تلويزيون بر کودک شما چه اثرى دارد؟

 بررسى تاثير تماشاى تلويزيون بر کودک، امروزه مورد توجه بسيارى از متخصصان آموزش و پرورش قرار گرفته است. تاثير تلويزيون بر کودک از دو جنبه بسيار مهم است: اول، کودک چه برنامه‌هايى را تماشا مي‌کند و دوم، چند ساعت را به ديدن تلويزيون مي‌گذراند؟

پدر و مادرى که درباره تماشاى فيلم‌هاى تلويزيونى کودک خود احساس مسووليت مي‌کنند چه چيز را بايد در نظر داشته باشند:
تلويزيون چه نوع اطلاعات يا داشته‌هايى را به کودک منتقل مي‌کند؟ چند ساعت از روز را کودک جلوى تلويزيون مي‌گذراند؟ تاثير خشونت، رفتارهاى غيراجتماعى و آگهي‌هاى بازرگانى بر کودک چه قدر است؟ درباره خانواده چه طور، آيا تلويزيون در کانون وسايل زندگى قرار دارد؟ آيا تلويزيون بيش از هر چيز نظر تازه وارد به خانه را جلب مي‌کند؟ آيا در طول روز روشن است؟ هميشه صداى تلويزيون در گوش افراد خانه است؟ خود شما برنامه‌هاى تلويزيون را انتخاب مي‌کنيد يا بي‌هدف جلوى آن مي‌نشينيد؟

آشنايي‌هاى اوليه

بسيارى از کودکان پيش از رسيدن به سن مدرسه با تلويزيون آشنا مي‌شوند. طبق آمار آکادمى کودکان در آمريکا (AAP) با وجود توصيه‌هاى صريح متخصصان مبنى بر تماشاى يک تا دو ساعت تلويزيون در روز، کودکان آمريکايى به طور متوسط روزى چهار ساعت تلويزيون تماشا مي‌کنند. براى کودکان زير دو سال تماشاى تلويزيون به هيچ‌وجه توصيه نمي‌شود. از آنجا که اين سن براى رشد فکرى حياتى است، تماشاى تلويزيون يا هر وسيله مشابهى مانند کامپيوتر يا پلي‌استيشن، بر ارتباط دو طرفه کودک و والدين که با بازى و آموزش همراه است، تاثير منفى مي‌گذارد و کسب و ارتقاى مهارت‌هاى شناختى، عملى، اجتماعى و احساسى طفل را دچار وقفه مي‌کند.
جنبه‌هاى مثبت و منفى
البته تماشاى تلويزيون به صورت معقول و متعادل، به دلايلى تاثيرات مثبت دارد، از جمله اينکه کودکان در سنين پيش از دبستان مي‌توانند از طريق آن الفبا را بياموزند و گنجينه لغات خود را افزايش دهند. تلويزيون براى کودکان مدرسه‌اى دريچه‌اى به دنيايى است که هرگز نديده‌اند و يا حتى نخواهند ديد. در مجموع، استفاده درست از تلويزيون بي‌ترديد بر تنوع آموزش و تفريح بچه‌ها موثر است.
با وجود برخى مزايا، تحقيقات نشان مي‌دهد که تماشاى بيش از حد تلويزيون مسايل زير را در پى خواهند داشت:
• احتمال اضافه وزن در کودکانى که به طور مرتب بيش از چهار ساعت در روز را به تماشاى تلويزيون مي‌گذرانند، بيشتر است.
• کودکانى که شاهد صحنه‌هاى خشن مانند قتل و گروگان‌گيرى در تلويزيون هستند، از دنياى پيرامون خود مي‌ترسند و همواره با ترس از رخ دادن اتفاق بد زندگى مي‌کنند.
• نقش تلويزيون بر القاى نابرابري‌هاى جنسيتى و نژادى در صورت نمايش برنامه‌هاى نامناسب که به فرهنگ‌سازى غلط منجر مي‌شود، ترديدناپذير است.

بستن يا نظارت؟

هر چند بسيارى خواهان افزايش ساعت‌هاى برنامه‌هاى آموزشى تلويزيون هستند، عده‌اى ديگر بهترين کار را بستن تلويزيون مي‌دانند و برخى هم عقيده دارند والدين بايد تماشاى تلويزيون را کنترل کنند و به کودکان‌شان بياموزند تماشاى تلويزيون گاهى اوقات براى تفريح خوب است نه تماشاى دايمى آن.
به همين دليل، نظارت بر محتواى برنامه‌هاى تلويزيونى و اعمال محدوديت براى زمان تماشا کردن آن که مي‌تواند وقت فعاليت‌هاى ديگر مانند بازى با دوستان، ورزش يا مطالعه را اشغال کند، مهم است.
خشونت
تماشاى صحنه‌هاى خشن از تلويزيون که به طور معمول به وسيله قهرمانان فيلم‌ها انجام مي‌شود، در کودک اين را القا مي‌کند که خشونت اصولا ارزشى منفى نيست و با کمک آن مي‌توان به هر هدفى رسيد. هر چند کودکان هميشه به وسيله خانواده از اعمال خشونت نهى مي‌شوند، برنامه‌هاى تلويزيونى خشن چراغ سبزى براى اين اعمال هستند. حتى نقش‌هاى منفى اين فيلم‌ها گاهى از مسووليت قانونى و مجازات فرار مي‌کنند. تماشاى اين صحنه‌ها، کودک را دچار ضربه روحى و آسيب‌پذير مي‌کند. طبق تحقيقات، گفتن اينکه اين صحنه‌ها واقعى نيستند، دردى از کودکان دوا نمي‌کند چون اصولا فرق ميان دنياى واقعى و خيالى را نمي‌فهمند. هر چند بيان اين مساله کمکى به کودکان 8 تا 12 سال است اصولا توصيه نمي‌شود اين افراد در شرايطى قرار بگيرند که بترسند.

چاقى

متخصصان رابطه معني‌دارى ميان تماشاى طولانى مدت تلويزيون و چاقى که يکى از معضلات سلامت است، مي‌بينند. کودکانى که مدتى طولانى بي‌حرکت تلويزيون تماشا مي‌کنند، بيشتر از بقيه همسالان‌شان غذاهايى را که ما به آن هله‌هوله مي‌گوييم، مي‌خورند حتى ديدن برنامه‌هاى علمى که وقت ورزش، تعامل اجتماعى و مطالعه را اشغال مي‌کنند هم همين تاثير منفى را بر سلامت دارد. مطالعات نشان مي‌دهد با کم کردن ساعات تماشاى تلويزيون و انجام تمرينات روزانه، فرد راحت‌تر مي‌تواند وزن خود را کم کند.
آگهي‌هاى تبليغاتى
طبق‌ آمار (AAP) کودکان آمريکايى سالانه 40 هزار آگهى تبليغاتى را مي‌بينند. پيام‌هاى بازرگانى مربوط به چيپس و پفک و اسباب‌بازى که ميان کارتون‌هاى روزهاى هفته پخش يا روى جعبه غذاهاى کودک ديده مي‌شوند، اطراف کودکان را پر کرده است و براى آنان اين کالاها بسيار وسوسه‌کننده هستند.
کودکان زير 8 سال تصور درستى از فروش کالا ندارند و در کودکان زير 6 سال قدرت تشخيص بين آگهي‌هاى تبليغاتى با ساير برنامه‌ها، به خصوص اگر در اين آگهي‌ها از شخصيت‌هاى محبوب تلويزيونى استفاده شود، وجود ندارد. حتى کودکان بزرگ‌تر را درباره اهداف اين آگهي‌ها بايد روشن کرد.
در کنار کودکان تلويزيون تماشا کنيد و به آنها بگوييد مصرف‌کننده با شعور را با هر آگهى فريبنده‌اى نمي‌توان گول زد. به او توضيح دهيد اين آگهي‌ها براى درآمد مالى صاحبان کالاها طراحى شده‌اند و از راه‌هاى ديگرى به جز خريد کالا‌هاى رنگارنگ مي‌توان خوشحالى و آرامش را به وجود آورد.

ترجمه و تدوين: مرجان يشايائى