توماس ارپنيوس

توماس ارپنيوس (Thomas Erpenius) كه به زبان هلندى وان ارپ ناميده مى شود، در سال 1584 در شهر كوركم هلند متولد شد.

وى دردانشگاه ليدن به تحصيل الهيات پرداخت و به يادگيرى زبان هاى شرقى به ويژه عربى اشتياق نشان داد.

او با راهنمايى اساتيد برجسته خويش مثل كازبون (مسؤول كتابخانه سلطنتى پاريس ) و هوبرتوس (استاد زبان عربى دانشگاه پاريس ) به خواندن كتاب هاى الاجروميه ،الكافيه و العوامل اثر جرجانى پرداخت .

در اين زمان ، به وى اتمام ترجمه كتاب الامثال پيشنهاد شد كه پس از پايان يافتن آن ، به چاپ رسيد و بارها تجديد چاپ گرديد.

او براى تكميل زبان عربى خويش به لهجه مغربى ، با تاجرى مغربى ، سفرى را به اين كشور آغاز كرد و طى اين مدت ، براى نخستين بار، عقايد اسلامى را دريافت و طى نامه اى ، آن را براى استادش كازبون نگاشت .

در سال 1613، مسأله كرسى زبان عربى در دانشگاه ليدن مطرح شد كه اساتيد وى ، ارپنيوس را به استادى اين كرسى انتخاب كردند.

وى تا چهل سالگى اين سمت را دراختيار داشت و طى مدت كوتاه زندگى خود، آثار بزرگى از خود برجاى گذاشت :
1ـ نگارش Grammatica Arabica (دستور زبان عربى )، ليدن ، دانشگاه ليدن ، چاپ سال 1613؛ مشتمل بر اين بخش هاست : املاء وآيين نگارش و انواع خط هاى عربى ، قواعد اداى حروف و اشكال قرائت قرآن ، تصريف افعال ، پيدايش اسامى و اعراب گذارى و جمع هاى بى قاعده و….

اين كتاب طى دو قرن تنها متن درسى زبان عربى در اروپا بود و بارها تجديد چاپ و به زبان هاى ديگر اروپايى ترجمه شد.

فقط كتاب “دستور زبان عربى ” اثر سيلو تردوساسى در سال 1810 توانست جايگاه اين كتاب را متزلزل نمايد.
2ـ “Locmani Sapientis Fabulae et Selecta Quaedam Arabu Adagia”، (ترجمه و شرح “امثال لقمان الحكيم و بعض اقوال العرب “)، ليدن ، چاپخانه زبان هاى شرقى ، 1615.

اين كتاب تا اواخر قرن نوزدهم جهت متون درسى زبان عربى استفاده مى شد.
3ـ “Historia Josephi Patriarchae Exclorano Arabice”، (سوره يوسف و تهجى العرب )، ليدن ، چاپخانه زبان هاى شرقى ، 1617.

اين كتاب نيز براى آموزش زبان عربى نگاشته شد و درباره تاريخ زندگى حضرت يوسف ، براساس قرآن است.
ارپنيوس در ابتدا قسمت متن عربى و سپس ترجمه آن را به زبان هاى لاتينى آورده است .
4ـ ترجمه و شرح كتاب “الاجروميه ” اثر ابن آجروم مغربى و ترجمه و شرح كتاب “المأة عامل ” اثر جرجانى (سال 1617).
5ـ ترجمه و شرح مجلد دوم كتاب “تاريخ المسلمين من صاحب شريعه الاسلام ابى القاسم محمد الى الدوله الاتابكيه “، اثر شيخ مكين جرجيس بن عميد ابوالياس بن ابى مكارم بن ابى طيب ، ليدن ، چاپخانه زبان هاى شرقى ، 1625.

در اين كتاب تاريخ مسلمانان را از زمان تشكيل اولين دولت اسلامى در دوران پيامبر(ص ) تا دوران اتابكيان آورده است .

بيشتر بخش هاى آن را وقايع مربوط به 49 حكمران اتابكى و حوادث مربوط به كليساهاى شرقى تشكيل مى دهد.

ارپنيوس ، “تاريخ العرب ” اثر رودريكو ژيمنس را كه رئيس اسقف هاى طليطله بود، به اين كتاب ضميمه كرد. سيره پيامبر، تاريخ خلفاى راشدين ، دولت اموى ، درگيرى بين اعراب مسلمان و مسيحيان اسپانيا، خلافت قرطبه واشاره به حكومت مرابطون در اندلس از بخش هاى قابل توجه كتاب مذكور است .
6ـ ترجمه انواع نسخ خطى درباره عهد جديد (انجيل ها و نامه هاى حواريون ) و عهد قديم (تورات يا اسفار پنجگانه حضرت موسى ).