تغذيه ورزشكاران(2)

 محمد حسين حقجو

عسل داراى مواد معدنى مثل آهن، فسفر، پتاسيم، يد، منيزيم، سرب، مس، سولفور، نيكل، روى ، سديم و غيره است. داراى ويتامينهاى «آ، ب، ث، د، كا، ا» مى باشد.[1]

به دليل داشتن خواص زياد، مصرف عسل، به ورزشكاران توصيه مى شود.

خرما

يكى ديگر از مواد غذائى بسيار مقوى و ارزنده براى ورزشكاران، خرما مى باشد. خرما خواص زيادى دارد.

خرما داراى كلسيم و فسفر است. لذا استخوانها را محكم كرده و مانع ضعف اعصاب و خستگى است بينائى را افزايش مى دهد.

در خرما پتاسيم وجود دارد لذا وجود آن براى ماهيچه‌ها و بافتهاى بدن بسيار پرارزش است. در خرما عامل ضد سرطان وجود دارد و افرادى كه خرما زياد مى خورند به سرطان مبتلا نمى شوند.

در حقيقت خرما، ترمز سرطان است.

در خرما قند فراوانى وجود دارد كه از سالمترين قندهاست و حتى بيماران مبتلا به قند نيز مى توانند از آن استفاده كنند. خرما براى افراد لاغر مفيد است و آنها را چاق مى كند.

در خرما سيزده ماده حياتى و پنج نوع ويتامين كشف شده است و اين مواد پرارزش است كه خرما را به صورت يك منبع غذائى غنى و بسيار پرارزش درآورده است.[2]

خرما در بين مسلمين جايگاه خاصى دارد و روايات زيادى در تأكيد به مصرف خرما وجود دارد. على ـ عليه السلام ـ مى فرمايند: خرما بخور كه شفاى بيماريهاست.[3]

در روايت ديگر مى خوانيم: خانه‌اى كه در آن خرما نيست، اهل آن خانه در واقع گرسنه‌اند.[4]

و در سيره على ـ عليه السلام ـ آمده است كه در بسيارى از اوقات غذاى على ـ عليه السلام ـ را نان و خرما تشكيل مى داده است.

انجير

يكى ديگر از مواد غذائى بسيار مقوى انجير است. انجير آن قدر مهم است كه خداوند در قرآن به آن قسم ياد كرده و سوره‌اى به همين نام قرار داده است.[5] پيامبر ـ صلّى الله عليه و آله ـ مى فرمودند:

انجير بخوريد زيرا بر هر قسمتى از آن نوشته شده، بسم الله القوى يعنى بنام خداى قوى و نيرومند.[6]

جالينوس، رژيم مخصوصى از انجير را براى پهلوانان تنظيم كرده بود. به پهلوان روم و يونان قديم نيز انجير داده مى شده است.[7]

از نظر دانشمندان انجير مقوى است و قدرت غذائى آن بيش از ساير ميوه‌هاست. انجير مقدار فراوانى ويتامينهاى «آ، ب، ث» و مواد معدنى مثل آهن، برم، منگنز، آهك، گوگرد دارد و داراى مواد چربى، سفيده‌اى و قندى مى باشد.

قند انجير خشك بيشتر از تازه آن است. ميوه‌اى سهل الهضم، محرك اشتها، داروى يبوست، نرم كننده سينه و گلو است.

افراد لاغر را چاق كرده، حرارت و تشنگى را تسكين داده، عرق را زياد كرده و سموم و چربى را همراه با عرق دفع مى كند.

نوشيدنى ورزشكاران

يكى از موارد بسيار لازم در حيات بشر آب است. خداوند نيز مى فرمايد: همه چيز را از آب زنده قرار داديم.[8]

آب منشأ حيات است و آدمى با آب زنده است. امّا ورزشكاران كه به واسطه فعاليتهاى ورزشى با تعريق، مقدارى از آب بدن را از دست مى دهند، با اين عارضه چگونه بايد برخورد كنند؟

خبرگزارى جمهورى اسلامى مى نويسد:

به گفته يك متخصص بهداشت تربيت بدنى، زمانى كه هنگامى ورزش احساس تشنگى مى شود، بدن در همان لحظه نياز به يك ليتر آب از دست رفته دارد كه بعداً هر مقدار آب كه مصرف شود به سهولت قادر به جبران اين كمبود نخواهد بود.

«ميرلين» متخصص بهداشت و تربيت بدنى از آمريكا مى گويد:

احساس تشنگى از عوامل ثانويه كم آبى بدن است و هنگام ورزش نبايد صبر كرد تا اين مورد احساس شود.

وى اعتقاد دارد: هنگام ورزش عمدتاً از طريق تعريق، آب بدن كاسته مى شود و عروق انسان ميزان كمترى نمك نسبت به خون دارد، بنابراين افرادى كه ورزش مى كنند، عمدتاً آب بدن آنها از دست مى رود و نمك بدن تغيير چندانى نمى كند.

«ميرلين» مى افزايد: انسان تا زمانى كه ميزان نمك خون به حد چشمگيرى افزايش نيافته، احساس تشنگى نمى كند و در اين لحظه يك الى دو ليتر آب بدن كاهش يافته است. وى در رابطه با نوع نوشابه مصرفى اعتقاد دارد: اين كه ورزشكار چه نوع نوشابه‌اى مصرف نمايد، فرقى نمى كند. ليكن آب يا مايع آشاميدنى بايد داراى اندكى نمك يا شكر باشد چرا كه جذب اين نوع آب توسط بدن راحت‌تر خواهد بود.

برخلاف تحقيقات گذشته، مطالعات اخير نشان داده است كه سردى يا گرمى نوشابه نيز تأثير چندانى بر ميزان جذب آن ندارد و نوشابه‌هاى گازدار به همان سرعت نوشابه‌هاى عادى جذب مى شوند. بهترين نوشيدنى براى ورزشكاران يك ليتر آب يا چاى است كه هشت قاشق شكر در آن حل شده باشد.

از نظر اسلام خوردن آب شرائطى دارد كه اگر رعايت شود انسان از بيماريها در امان خواهد بود.[9]

پيامبر ـ صلّى الله عليه و آله ـ مى فرمايند: هيچ گاه ايستاده آب ننوشيد.[10]

در جاى ديگر مى فرمايند: هر گاه ميل به آب پيدا كرديد، به صورت مكيدن آن را بنوشيد، به صورت سركشيدن و پى در پى منوشيد.[11]

و در روايت ديگر فرمودند:

هر كدام از شما در حال آب نوشيدن سه بار نفس بكشد، از بيماريها در امان خواهد بود.[12]

از مجموع اين روايات مى توان نتيجه گرفت كه نوشيدن آب با عجله و يكبار براى سلامت انسان مضر است.

بهترين نوشيدنى و زمان مصرف

پس از فعاليتهاى ورزشى بدن احتياج به مايعات دارد. بهترين نوشيدنى كه پس از ورزش كردن مى توان نوشيد، آب ميوه (آب پرتقال يا آب انگور) است و توصيه مى شود كه نيم الى يك ساعت پس از ورزش خورده شود.[13]

به جاى آب ميوه، مى توان از 1 ليتر چاى كه هشت قاشق شكر در آن حل شده باشد نيز استفاده نمود.

بهتر است آب سرد پس از ورزش اصلاً مصرف نشود. زيرا باعث بيماريهاى عفونى ريه و دستگاه تنفس مى شود.

مصرف ويتامين و آهن

سؤالات زيادى پيرامون اين مسئله مطرح است كه آيا مصرف زيادى ويتامينها و يا املاح (نظير آهن) به صورت قرص يا كپسول باعث اثرات مفيد و مثبتى در ورزشكار مى شود؟

تحقيقات انجام شده تاكنون چنين مسئله‌اى را ثابت نكرده است و گاه مصرف اضافى املاح و ويتامينها مى تواند در بعضى موارد اثرات مخربى داشته باشد.

اگرچه در طى فعاليتهاى ورزشى شديد ميزان مصرف برخى ويتامينها (ويتامينهاى محلول در آب نظير ويتامين B , C) و املاح توسط بدن افزايش مى يابد ولى در صورت داشتن يك رژيم غذائى مناسب، نيازى به استفاده از آنها به صورت دارو وجود نخواهد داشت.

آنچه كه در اين رابطه مهم است، احتمال بروز كم خونى ناشى از فقر آهن در خانمهاى ورزشكار است. خصوصاً آنهايى كه داراى سيكلهاى قاعدگى نيز هستند. لذا به اين گروه از ورزشكاران توصيه مى شود با مراجعه به پزشك و انجام آزمايشات خون در صورت لزوم آهن اضافى دريافت كنند.[14]

ويتامين E، لازمه ورزش

بدن انسان با دريافت غذا، آن را با متابوليسم و سوخت و ساز به مصرف اعضاء بدن مى رساند. اگر انسان كارهاى طاقت فرسا انجام دهد، ميزان احتياج او به مواد مغزى بيشتر مى شود.

اگر ورزش به خستگى و سختى برسد ذخائر ويتامين E بدن انسان را نابود مى سازد. ورزش نمى تواند عمل مشابهى را درباره ذخائر ديگر بدن انجام دهد. لذا كسانى كه از مسابقه برگشته‌اند، بايد به غذاهائى كه ويتامين E دارند توجه نمايند.

ويتامين E براى رشد طبيعى بدن، ازدياد مقاومت در برابر بيماريها به خصوص بيماريهاى عفونى و بيماريهاى پوستى و براى بانوان باردار، مفيد است و مقاومت بدن در برابر زكام را بالا مى برد.

از اين‌رو بهتر است ورزشكاران پس از مسابقات و كارهاى سخت مراقب زكام شدن باشند، زيرا فعاليتهاى سنگين ويتامين E را نابود مى سازد.[15]

منابع ويتامين E نباتات چرب، جوانه گندم و برنج، روغن گردو، سبزيها و برگ نباتات مى باشند.

پى نوشتها

[1] . تفسير نمونه، ج 11، ص 302.
[2] . اولين دانشگاه، ج 7، ص 65.
[3] . سفينه البحار، ج 1، ص 124.
[4] . سفينه البحار، ج 1، ص 124.
[5] . و التين؛ تين، 1.
[6] . بحار، ج 66، ص 187.
[7] . تفسير نمونه، ج 27، ص 141.
[8] . و جعلنا من الماء؛ انبياء، 30.
[9] . شرائط و آداب نوشيدن در اثر ديگر مؤلف به نام اخلاق و زندگى «1» مطالعه نمائيد.
[10] . بحار، ج 62، ص 292 ـ 293.
[11] . بحار، ج 62، ص 292 ـ 293.
[12] . بحار، ج 62، ص 292 ـ 293.
[13] . جمهورى اسلامى، ش 4880.
[14] . جمهورى اسلامى، ش 4880.
[15] . اولين دانشگاه، ص 144.
منبع :سايت انديشه قم