شیعه شناسی » اعتقادات » توحید »

توحید صفاتى خداوند

توحید صفاتى یعنى درک و شناسایی ذات حق به یگانگى عینى با صفات و یگانگى صفات با یکدیگر.توحیدذاتى به معنى نفى ثانى داشتن و نفى مثل و مانند داشتن است و توحید صفاتى به معنى نفى هر گونه کثرت و ترکیب از خود ذات است.

ذات خداوند درعین اینکه به اوصاف کمالیه جمال و جلال متصف است، داراى جنبه های مختلف عینى نیست.اختلاف ذات با صفات و اختلاف صفات با یکدیگر لازمه محدودیت وجود است.براى وجود لایتناهى همچنانکه دومى قابل تصور نیست، کثرت و ترکیب و اختلاف ذات و صفات نیزمتصور نیست.توحید صفاتى مانند توحید ذاتى از اصول معارف اسلامى و از عالی ترین و پر اوج ترین اندیشه هاى بشرى است که بخصوص در مکتب شیعى تبلور یافته است.در اینجا فقط به بخشى از یک خطبه نهج البلاغه که هم تاییدى بر مدعاست و هم توضیحى براى این بخش است، اشاره می کنیم.در اولین خطبه نهج البلاغه چنین آمده است: الحمد لله الذى لا یبلغ مدحته القائلون و لا یحصى نعماءه العادون، و لا یؤدى حقه المجتهدون، الذى لا یدرکه بعد الهمم، و لا یناله غوص الفطن، الذى لیس لصفته حد محدود و لا نعت موجود…

سپاس ذات خدا را، آنکه ستایش کنندگان نتوانند به ستایش او برسند و شمار کنندگان نتوانندنعمتهاى او را برشمارند و کوشندگان نتوانند حق بندگى او را ادا نمایند، آنکه همتهاهر چه دور پروازى کنند کنه او را نیابند و زیرکیها هر اندازه در قعر دریاهاى فطانت فرو روندبه او نرسند، آنکه صفت او را حد و نهایتى و تغیر و تبدلى نیست…

در این جمله ها – چنانکه می بینیم – از صفات نامحدود خداوند یاد شده است.

بعد از چند جمله می فرماید: کمال الاخلاص له نفى الصفات عنه لشهاده کل موصوف انه غیر الصفه و شهاده کل صفه انها غیر الموصوف(۱) فمن وصف الله سبحانه فقد قرنه و من قرنه…

اخلاص کامل،نفى صفات از پروردگار است، زیرا موصوف گواهى می دهد که ذاتش غیر ازصفت است و صفت گواهى می دهد که او چیزى است غیر از موصوف، و هر کس خداوندرا به صفتى توصیف کند، ذات او را مقارن چیز دیگر قرار داده و هر کس خدا را مقارن چیزى قرار دهد…الى آخر.

در این جمله ها، هم براى خداونداثبات صفت شده است(الذى لیس لصفته حد محدود)و هم از او نفى صفت شده است(لشهاده کل صفه انها…)از خود این جمله هامعلوم است که صفتى که خداوند موصوف به آن صفت است صفت نامحدود به نامحدودیت ذات است که عین ذات است، و صفتی که خداوند مبرا و منزه از اوست صفت محدود است که غیر ذات و غیر از صفت دیگر است.پس توحید صفاتى یعنى درک و شناختن یگانگى ذات و صفات حق.

۱٫[در نهج البلاغه، دو جمله اخیر با تقدم و تاخر ذکر شده است.]
منبع:آموزش عقاید، مصباح یزدى، محمد تقى.