيد ميرمعزى

ولوله اى در ميان مردم افتاده است. همه مى خواهند زيباتر و زيباتر شوند. گويى قصه سفيد برفى و هفت كوتوله است و جريان نامادرى بدجنسى كه مى خواست از همه زيباتر باشد. تقريبا تمام زنان از قسمتى از اندام خود ناراضى هستند. درواقع مى خواهند مشكل خود را با جراحى پلاستيك حل كنند. سئوال اين است: كدام مشكل  ديگر بندرت به  افرادى برمى خوريم كه در فكر جراحى زيبايى و جوان تر نماياندن خود نباشند. چروك بين دو ابرو، بينى بزرگ يا عقابى يا گوشتى، چربى هاى اضافه شكم و… . كار به جايى كشيده است كه بعضى بعد از تمام اين جراحى ها به جراحى هاى زائد و بى مصرفى چون برداشتن چروك هاى پشت پاشنه پا مى پردازند. نمى توان گفت كه اين بيمارى همه گير، مختص قشر مرفه جامعه است. بسيارى از ما افرادى را مى شناسيم كه براى جراحى بينى پول قرض كرده اند. آمار نشان مى دهد كه كسى كه يك بار زير تيغ جراح زيبايى برود، اين كار را تكرار مى كند؛ خواه براى ترميم جراحى اول يا يك جراحى جديد. آخر وقتى بينى زيبا باشد كه ديگر با چروك زير چشم همخوانى ندارد و بعد لب ها گوشتى و گونه ها برجسته مى شوند. به اين ترتيب دور باطلى آغاز مى شود كه آن را پايانى نيست. ناگهان چشم باز مى كنيم و مى بينيم كه جاى آن موجود طبيعى و شايد نه چندان زيبا (البته با معيارهاى ديكته شده امروزى) عروسكى در آينه مشاهده مى كنيم كه حالات و حركات صورتش فقط تا جايى است كه جراحى هاى مختلف و كشيدن پوست و غيره به او اجازه مى دهند. آيا بايد همچنان منتظر بمانيم كه سازندگان لوازم آرايش و افرادى كه از اين راه درآمدهاى ميليونى دارند، به ما ديكته كنند كه چه صورتى زيباست اين موضوع در اروپا به قدرى بحرانى شده است كه قرار است مجلس آلمان چاپ عكس هاى قبل و بعد از عمل را ممنوع كند و همچنين افرادى كه هنوز به سن قانونى نرسيده اند، اجازه جراحى زيبايى نداشته باشند. استدلال شان هم اين است كه اين عكس ها بيننده را تشويق به جراحى زيبايى مى كند و افراد نوجوان بايد همان طور كه براى گرفتن گواهينامه منتظر رسيدن به سن قانونى  مى شوند، براى اين كار هم انتظار بكشند. مقاله زير از مجله اما (EMMA ) و از زبان آلمانى ترجمه شده است. آن را بخوانيد و كمى روى آن فكر كنيد. شايد اين مقاله باعث شود كه ارزش بيشترى براى زيبايى هاى درونى خود قائل شويد.

به تازگى مد شده است كه هزاران زن، داوطلبانه  زيبايى خود را به دست دارويى به نام بوتوكس مى سپارند. مداوا با بوتوكس، ارزان، سريع و ساده است، ولى پشت اين گزارش ها در مورد زنان داوطلب مسموم شده، عمليات تبليغاتى پزشكان و صاحبان كارخانه هاى لوازم آرايشى واقعيت هايى نهفته است.

بوتوكس كه نام كامل آن بوتولينيوم توكسين است، يكى از قوى ترين كشنده هاى اعصاب به شمار مى رود. اين ماده همچنين يكى از عوامل به وجود آورنده سياه زخم است كه سالها بازرسان سازمان ملل در عراق به دنبال آن بودند و اصلا حمله آمريكا به عراق هم به دليل داشتن اين سلاح شيميايى بود.

بوتوكس، جديدترين كشف در جراحى زيبايى است. پزشكان متخصص زيبايى درجهان، اين سم را به طوركاملا قانونى در انبار خود نگه مى دارند و آن را به صورت مراجعان خود تزريق مى كنند تا چروك هاى چهره آنان را از بين ببرند.

بوتوكس كه يكى از خطرناك ترين سم هاى شيميايى است، ميليون ها بار رقيق مى شود تا به صورت داروى زيبايى مورد استفاده قرار گيرد. بوتوكس در عرض چند ساعت، پيشانى هاى چروكدار را صاف مى كند و بسيار ارزان تر از ليفتينگ است.

در آمريكا و اروپا از طريق رسانه هاى عمومى و نشريات زنان، تبليغات زيادى براى بوتوكس انجام مى شود، يعنى زنان از حدود سى سالگى به خود سم تزريق مى كنند. موسسات زيبايى روى بى خطر بودن اين ماده تاكيد دارند. در اين پروسه زيبايى ظاهرا حتى خونى هم جارى نمى شود.

اكثر زنان از 30 سالگى دچار اين ترس مى شوند كه ديگر به اندازه كافى زيبا نيستند و دلشان نمى خواهد  پير شوند. اين موضوع تاز ه اى نيست. زنان با اينگونه مسائل آشنايى دارند. تاكنون تمايل به زيبا بودن،  تا اين اندازه در زنان شدت نداشته است.

از يك طرف تانك هاى آمريكايى به عراق حمله مى كنند، چون دولت اين كشور متهم است كه سلاح هاى شيميايى در اختيار دارد و از طرف ديگر بوتوكس در اروپا همه گير مى شود.

بوتولينيوم توكسين يك نوع پروتئين گياهى و مشهورترين سم كشنده اعصاب است. به همين دليل هم برادر كوچك سياه زخم و طاعون خوانده مى شود. يك گرم از اين ماده كافى است تا تمام سكنه يك شهر بزرگ را نابود كند و يك كيلوگرم آن براى نابود كردن تمام اروپا كفايت مى كند.

مدت ها قبل از اينكه بوتوكس در مطب پزشكان زيبايى به كار گرفته شود، بوتولينيوم توكسين را در زمره سلاح هاى شيميايى قرار داده بودند. از دهه 80 است كه اين ماده به عنوان دارو به كار گرفته مى شود. يك متخصص چشم در سانفرانسيسكو از اين دارو براى درمان تيك چشم استفاده كرد و نتيجه اش موفقيت آميز بود. 10 سال بعد يك خانم متخصص چشم در كانادا نيز از اين دارو براى درمان تيك چشم يكى از بيماران خود استفاده كرد. او متوجه شد كه بيمارش علاوه بر اينكه ديگر تيك ندارد، حالا داراى يك پيشانى صاف شده است.

عوارض درمان چروك ها با بوتوكس

تاكنون جز سرخ شدن و تورم موقتى محل درمان، عارضه خاصى مشاهده نشده است. البته امكان دارد كه با تزريق غلط، اعصاب بخش ديگرى از صورت فلج شود، اما اين مشكل هم پس از سه ماه كه اثر اين دارو كاهش مى يابد، حل مى شود. تمام متخصصان در اين مورد اتفاق نظر دارند، يعنى اين اتفاق نظر به معناى اين است كه درمان چروك ها با اين دارو يا به عبارتى سم،  عوارض جانبى ديگرى ندارد  معلوم نيست. بوتولينيوم توكسين فقط 20 سال است كه به عنوان دارو مورد استفاده قرار مى گيرد و از 10 سال پيش هم براى از بين بردن چروك ها از آن استفاده مى شود. اين سم، پس از تزريق، به طرف نخاع حركت مى كند. به دليل مقدار ناچيزى كه از اين ماده در درمان چروك ها استفاده مى شود،  هنوز معلوم نيست كه در دراز مدت و پس از رسيدن به نخاع،  چه اتفاقى براى بوتوكس مى افتد. سيليكون و روغن سويا هم ساليان سال،  بدون هيچ مشكلى مورد استفاده قرار مى گرفت تا اينكه عوارض خطرناك و گاهى حتى مرگبار آنها مشخص شد.

پزشكانى كه از بوتوكس براى درمان چروك ها استفاده مى كنند، معتقدند با اين كار خود موجب خوشبختى زنان مى شوند. دكتر اولريش بولاتسكى هم جزو اين دسته از پزشكان است. حتى همسر خود من هم براى از بين بردن چروك هاى صورتش،  بوتوكس تزريق كرده است. وقتى از او مى پرسيم: آيا خودتان هم اين كار را كرده ايد مى خندد و جواب مى دهد: معلوم است كه نه.   بله اين سئوال فقط مى تواند يك شوخى باشد. دكتر بولاتسكى به وضعيت زنانى رسيدگى مى كند كه رنج مى كشند! چروك صورت، آنان را پير و خسته نشان داده و باعث از بين رفتن اعتماد به نفسشان مى شود.

تزريق بوتوكس در چند نقطه انجام مى شود و فقط چند دقيقه طول مى كشد، اما تاثير آن تا سه ماه باقى مى ماند. زنان در طول سه دهه زندگى خود، زندگى كرده اند، رنج كشيده اند، خنديده اند، دوست داشته اند، خشمگين شده اند و لذت برده اند. حال بايد آثار تمام اين حالات روحى، از چهره آنان محو شود. شايد هم مى خواهند، تمام خاطرات و زندگى گذشته خود را انكار كنند.

اعصاب صورت تقريبا 80 شاخه مختلف دارد كه هركدام نشان دهنده حالات مختلفى است كه چهره به خود مى گيرد. ابتدايى ترين حالات صورت،  مانند شادى يا غم با كوچك ترين حركت اين اعصاب تعيين و مشخص مى شود كه براساس تحقيقات دانشمندان، بخشى از يك زبان جهانى است. كسى كه اين حالات را از صورت خود حذف كند،  درواقع به نوعى زبان خود را از دست داده و يكى از ارگان هاى اجتماعى خود را ناقص كرده است و درنتيجه احساس خوشبختى هم نخواهد كرد.

الگوى زيبايى زائيده تخيلات مردان و زنان است و ارتباط بين جنسيت ها را مختل مى كند. در عين حال تصوير تازه اى كه از يك زن زيبا و مدرن به وجود آمده است تناقضى در خود دارد

اين موضوع از مدت ها پيش به اثبات رسيده است كه حالات صورت يا به اصطلاح ميميك، نه تنها حالت ظاهرى دارد،  بلكه بخشى از روان انسان نيز هست. هنگام خشم يا ترس، ضربان نبض ما سريع تر مى شود. وقتى از شدت ناراحتى به پيشانى خود چين مى دهيم،  فركانس قلب كاهش مى يابد و هنگامى كه خشمگين هستيم و ابروهاى خود را بالا مى بريم، دماى بدن افزايش مى يابد. تمام اين كارها پس از درمان با بوتوكس ديگر امكانپذير نيست. حتى اگر بخواهيم عدم داشتن ميميك را در نظر نگيريم، باز هم مشكلات ديگرى وجود خواهد داشت. انسان ها به صورت غريزى با ديدن حالات صورت يكديگر، واكنش نشان مى دهند. بنابراين هرگونه تغييرى در اين سيستم پيچيده علامت دادن، به طرز مشخصى قابل مشاهده است، درست مثل اين مد جديد. مصنوعى بودن آن كاملا مشخص است. مى توان آن را ديد و تشخيص داد.

زنان هنرپيشه و خواننده خيلى خوب مى دانند كه طرفداران آنان بزودى تمايل پيدا مى كنند كه درست شبيه ستارگان مورد علاقه خود شوند. آنان مى دانند كه پيشرو هستند و قرار است الگوى نسل بعد براى زيبايى شوند. مدت درازى قبل از اينكه اين الگوى تازه به زنان تلقين شود، از طريق پرده سينما و تبليغات، آن را به نمايش درمى آورند.

يكى از پيشگامان جراحى زيبايى در دهه 70 خواننده اپرا، انه ليزه روتن برگر بود. در صورت او كه بارها مورد عمل جراحى قرار گرفته بود،  ديگر هيچ حالت خاصى ديده نمى شد. هيلدگارد كنف،  هنرپيشه آلمانى به جراحى زيبايى خود اعتراف و پشيمانى خود را اعلام كرد: به سالها وقت نياز دارى كه به صورت جديد خود عادت كنى.

مدونا خواننده پاپ هم پنهان نمى كند كه تزريق بوتوكس براى او امرى عادى به شمار مى رود. مى گويند كه اين خواننده 44 ساله مشترى دائمى تزريق بوتوكس يك كلينيك بسيارشيك و سطح بالا درلندن است.

بعد نوبت به منشى ها، فروشندگان و كارمندان رسيد كه به تقليد از ستارگان زيباى خود بپردازند.

 همه مى فهمند

شايد بسيارى از كسانى كه دست به عمل جراحى زيبايى مى زنند تصور مى كنند ديگران به حدى مجذوب زيبايى آنان شده اند كه متوجه انجام اين عمل نمى شوند. يك متخصص پوست كه ميل ندارد نامش فاش شود، مى گويد: در باشگاه هاى ورزشى و بدنسازى مى توان براحتى زنانى را كه مورد درمان با بوتوكس قرار گرفته اند، تشخيص داد. محلى كه بوتوكس به آن تزريق شده باشد، عرق نمى كند. آنان هنگام ورزش و بدنسازى عرق مى كنند و  صورتشان سرخ مى شود. فقط پيشانى شان صاف و خشك مى ماند.

به مرور زمان،  ميانگين سن داوطلبان جراحى هاى زيبايى كاهش مى يابد. كار دختران نسل جديد، در اين رابطه ساده تر و به عبارتى مشكل تر از مادرانشان است. از طرفى امكانات جراحى زيبايى در حال افزايش است، روش هاى آنها روز به روز ساده تر مى شود و قيمت جراحى ها پايين تر مى آيد، به طورى كه امروز زنانى كه درآمدهاى معمولى دارند، خيلى راحت تر از زنان بيست سال پيش، مى توانند دست به چنين اقداماتى بزنند. از طرف ديگر اين سهولت موجب ايجاد فشار ديگرى مى شود. به اين دليل كه جراحى هاى زيبايى به سهولت قابل اجرا و هزينه آنها قابل پرداخت است، به نظر مى رسد كه تصميم گيرى در اين رابطه بسيار راحت است. با اين روند رو به رشد جراحى زيبايى، به زودى پيشانى چروكدار هم مانند موى چرب،  نشان دهنده شلختگى مى شود.

خانم دكتر ليلى كرمر آلتگلد معتقد است: اكثر زنانى كه در زندگى خود دچار بحران مى شوند، از ظاهر خود ناراضى هستند. زنان ميل ندارند كه افراد با ديدن چهره آنان از مشكلاتى كه در گذشته داشته اند،  مطلع شوند.

زنان 40 ساله به جراح زيبايى مراجعه مى كنند تا خود را جوان كنند و زنان 30 ساله براى زيباتر شدن به آنان مراجعه مى كنند.

هفته نامه اشپيگل در گزارشى كه به جراحى هاى زيبايى اختصاص داده بود، به متدهاى قديمى از زمان پارينه سنگى تا مصريان باستان، الگو شدن بينى مريلين مونرو و تزريق بوتوكس پرداخت. خبرنگار اشپيگل نوشت كه هيچ يك از اين روش ها تازه نيست، اما كيفيت اين روش تازه با بقيه فرق دارد، زيرا يك سم مهلك به بدن تزريق مى شود. بنابراين ماده تازه اى وارد اين بازى قديمى شده است. سادگى استفاده و مناسب بودن قيمت بوتوكس، زنان را وسوسه مى كند و نه تنها به روح،  بلكه احتمالا به جسم هم آسيب مى رساند. همين موضوع بوتوكس را بسيار خطرناك كرده است.

شايد زنان فكر مى كنند كه وقتى بقيه افراد خانواده از تسهيلات زندگى جديد استفاده مى كنند،  چرا آنان نبايد اين كار را بكنند  وقتى مرد خانه اتومبيل جديدى مى خرد، پسر كامپيوتر و دختر دائم لباس هاى تازه مى خرند،  چرا او نبايد يك تزريق كوچك بوتوكس را به خود روا بدارد  بعد منتظر مى ماند كه شوهرش متوجه تغيير او شود، ولى مرد مثل همان اوقاتى كه زن از آرايشگاه مى آيد، متوجه تغييرات او نمى شود.

يك روانشناس معتقد است: اكثر زنان اين كارها را براى شوهران خود انجام نمى دهند،  بلكه بيشتر براى خود دست به اين اقدامات زيباكننده مى زنند. او در اتاق انتظار مطب پزشكان زيبايى، شاهد صحنه هايى بوده است كه در آنها مردان از زنان خود مى خواسته اند كه از اين كار منصرف شوند.

طبيعت و اسطوره

ما در بحبوحه درگيرى شديد بين افراد ضدفمينيسم و مخالفان الگوهاى زيبايى قرار داريم.

لوسى استون،  طرفدار برقرارى مساوات، در سال 1885 اظهار داشت: وقتى اجازه نداريم آزادانه در مورد جسم خود تصميم بگيريم، داشتن حق راى چه فايده اى برايمان دارد 80 سال بعد كه زنان حق راى به دست آوردند، ويرجينيا وولف نوشت: هنوز ده ها سال مانده است تا زنان واقعيت را در مورد جسم خود درك كنند. در اين بين انقلابى رخ داده كه همه چيز را دگرگون كرده است.

اين الگوى تازه مى خواهد به ما تلقين كند كه كيفيتى به نام زيبايى وجود دارد. زنان بايد براى به دست آوردن آن، اشتياق داشته باشند.

الگوى زيبايى ربط زيادى به زن و زنانگى ندارد. درواقع الگويى براى رفتار و كيفيت هاى ظاهرى تعيين مى كند. از نظر زنان، پير شدن به معناى زشت شدن است، زيرا بالا رفتن سن، به معناى قوى تر شدن است و همچنين رشته هايى كه بين نسل ها وجود دارد،  گسسته مى شود. زنان مسن تر از زنان جوان و زنان جوان از زنان مسن تر وحشت دارند.

اما مهمترين مسئله اين است كه زنان، هويت خود را در زيبايى ببينند و به زيبايى ظاهر وابسته شوند، بنابراين معيارهاى آنان براى داشتن اعتماد به نفس، محدود به زيبا بودن مى شود. الگوى زيبايى در اين شكل جديد، كشف تازه اى است.

الگوى زيبايى زائيده تخيلات مردان و زنان است و ارتباط بين جنسيت ها را مختل مى كند. در عين حال تصوير تازه اى كه از يك زن زيبا و مدرن به وجود آمده است، تناقضى در خود دارد. ضمن اينكه زنان در حال پيشرفت و القاى هويت خود هستند،  مسئله معيارهاى جديد زيبايى حادتر مى شود. اين تصور وهم انگيز ازاسطوره زيبايى، تعيين كننده زندگى زنان در غرب شده است.

به نظر مى رسد انسان هاى دوران جديد تحت تاثير اين تصور تازه و بيمارگونه از زنان هستند كه تصوير واقعى زنان را تغيير مى دهد. دليل اين تمايل چيست كه زنان ديگر جسم، صدا و صورت خود را دوست ندارند و مى خواهند خود را در سطح اين تصاوير كليشه اى مبتذل از زيبايى پايين بياورند البته ترس هاى ناخودآگاه انسان ها نقش مهمى در به وجود آمدن اين دروغ كاذب دارد، اما در خاتمه اين معيارهاى اقتصادى هستند كه آن را پايدار مى كنند.

سيستم فعلى اقتصادى غرب وابسته به اين است كه زنان تسليم الگوى جديد زيبايى شوند. امروزه ديگردر غرب نمى توان به زنان تلقين كرد كه خانه دارى،  بالاترين ارزش است، بنابراين الگوى زيبايى چيز تازه اى را جايگزين آن مى كند. امروزه ديگر جنون زيبايى با تمايل به زيبا شدن سابق تفاوت دارد. زندانى كه ما حالا در آن هستيم، درى ندارد كه از پشت قفل شود. جنون زيبايى در درون ما لانه كرده است، جسم زنان را نابود مى كند و شيره روح آنها را مى مكد. اگر زنان بخواهند از شر آن خلاص شوند، نيازى ندارند كه مانند زنان قرن نوزدهم، تظاهرات كنند و شعار بدهند. فقط كافى است ياد بگيرند كه نگاه تازه اى به اين جنون زيبايى پيدا كنند.

۱۴ و 41 سالگى

به تازگى مد شده است كه دختران جوان خود را به دست تيغ جراحان پلاستيك مى سپارند. درست به همان سادگى كه گوش هاى خود را سوراخ مى كنند. طى 10 سال اخير در آلمان، جراحى هاى زيبايى با يك رشد 153 درصدى به 7 ميليون مورد رسيده است. در عين حال تعداد بيماران زير 18 سال دو برابر شده است. ديگر نبايد پير، چروكيده و ثروتمند بود تا اقدام به جراحى زيبايى كرد.

براساس آمار انستيتوى فورسا، براى عمل جراحى زيبايى حتما نبايد پير شد. در حالى كه فقط 60 درصد از زنان بين 49 تا 59 ساله حاضر به تغيير جسم خود در اتاق عمل هستند، اين آمار در زنان بين 30 تا 44 ساله به 74 درصد مى رسد. 82 درصد از زنان بين 16 تا 30 ساله آمادگى دارند كه روى تخت جراحى قرار بگيرند تا زيباتر يا خوش اندام تر شوند. در قديم جراحى هاى زيبايى را به صورت سياه و سفيد در تلويزيون نشان مى دادند،  چون حال تماشاگران از ديدن مناظر تهوع آور آنها به هم مى خورد. امروزه هر نوجوان 10 ساله اى مى داند كه مراحل ساكشن چربى چگونه است.

تا چندى پيش با جنون لاغرى و انواع رژيم ها به جسم خود حمله ور مى شديم، حالا ماجرا جدى تر شده است و خود را به تيغ جراح زيبايى مى سپاريم. اين پديده جديد موجب مى شود كه زنان از جسم خود ناراضى باشند و خلاءهاى درونى خود را در نازيبا بودن ببينند.

اوا دخترى 23 ساله است. براساس اظهارات خودش قبل از عمل، بينى بسيار زشتى داشته است. در كودكى هنگام بازى، خواهرش ناخواسته راكت بدمينتون رامحكم به بينى او مى كوبد. به علاوه بينى او كج و دراز بوده است.

اوا سالها در آرزوى جراحى كردن بينى خود بود. در عكس هايى كه اوا از قبل از جراحى به ما نشان مى دهد، زن جوان زيبايى را مى بينم كه موهاى بلوندى دارد و بينى معمولى يا به عبارتى كاملا عادى او باعث مى شود، صورتش حالتى عروسك وار به خود نگيرد.

اوا مى داند كه جز خودش، هيچ كس از بينى او ناراضى نبوده است. جراح براى درست كردن بينى كج او، عملى روى آن انجام داد. قبل از عمل، كاغذى به اوا دادند كه در آن خطرات احتمالى بعد از عمل تشريح شده بود؛ مانند آسيب ديدن غده هاى اشك، ولى اوا اصلا به آن توجهى نكرد. البته اين اطلاعات در مراكز مختلف زيبايى با هم تفاوت دارد، اما واقعيت اين است كه جراحى زيبايى به اين دليل براى افراد در سن بلوغ، خطرناك تر است كه بدن آنان بعد از عمل باز هم رشد مى كند. بنابراين احتمال يك عمل مجدد بيشتر مى شود. به علاوه وضعيت مالى دختران نوجوان، مانند زنان شاغل نيست و امكان مراجعه آنان به پزشكان غير متخصص يا تازه كار بيشتر است. همين امر موجب خطرناك تر شدن وضعيت آنان مى شود.

منبع: ماه نامه – ويژه نامه ماه همشهرى