تعداد یاران امام حسین

پرسش:

1.ياران دقيق ابا عبدالله ـ عليه السلام ـ روز عاشورا چند نفر بودند؟ 2.شمر چه نسبت فاميلي با ابوالفضل العباس ـ عليه السلام ـ داشت؟

پاسخ:

وقتي امام حسين ـ عليه السّلام ـ از مدينه حركت كرد و به سوي شهر مكه روانه شد تمام خانواده خود و برادران و پسرعموهاي خويش او را همراهي نمودند و حتي بسياري از خويشان او نيز تا مكه با وي همراهي كردند و تمامي آنهايي كه از خانواده اش كه همراه ايشان به كربلا آمده بودند غير از دختران و زنان حاضر در كاروانو غير از كودكان و تنها فرزندش علي بن الحسين امام چهارم همه شهيد شدند و هيچ كس از آنها باقي نماند.(1) علاوه بر خاندان امام حسين – عليه السلام- برخي از شيعيان آن حضرت نيز در مكه و در بين راه مكه تا كربلا به او پيوستند و برخي هم در كربلا از شيعيان خاص به او پيوستند كه جملگي به درجة رفيع شهادت نايل شدند. البته فهرست و آمار تمام شهدا شايد در منابع به طور دقيق نيامده باشد امّا آنچه معروف است كه 72 نفر با آن حضرت در كربلا شهيد شدند، اين شهرت شايد به خاطر اين است كه اسامي 72 نفر مشخص بوده و برخي از اصحاب آن حضرت همراه خود غلام و برادر و برادرزاده داشتند، شايد نام آنها نيامده است و يا به علتي نام آنها در منابع معتبر نيامده است. در هر صورت برخي، آمار شهيدان كربلا را به طور دقيق نوشته اند كه بيش از 72 نفر بوده اند. در قديمي ترين منبع فضيل بن عمر رسّناني زيدي (از پيروان زيد بن علي بن الحسين ـ عليه السّلام ـ بود و از نهضت زيد حمايت نموده است) تعداد شهداي كربلا را 107 نفر نوشته است، با مجروحين و كساني كه بعد از شهادت امام به محل شهادت رسيده اند و شهيد شده اند و همچنين با افرادي كه قبل از شهادت امام حسين ـ عليه السّلام ـ شهيد شده اند افرادي چون مسلم بن عقيل و هاني بن عروه، و قيس بن مسهّر صيداوي، نام همه آنها را در جمع شهيدان حادثه كربلا و مربوط به آن محسوب نموده است.
شهيد بودن آنها به خاطر حمايت از حسين بن علي – عليه السلام- و در راه او قطعي است، امّا اگر شهداي حاضر در نبرد روز عاشورا تحت شرايط خاص را درنظر بگيريم و دقيقاً حساب كنيم، عده ي شهداي كربلا كمتر خواهد بود، شيخ مفيد عدد ياران حسين ـ عليه السّلام ـ را در روز عاشورا چنين گزارش مي دهد: «و كانَ مَعهُ اثنان و ثلاثون فارساً و اربعون راجلاً»(2) مجموع ياران امام ـ عليه السّلام ـ را 32 نفر سواره و 40 نفر پياده تشكيل مي دادند.
در مقتل ابي مخنف نيز اگر چه عدد مشخصي را براي سواره و پياده نقل نكرده امّا در گزارش رسيدن سرهاي مقدس و نوراني به دار الاماره كوفه 72 رأس را گزارش مي كند.(3) شيخ مفيد نيز تعداد سرهاي شهيدان را 72 تن گزارش نموده است.(4) مرحوم ابن طاووس در لهوف 78 رأس نوشته است كه بين قبائل مختلف لشكر تقسيم شد.(5) و برخي از اهل نظر نيز قول 72 نفر را تصديق نموده اند مرحوم سماوي معتقد است برخي از آنها كه نامشان نيامده از موالي و شيعيان علي ـ عليه السّلام ـ و غير عرب بودند، لذا نام شان نيامده است(6) و هيچ منبعي نيست كه از آنها ياد نموده باشد.
مرحوم محدث قمي چنين مي نويسد: 32 نفر سواره، چهل نفر (40) پياده و به روايت ديگر هشتاد پياده. و از جناب امام باقر ـ عليه السّلام ـ وارد شده چهل و پنج نفر(45) سواره و صد تن پياده و سبط ابن الجوزي در تذكره همين عدد را انتخاب كرده… كلمات ارباب مقاتل در عدد سپاه آن حضرت و عسگر عمر سعد اختلاف بسيار دارد».(7) و همچنين محدث (ره) فرموده كه سرهاي مقدس كه به سوي كوفه فرستاده شد 72 تن بودند غير سر مقدس حسين بن علي ـ عليه السّلام ـ .(8) طبري نيز تعداد رئوس مقدس را كه به كوفه فرستادند 72 تن ذكر كرده است.(9)
طبري چنين نقل كرده است «از ياران حسين ـ عليه السّلام ـ هفتاد و دو كس كشته شد (72 نفر)».(10)
بنابراين مي توان مجموعاً نتيجه گرفت كه تعداد شهداي كربلا كه در ركاب امام حسين ـ عليه السّلام ـ شهيد شدند 72 نفر بودند اگر چه شهداي ديگري نيز به آنها لاحق شدند و يا قبل از آن جريان شهيد شدند و شايد برخي از شهداي كربلا سرشان را از بدن جدا نكردند و به سر نيزه نزدند.
و تنها بانوي شهيد كربلا زن كلبي بود كه بر سر شوهر خود حاضر شد و در آن جا با ضربتي شهيد شد.(11)
پاسخ قسمت دوم: شمر بن ذي الجوشن هيچ نسبت خويشاوند سببي و نسبي، با عباس بن علي ـ عليه السلام ـ نداشته تنها مادر عباس (ام البنين) از قبيله اي بوده (بني كلاب) كه شمر نيز از آن قبيله محسوب مي شده.

پاورقی:

  1. چنانكه علي بن الحسين نقل فرمود كه امام حسين(ع) در آخرين لحظه ها به سوي او آمده چنين فرمود كه غير از تو مردي نمانده است، مفيد الارشاد، ج2، ص95ـ100.
    2. شيخ مفيد، الارشاد، قم، آل البيت، چاپ اول، 1414ق، ج2، ص95.
    3. ابي مخنف، وقعه الطف، جمع آوري يوسفي غروي، قم، جامعه مدرسين، چاپ سوم، 1417ق، ص259.
    4. شيخ مفيد، پيشين، ص113.
    5. ابن طاوس، الملهوف، قم، دار الاسوه، 1414ق، ص 190.
    6. همان، ص125.
    7. محدث قمي، منتهي الامال، قم، هجرت، چاپ دوم، 1409ق، ج1، ص638.
    8. همان، ص740.
    9. طبري، تاريخ، ترجمه پاينده، تهران، اساطير، چاپ سوم، 1369ش، ج7، ص3065.
    10. همان، ص3064.
    11. همان، ص3040.