ثواب الأعمال و عقاب الأعمال

معرفى اجمالى

« ثواب الأعمال و عقاب الأعمال»، به زبان عربى، اثر شيخ صدوق، ابو جعفر، محمد بن على بن حسين بن بابويه قمى( 305- 381 ق)، از چهره هاى برجسته فقها و روات شيعه در قرن چهارم هجرى است.

شيخ صدوق، در اين كتاب، روايات فراوانى را در بيان اعمال پسنديده و ناپسند و پاداش اعمال نيك و مجازات اعمال بد انسان آورده است.

مؤلف، در باره انگيزه نگارش بخش اول( ثواب الاعمال) از كتاب مى فرمايد:

« آنچه مرا به تأليف اين كتاب فراخواند، چيزى نبود جز اين فرمايش پيامبر( ص):« راهنما بر انجام عمل نيك، مانند انجام دهنده آن است» و آن را،« ثواب الاعمال» نام نهادم به اميد آنكه خداوند مرا از پاداش آن محروم نفرمايد و به جز اميد به پاداش الهى و خوشنودى خداوند سبحان چيز ديگرى مقصود من نبوده است».

اين كتاب، مانند ديگر كتاب هاى شيخ صدوق، پيوسته مورد توجه علما و فقهاى شيعه قرار داشته و از معتبرترين اصول روايى شيعه به شمار مى آيد و روايات آن، در بسيارى از مجموعه هاى روايى بزرگ شيعه، مانند« بحار الانوار» و« وسائل الشيعة» و… نقل شده و به آنها استناد شده است.

ساختار

كتاب، داراى دو بخش است؛ بخش اول، با عنوان«[ كتاب ] ثواب الاعمال»، شامل 788 حديث است كه در ضمن 389 عنوان، به صورت« ثواب…» ذكر شده است و بخش دوم، با عنوان« كتاب عقاب الاعمال»، شامل 331 حديث است كه در ضمن 131 عنوان، به صورت« عقاب…» تنظيم گرديده است.

گزارش محتوا

بخش اول( كتاب ثواب الاعمال)، شامل عناوين متعددى است از قبيل:

ثواب كسى كه« لا اله الا الله» بگويد؛ ثواب كسى كه صد مرتبه« لا اله الا الله» بگويد؛ ثواب عاقل؛ ثواب مسواك زدن؛ ثواب تجديد وضو؛ ثواب رفت و آمد به مساجد؛ ثوابى كسى كه قرآن، حديث او و مسجد، خانه او شود؛ ثواب نماز در مسجد الحرام؛ ثواب سجده شكر؛ ثواب كسى كه قبر حسين( ع) را زيارت كند؛ ثواب قارى قرآن؛ ثواب طالب علم؛ ثواب هم نشينى با اهل دين؛ ثواب شاد كردن دل مؤمن؛ ثواب صدقه و…

بخش دوم( كتاب عقاب الاعمال)، نيز شامل عناوين مختلفى است، مانند:

عقاب كسى كه فرمان خدا را سبك و حقير بشمارد؛ عقاب كسى كه اهل بيت پيامبر را خشمگين نمايد؛ عقاب قدريه؛ عقاب كسى كه بر ناتوانى بگذرد و او را يارى نكند؛ عقاب كسى كه نماز خود را سبك بشمارد؛ عقاب خوردن مال يتيم؛ عقاب كسى كه زكات واجب را ترك كند؛ عقاب كسى كه مؤمنى را خوار نمايد؛ عقاب قطع رحم؛ عقاب خودبينى و…

نسخه هاى خطى

  1. نسخه اى در كتاب خانه سيد جلال الدين ارموى، مشهور به محدث ارموى كه تاريخ نگارش آن، 1056 ق و به خط محمد تقى شيرازى ابن نظام الدين بن محمود انصارى مى باشد؛
  2. نسخه اى در كتاب خانه سيد جلال الدين ارموى كه تاريخ نگارش آن، 1069 ق و به خط محمد مؤمن ابهرى است.