جلوه های عشق ورزی در خانواده

عشق ورزی

(از نشانه های او آن است که از جنس خودتان همسرانی برای شما آفرید تا در کنار آن آرامش یابید و میان شما مودّت و رحمت قرار داد). ۱

پرسود ترین گنج ها، به دست آوردن محبت قلب هاست. ۲

مودّت، موهبتی الهی به خانواده است که در کنار رحمت، تضمین کننده تداوم زندگی است. مودّت، محبت عمیق و ریشه داری است که تمام وجود را در برمی گیرد و نشانه های آن در رفتار و گفتار نمایان می گردد. مودّت، محبت لبریز شده، ریشه دار و نشان دار است. خانواده، آشیانه کوچک عشق و بانک مهرورزی است. همه اعضای یک خانه باید در این بانک سرمایه گذاری های کوتاه مدت و بلند مدت داشته باشند تا بتوانند از حساب جاری خود، وام های گوناگون عشق و محبت را دریافت و پرداخت کنند!

عشق ورزی نسبت به همسر

محبت و عشق ورزی نسبت به اعضای خانواده در رفتار خانوادگی پیامبر(صلی الله علیه و آله) موج می¬زد و آن را نشانه ایمان می دانست: هرچه بر ایمان بنده ای افزوده شود، بر محبت و دوستی او نسبت به خانواده اش افزوده می شود. ۳

آن حضرت، دوست داشتن همسران را از آداب پیامبران برمی شمرد۴ و شوخی و عشق بازی با همسر را از بازی ها و لذت های روای زندگانی می دانست: بازی در سه چیز رواست: …با همسرت شوخی و عشق بازی کنی. ۵

جابر بن ‌عبدالله می گوید: «وقتی ازدواج کردم، پیامبر از من پرسید:”با چه کسی ازدواج کردی؟”» گفتم: «با زن بیوه ای». فرمود: چرا با دوشیزه ای شوخ و شنگ ازدواج نکردی؟ دختری که با تو نرد عشق ببازد و تو نیز با او بازی و عشق بازی کنی؟ ۶

محبّت ورزی به همسران و آگاه کردن آن ها از این دوستی و محبت را مستحب اعلام می‌ کرد و می ‌فرمود: این که مرد به زنش بگوید:”تو را دوست دارم” هرگز از دل زن بیرون نمی رود. ۷

عشق ورزی با همسر را عبادتی شیرین و برتر از تمام دنیا و آنچه در آن است، بر می ‌شمرد و می فرمود: مردی نیست که دست همسرش را عاشقانه بگیرد، جز آن که آفریدگار ۵ پاداش برایش می نویسد؛ پس اگر او را در آغوش کِشد، ۱۰ پاداش می برد؛ اگر همسرش را ببوسد، ۲۰ پاداش دارد؛ اگر با او درآمیزد، پاداش این کار برای او از دنیا و آنچه در آن است، بهتر است. ۸

مردی به محضر رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) شرفیاب شد و عرض کرد: «ای پیامبر خدا، من از چیزی شگفت انگیز در عجبم: مرد و زنی ازدواج می کنند، در حالی که یکدیگر را قبل از آن ندیده اند، اما صبح گاهان که از خواب بر می خیزند، هیچ کس نزد آن دو از دیگری محبوب تر نیست؟!». پیامبر در پاسخ او فقط این قسمت از آیه کریمه را تلاوت فرمودند: (وَ جَعَلَ بَینَکُم مَوَدَّهً وَ رَحمَهً؛۹خداوند در میان شما مودّت و رحمت قرار داد). ۱۰

از منظر برخی تفسیرنگاران، رحمت به معنای عشق و مهربانی قلبی در باطن و مودّت به معنای اظهار این عشق و علاقه در ظاهر است و این خداوند است که این دو حالت را در بین همسران ایجاد می نماید: یکی در باطن که در دل نسبت به همسر خود احساس محبت و رحمت نماید و دیگر در ظاهر که آن محبت و رحمت درونی را در گفتار و رفتار ابراز نماید. ۱۱

گویی پروردگارِ مهر، تمام حقوق واجب بین همسران را در عشق ورزی ظاهری و باطنی، یعنی مودت و رحمت، خلاصه فرموده است.

آری، خداوندگار قلب ها، با جهت دهی راستین به نگرش ها، آدمی را می آموزد که از زاویه مهر و رأفت به خانه و خانواده اش بنگرد که اگر چنین شد، او در انجام هر وظیفه ای نسبت به همسر و دیگر اعضای خانواده جدیت می ورزد و هر نوع خدمتی را شیرین و لذت بخش می یابد.

اگر بین همسران عشق و محبت ریشه دار برقرار نباشد و هر یک از آنها از نظر عاطفی خود را ملزم به انجام وظایف و رعایت حقوق دیگران نبیند، همواره در جست و جوی راه فرار خواهد بود و اگر از نظر قانونی و حقوقی نیز ملزم به انجام خدمتی گردد، با تلخی و اکراه آن را به انجام خواهد رساند.

نتیجه آن که هر بینش و نگرش و یا هر روش و منشی که در بین اعضای خانواده براساس عشق ورزی و محبت مداری نباشد، عاقبت به فرار از مسؤولیت و تضییع حقوق دیگر اعضای خانواده خواهد انجامید.

عشق ورزی به فرزندان

بهترین اعمال در نزد خداوند، محبّت و دوستی کودکان است. ۱۲

کسی با همسران و فرزندانش مهربان تر از پیامبر نبود.۱۳ فرزندان را گل های خوشبوی خداوندی و میوه دل والدین بر می‌ شمرد۱۴ و به محبت و عدالت نسبت به ایشان فرمان می داد: با فرزندانتان با محبّت و عدالت رفتار کنید، همان گونه که دوست دارید با شما با محبّت و عدالت رفتار شود. ۱۵

بر سر فرزندان و نوه هایش دست مهر و نوازش می کشید. بسیار می شد که آنان را در دامن خویش می نشانید، می بوسید، نوازششان می کرد و بر پیشانی و دهانشان بوسه می زد و می فرمود: بوی فرزند از بوهای بهشت است. فرزندانتان را بسیار ببوسید. برای هر بوسه تان در بهشت مقامی است. فرشتگانی می آیند و به تعداد بوسه هایتان درجه هایی در بهشت برایتان معین می کنند. ۱۶

روزی یکی از فرزندانش را روی زانوان خود نشانده بود و می بوسید و به او محبت می کرد. در این هنگام مردی از اشراف به خدمت حضرت آمد و با دیدن آن صحنه عرض کرد: «من ده پسر دارم و تا به حال هیچ کدامشان را برای یک بار هم نبوسیده ام». پیامبر از این سخن چنان ناراحت شد که رنگ صورتش برافروخته و سرخ گردید. آن گاه فرمود: کسی‌که به دیگران رحم نکند، خدا نیز به او رحم نخواهد کرد. ۱۷

یکی از نشانه های عشق ورزی در خانواده، بوسیدن فرزندان است که هر بوسه درجه ای در بهشت۱۸ و نشان رحمت الهی معرفی شده است. ۱۹

مردی به نام اقرع بن جاس وقتی دید پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) نوادگانش حسن و حسین (علیهما السلام) را می بوسد، عرضه داشت: «من۱۰ فرزند دارم و تاکنون هیچ کدام را نبوسیده ام». پیامبر فرمود: کسی که ترحم و محبت نکند، مورد رحمت قرار نمی‌گیرد. ۲۰ دل تو از سنگ است. اینک اگر خداوند رحمت خویش را از تو بردارد، برایم اهمیتی ندارد. ۲۱

از سوی دیگر پیشوایان دین ما را از کم محبتی و کم لطفی در حق فرزندان دختر بر حذر می دارند: از دختران نفرت نداشته باشید که آنان مونس و همدم شمایند.۲۲ دختران رنج و محنت و پسران نعمتند، اما خدا بهشت را به رنج و محنت می دهد، نه به نعمت. ۲۳

درکلامی دیگر، پدران و مادران را از بی مهری نسبت به کودکان به هنگام گریستنشان برحذر داشته، و از کتک زدن کودکان به علت گریه کردنشان نهی فرموده۲۴ و گریستن کودکان را ذکر لااله الاّ الله، ذکر صلوات بر محمد و آل محمد: وطلب آمرزش و مغفرت برای والدینشان برشمرده اند. ۲۵

پیشوایان دین یادآور شده ‌اند که در مغز کودکان رطوبتی وجود دارد که اگر با گریه و اشک خارج نشود، بیماری ‌های خطرناکی همچون فلج مغزی و نابینایی…، سلامتی فرزندانمان را تهدید خواهد کرد.۲۶

حضرات معصومین(علیهم السلام) نفرین والدین بر فرزندان را هر چند که ظلم کرده باشند، روا ندانسته و آن را موجب فقر و تهیدستی خانواده معرفی فرموده اند.۲۷

دختران

پیامبر رحمت، حضرت محمد(صلی الله علیه و آله)، دختران را بهترین فرزندان و مایه خیر و برکت و رحمت برای اهل خانه می دانست و می فرمود: خداوند بیامرزد پدر دختران را؛ چراکه دختران خجسته اند و دوست داشتنی… . ۲۸

از خوش قدمی زن این است که نخستین فرزندش دختر باشد.۲۹ چه خوب فرزندانی هستند دختران: نازک دل، مهیا برای کار، همدم، خجسته و… .۳۰ هیچ خانه ای نیست که در آن دختران باشند، جز این که هر روز ۱۲ برکت و رحمت از آسمان بر آن فرود می آید، دیدار فرشتگان از خانه قطع نمی شود و هر روز و شب برای پدر آنان عبادت یک سال را می‌ نویسند. ۳۱

اگر ولادت دختری را به پیامبر خبر می دادند، می فرمود: گُلی است که روزی اش با خداوند است.۳۲

پسران

پیام‌آور مهر، پسران را وزیر و جانشین پدر در خانه و خانواده می دانست و به وفای عهد و پیمان با ایشان تأکید می فرمود: هرگاه یکی از شما به فرزند پسرش وعده ای می دهد، باید آن را به انجام رساند. ۳۳

شاد کردن فرزندان پسر در خانواده را عبادت می شمرد و می فرمود: کسی که پسرش را شاد کند، گویا برده ای از تبار اسماعیل را آزاد کرده است و کسی که (با کاری یا هدیه ای) پسرش را خوشحال نماید، گویا از ترس خداوند گریسته است. ۳۴

—————————

پی نوشت ها:

۱. (وَ مِن آیاتِهِ أن خَلَقَ لَکُم مِن أنفُسِکُم أزواجاً لِتَسکُنُوا إِلَیها وَ جَعَلَ بَینَکُم مَوَدَّهً وَ رَحمَهً…)روم (۳۰)، ۲۱.
۲. امام علی(ع): «أنفَعُ الکُنُوزِ مَحَبَّهُ القُلُوبِ» آمدی، غررالحکم و دررالکلم،ص۴۱۳، ح۹۴۱۹.
۳. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۱۰۰، ص۲۲۸.
۴. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۵۲.
۵. متقی هندی، کنزالعمّال، ج۱۵، ص۲۱۱.
۶. العجلونی، کشف الخفاء، ج۲، ص۳۳۲؛ سیدی، حسین، همنام گل¬های بهاری (نگاهی نو به زندگی پیامبر (ص))، ص۷۸.
۷. کلینی، اصول کافی، ج۵، ص۵۶۹.
۸. قاضی نعمان، دعائم الإسلام، ج۲، ص۱۹۰.
۹. روم (۳۰)، ۲۱.
۱۰. میبدی، تفسیر کشف الاسرار و عدّه الابرار، ج۷، ص۴۴۶.
۱۱. یثربی، سید محمد، سیری در رساله حقوق امام سجاد۷، ج۲، ص۱۵۶.
۱۲. امام صادق (ع): «موسی‌بن‌عمران (ع) به محضر پروردگار عرضه داشت:”بهترین اعمال در نزد تو چیست؟” خطاب آمد:”حُبُّ الأطفالِ فَإِنَّ فِطرَتَهُم عَلی تَوحیدی؛ دوست داشتن کودکان؛ همانا نهادشان از یگانگی من لبریز است”» محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج۱۵، ص۶۴؛ برقی، المحاسن، ج۱، ص۲۹۳.
۱۳. مسلم نیشابوری، صحیح مسلم، ج۷، ص۷۶.
۱۴. متقی هندی، کنزالعمّال، ج۱۶، ص۴۵۷.
۱۵. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۱۰۱، ص۹۲.
۱۶. هیثمی، مجمع الزوائد، ج۸، ص۱۵۶.
۱۷. ابن شهرآشوب، المناقب، ج۳، ص۳۸۴.
۱۸. فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ص۳۶۹.
۱۹. طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۲۲۰.
۲۰. فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ص۳۶۹؛ ابن شهرآشوب، المناقب، ج۳، ص۳۸۴.
۲۱. طبرسی، مکارم الأخلاق، ص۲۲۰.
۲۲. متقی هندی، کنزالعمّال، ج۱۶، ص۴۴۹، ح۴۵۳۷۴.
۲۳. سبزواری، جامع الأخبار، ص۱۰۵.
۲۴. شیخ صدوق، علل الشرایع، ص۸۱، ح۱.
۲۵. ر.ک: شیخ کلینی، الکافی، ج۶، ص۵۲، ح۵ .
۲۶. ر.ک: مفضّل‌بن‌عمرو، توحید مفضّل.
۲۷. سبزواری ، جامع الأخبار، ص۱۲۴؛ ابن فهد حلّی، عدّه الداعی، ص۸۹.
۲۸. حاکم نیشابوری، المستدرک، ج۱، ص۴۱۵.
۲۹. ابن‌ماجه، السنن، ج۲، ص۷۷۳.
۳۰. مسلم نیشابوری، صحیح مسلم، ج۸، ص۹۶.
۳۱. مسلم نیشابوری، صحیح مسلم، ج۸، ص۹۲.
۳۲. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۱۰۱، ص۹۸.
۳۳. محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج۱۵، ص۱۷۰.
۳۴. همان.
منبع : خانواده وتربیت مهدوی ص۱۶۴