, ,

یان یرپه/تنها دارنده كرسى پروفسورى در زمينه اسلام شناسى در سوئد

يان يرپه

آقاى پروفسور يان يرپه، تنها دارنده كرسى پروفسورى در زمينه اسلام شناسى در سوئد است. وى در سال 1948 بدنيا آمد. محور عمده تحصيلات و تحقيقات وى در زمينه روانشناسى دينى بوده است. پروفسور يرپه از سال 1984 عضو آكادمى علوم انسانى سوئد است و در سالهاى نيمه اول دهه 80، به عنوان مشاور عالى، وزارت امور خارجه سوئد را در عرصه مسائل بين المللى جهان اسلام تقويت مى كرده است. پروفسور يرپه علاوه بر سوئدى، به زبان هاى عربى، انگليسى، آلمانى و فرانسه مسلط است و به زبانهاى عبرى و فارسى آشنايى دارد.

پروفسور يرپه در زمينه روانشناسى اديان، بويژه اسلام، پژوهش نموده و كماكان در عرصه ارتباط ميان دين و سياست، به تحقيق، پژوهش و استادى پژوهشگران دوره دكترا ادامه مى دهد. وى دانشجويان دوره دكتراى تحقيقات اسلامى را آموزش مى دهد و از امكانات نسبتا خوب تحقيقاتى نيز برخوردار است. نامبرده طى 19 سال مطالعه در عرصه اسلام شناسى، بيش از 200 كتاب و مقاله در اين زمينه به چاپ رسانده و به گفته خودش، همواره سعى نموده در جريان آخرين تحولات جهان اسلام قرار بگيرد و به اين منظور، كماكان بخشى از وقت روزانه خود را به گوش دادن و مطالعه اخبار تحولات مهم در جهان اسلام مى گذراند.

نظرات

آقاى يرپه از جمله كسانى است كه پديده هاى جهان اسلام را از ابتداى ظهور اسلام تا كنون، براساس شيوه تفسيرى، مورد مداقه قرار داده است. براى نمونه، وى ترويج و رشد اسلام را در صدر اسلام ناشى از انگيزه هاى اقتصادى گروندگان به اسلام در آن زمان و به دليل پايگاه اقتصادى ضعيف قشر تازه مسلمان مى داند. (كتاب اسلام، مكتب و الگوى زندگى).

پروفسور يرپه طى ساليان گذشته، پيوسته بر اين عقيده بوده است كه بايد حوادث امروز جهان اسلام را در ريشه هاى تاريخى و شباهت ها و الگوهاى صدر اسلام جست و جو كرد و به سياستمداران و جامعه شناسان و پژوهشگران تاريخ اديان و نظاير آن چنين پيام مى دهد كه آنچه اكنون واقع مى شود، با دليلى برگرفته از حوادث تاريخى توجيه مى گردد.

وى در كتاب “اسلام سياسى”، به مسائل جهان امروز و نقش اسلام در دنياى كنونى پرداخته، مسلمانان را به گروههاى مختلف بنيادگرا، مدرنيستها، سنتى ها و مخالفان علنى دين تقسيم مى كند.

پروفسور يرپه با بهره گيرى از روش تفسيرى خود، گره هاى نامفهوم پديده ها و واكنش هاى سياسى رهبران را در جهان اسلام با طرح شباهت هاى تاريخى، تفسير وقايع تاريخى در اسلام و زمينه هاى آن پديده در عصر گذشته، براى سياستمداران و مسؤولين سياسى در غرب تشريح مى نمايد.

پروفسور يرپه معتقد است اسلام در جغرافيا و محيط متفاوت، رنگ و نقش متفاوتى دارد. به عقيده وى، اكثر اشتباهات و تفاسير غلطى كه از اسلام مى گردد، ناشى از اين است كه بسيارى بر اين تصورند كه جهان اسلام جامعه اى يك دست و يك پارچه است، در حالى كه آنچه كه در قاهره حقيقت محسوب مى شود،در جايى ديگر دروغ است و اعتقادات مسلمانان در مانيل، احتمالا در كازابلانكا شرك محسوب مى گردد.

پروفسور يرپه اين برداشت را كه اسلام دين جنگ افروز است، رد مى كند. وى مى گويد: اسلام در محيطى ظهور كرد كه آبستن اختلافات و جنگ هاى مختلف قبيله اى بود. اسلام جنگ و اختلاف را مشروع مى داند، اما واژه جهاد، به معنى جنگ مقدس، تا حدى گمراه كننده است; اگرچه اين واژه در تبليغات جنگى و حل اختلافات بكار گرفته مى شود، ولى دليل اصلى جنگ ها هم چون گذشته، در غرب، عوامل اقتصادى و سياسى بوده است.

از طرف ديگر، تنها در جهان اسلام نيست كه از واژه و زبان دينى براى بسيج مردم بهره گرفته شده است. در كشورهاى لهستان، فيليپين و آمريكاى لاتين، دولت ها همواره در بسيج مردم،از آيين مسيحيت سود جسته اند. در اين كشورها، صليب، سمبل مبارزه گروه هايى بوده و هست كه در اصل، به دليل مخالفت با دولت حاكم برپاخاسته اند.

به عقيده پروفسور يرپه، اختلاف ميان شيعيان و سنى ها در عصر حاضر، پيش از آنكه ريشه دينى داشته باشد، داراى ريشه هاى اجتماعى، ملى و يا سياسى است. وى عمده اختلافات موجود ميان كشورهاى اسلامى را ناشى از عوامل اقتصادى و سياسى و خود برتربينى مى داند.

در ارتباط با مسلمانان ساكن سوئد، وى از جمله شخصيت هايى است كه به شيوه بسيار ظريف، از حضور آنان و رسيدن شان به حقوق حقه اجتماعى دفاع مى كند; به همان ترتيب كه وى با طرح مهاجرت يهوديان و ساير اقوام با آيين ويژه خود به سوئد و تبديل شدن تدريجى به سوئدى اعتقاد دارد، از مسلمانان نيز به عنوان سوئدي هاى حاضر و شناخته شده كنونى نام مى برد.

پروفسور يرپه مى گويد: تغييرات 40 ساله اخير در جهان باعث گرديد مردمانى با آيين ديگر به اين سرزمين آمده، اكنون به عنوان سوئدى در اين كشور زندگى مى كنند. اين امر به تدريج نسل جديدى را بوجود آورده است كه با نسل گذشته فاصله دارد و اگر مسلمان است، سوئدى مسلمان مى باشد. بنابراين، بايد نظير ساير شهروندان، از حقوق مادى برخوردار باشد. وى مى گويد: ما در آينده، سوئدى مسلمان خواهيم داشت و تعداد آنان بيش از [ساير اقليت ها، از جمله يهوديان خواهد بود و ناگزير بايد از شرايط يكسان بهره مند گردند.

پروفسور يرپه در اين زمينه، بر اين نكته تاكيد دارد كه جامعه سوئد و سياست گزاران بايد به اين مساله اهميت دهند كه اين مسلمانان، سوئدى مى باشند; به اين معنى كه فرهنگ اجتماعى و اقتصادى سوئد به عنوان اصل، در زندگى دينى آنان نيز نقش بسته باشد. بدين ترتيب، سوئدى مسلمان با مسلمانان تونسى و مصرى، از نظر بينش و تفسير وقايع، تفاوت خواهد داشت.

منبع :ماهنامه اسلام و غرب ؛ شماره 27