تحليلى بر مقام و منزلت عيد سعيد فطر

ماه مبارك رمضان يك وحدت جمعى دارد ؛ گذشته از اينكه هر روز تكليف جدا و مستقل دارد و روزه گرفتن اش لازم است ، مجموع اين ماه يك وحدت خاصّ دارد كه قرآن كريم از او اينچنين ياد كرده است : مَنْ شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهرَ فَليَصُمْهُ (1)

 كسي كه در ماه مبارك رمضان شاهد و حاضر بود و مسافر بود ، اين شهر را ، اين ماه را روزه بگيرد . لذا وظائف خاصّى براى شب هاست ؛ دستورهاى مخصوصى براى روزهاست ؛ اين وحدت جمعى ماه مبارك رمضان با فرارسيدن اوّل شوّال ، فطر او فرا مى رسد .

بنابراين همانطورى كه هر روز پايانش افطار است ، اين ماه هم پايانش افطار است و روز عيد فطر افطار اين ماه است ؛ اين مطلب اوّل .

مطلب دوّم آن است كه اين روز را خداى سبحان عيد رسمى مؤمنين قرار داد . از دعاى نوراني امام سجاد در وداع ماه مبارك رمضان بر مى آيد ، چنين كه در دعاهاى قنوت نماز عيد فطر هم بر مى آيد كه خداوند اين روز را عيد قرار داد ؛ كه

 جَعَلتَهُ لِلمُسلِمينَ عِيداً (2) لِلمُؤمِنينَ عِيداً (3)

مطلب بعدى آن است كه عيد به معناى نشاط و سرور نيست ! چون سُروراً عطف بر عيد شده است و جداى از اوست . در صحيفة سجاديّه دارد عِيداً وَ سُروراً ؛ اين عيد گرچه با (يا) استعمال شده است ، ولى اصل اش (واو) اى است نه يائى ! شايد يائى هم اصلاً نباشد ! اين عادَ يَعُودُوا است ؛ كه معاد هم از همين لغت است ، و مُعيد بودن خداى سبحان هم از همين لغت است . كه عيد از عُود و رجوع مجدّد است . خداى سبحان نام مباركي دارد به نام مبداء و مُبدع و نام مبارك ديگرش مُعيد است كه او بر مى گرداند . يوم عيد يوم رجوع إلَى الله است .

لذا دستورهائى كه مربوط به خطبه ها و سخنان امام نماز عيد هست ، اين است كه : شما وقتي از منزل هايتان بيرون مى رويد به طرف مصلّى ، آن حالت زنده شدن از قبر را در نظر بگيريد كه يك ترسيمى از معاد است . منتها خداى سبحان اگر بخواهد به صورت مُعيد تجلّى تامّ داشته باشد ، جريان معاد پيش مى آيد ؛ و اگر گوشه اى از آن نام تجلّي بكند ، « عيد فطر » ظهور مى كند . اين عود و رجوع بنده است به طرف خداى سبحان.

كساني كه روزة اين ماه را گرفتند و توفيق انجام وظيفه داشتند ، بر مى گردند ، جائزة خود را از خداى سبحان دريافت مى كنند . لذا شب عيد فطر و روز عيد فطر به عنوان « لِيلَهُ الجَوائِز » يا « يُومُ الجَوائِز » هست كه اگر گفته شده است :

روز عيد است و من مانده در اين تدبيرم     *   كه دهم حاصل سى روزه و ساغر گيرم

همين است كه انسان بر مى گردد به طرف خداى سبحان ، پاداش اش را دريافت مى كند .

مطلب بعدى آن است كه :

كساني كه به وظائف اين ماه پر فيض موفّق شدند و عمل كردند ، آنها كه خُوفاً مِنَ النّار روزه گرفتند ، يا شب هاى اين ماه را زنده نگه داشتند ، جائزه اى كه از فرشتگان الهى دريافت مى كنند ، نجات از نار است .

آنهائي كه براى رسيدن به بهشت وظائف ماه مبارك رمضان را انجام دادند ، جائزه اى كه از فرشتگان رحمت دريافت مى كنند ، وصول به بهشت است . إن شآءَ الله اين جائزه را حفظ مى كنند !

و آنهائى كه شُوقاً إلَى الله ، حُبّاً لله ، شُكراً لله عبادت كردند ، عُودشان به طرف خود خداى سبحان است و جائزه را از دست بى دستى خداى سبحان دريافت مى كنند و آن هم محبوبيّت است و كرامت ، كه مقام شامخ محبّت را به آنها عطاء مى كند ؛ وقتي محبوب الهى شدند ، هم از گزند دوزخ مصون اند ، هم از فيض و فُوز بهشت طرفى مي بندند . بنابراين سه گروه به خدا بر مى گردند ؛ هر گروه جائزة خاصّ خودشان را هم دريافت مى كنند .

و در قرآن كريم فرمود :

 ما اين يك ماه را كه وحدت جمعى دارد بر شما لازم كرديم كه روزه بگيريد

لِتُكمِلُوا العِدَّه وَ لِتُكَبِّرُوا اللهَ عَلى مَا هَداكُمْ (4)

شما بايد اين سى روز را به كمال برسانيد ، اين ماه را به كمال برسانيد ، و بعد خدا را تكبير بگوئيد ؛ بگوئيد خدا اَكبَرِ مِنْ كُلِّ شِيء(5) يا اَكبَرِ مِنْ أنْ يُوصَفْ (6) است كه شما را هدايت كرده است . لِتُكَبِّرُوا اللهَ عَلى مَا هَداكُمْ .

لذا وظيفه آن است كه بعد از نماز مغرب و نماز عشاء و نماز صبح و نماز عيد فطر اين تكبير اَللهُ اَكبَرُ عَلى مَا هَدانا (7)

را انسان بازگو كند .

 لِتُكمِلُوا العِدَّهَ وَ لِتُكَبِّرُوا اللهَ عَلى مَا هَداكُمْ

خدا را انسان به بزرگى ياد كند كه او را هدايت كرده است . معلوم مى شود يكى از بهترين و بارزترين مصاديق هدايت ، همين اين دستور روزه گرفتن است و انجام وظائف شبهاى اين ماه پر بركت !

و شايد در نوبت هاى قبل هم به عرضتان رسيد كه هم در دعاهاى ما آمده ، هم در روايات ما آمده كه :

 ماه مبارك رمضان قُرَّهُ الشُّهُور و رأسُ السَّنَه (8) است .

 آغاز سال براى سالكان صالح ماه مبارك رمضان است . كسى كه اهل سير و سلوك است ، ذخيرة يك ساله را از ماه مبارك رمضان فراهم مى كند . هم مشكل ماه مبارك رمضان را تأمين مي كند ، هم مشكل يازده ماه ديگر را !

بنابراين بايد جائزه اى كه در شب و روز عيد فطر مى گيريم ، آنقدر قوى و زياد باشد كه بتواند مشكل يازده ماه ديگر ما را هم حل كند ؛ كه إن شآءَ الله اميدواريم اينچنين باشد . جوائز الهى اين است ! وَ لِتُكَبِّرُوا اللهَ عَلى مَا هَداكُمْ .

مطلب بعدى آن است كه بيشترين دعا را در بين اين چهارده معصوم (عليهم الصَّلاه و عليهم السَّلام) ، وجود مبارك امام سجاد دارد . حالا يا از ائمة ديگر جمع آورى نشده ، يا جمع آورى شده بود و به ما نرسيد ، يا اصلاً آنها اين تجلّى دعا را واگذار كرده بودند به وجود مبارك امام سجاد ! شما ببينيد دعاهائى كه وجود مبارك امام باقر (سلام الله عليه) در مراسم عيد فطر دارند ، همان هائى است كه امام سجاد فرمود ؛

وقتي مى خواستند براى نماز عيد فطر خارج بشوند ، همان دعائى را

مي خواندند كه امام سجاد دارد !

وجود مبارك امام سجاد در بخش وداع ماه مبارك رمضان به خدا عرض مى كند : خدايا ! ما الآن تقريباً داريم مصيبت مى بينيم كه عزيزترين دوست ما از ما رخت بر مى گردد ، هجرت مي كند ؛

وَاجبُر مُصيبَتَنَا فِى شَهرِنا (9)

خوب ما با اين ماه مأنوس شديم ، اين ماه ما را حفظ كرده است ؛ حصن حصين اى بود . مجاري ادراكى ما و تحريكى ما در اين شهر طهور و تَمحيص به طهارت و پاكيزگى راه يافته است و الآن داريم اين دوست عزيز را از دست مى دهيم . شما در روز عيد فطر اين مصيبت مان را جبران بكنيد . جائزه اى عطا بكنيد كه اين مصيبت ما تسلّى پيدا كند . وَاجْبُر مُصيبَتَنَا فِى شَهرِنا ، آن را در روز عيد فطر بكنيد .

اين گونه از لطائف نيايش كه در دعاهاى امام سجاد (سلام الله عليه) هست ، در ادعية ائمة بعدى هم ظهور كرده ؛ امام باقر (سلام الله عليه) هم همين را دارد .

مطلب مهمى كه وظيفة همة ما در همة مراحل ، مخصوصاً در اين عيدهاست ، اين است كه دعا براى وجود مبارك ولى عصر و استقرار حكومت مهدوى با كرامت و عزّت از خدا بخواهيم ! چون در همين اين دعاهاى امام سجاد آمده است كه خدايا ! شما عيد فطر را روزى قرار دادى كه امّت اسلامى كنار هم جمع مى شوند . و مُهتشد اينهاست ، مجمع اينهاست . و براى اينها آن نشاط را هم فراهم بكنيد . نشاط امّت اسلامى در استقرار عدل است . لِيَقُومَ النّاسُ بِالقِسط(10) است . اگر إن شآءَ الله فقر و فساد و تبعيض رخت بر مى بندد ، جامعة اسلامى لبخندى بر لبانش مى نشيند .

وجود مبارك امام باقر وقتى براى نماز عيد فطر بيرون مى آمدند ، از منزل خارج مى شدند ، دعاهائى كه مربوط به امام زمان است ، داشتند ؛

كه خدايا ! اَللّهُمَّ إنّا نَرغَبُ إلَيكَ فِى دُولَهٍ كَريمَهٍ تُعِزُّ بِهَا الإسلامَ وَ اَهلَه (11).

 چنين كه خود وجود مبارك ولى عصر هم اين دعاها را دارد .

دعاي ديگرى مربوط به وجود مبارك امام زمان (أرواحنا فداه) است كه آن حضرت در روز عيد فطر ، بعد از نماز صبح با اين جلال و شكوه به لقاى خدا مى رفت ! بالأخره انسان بايد جائزه را از دست خداى سبحان دريافت كند ، ترقّى كند و بگيرد .

دعاي نورانى امام مهدى موجود موعود (عليه أفضلُ صلواتِ المُصلّين) بعد از نماز صبح روز عيد فطر اين است ؛ عرض مى كند :

خدايا ! من مى خواهم به حضور شما بار يابم . امّا با جلال و شكوه مى آيم كه محفوظ بمانم .

اَللّهُمَّ إنّى اَتَوَجَّهُ إلِيكَ بِمُحَمَّدٍ (صَلَّ اللهُ عَليهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّم) اَمامِى وَ بِعَلِيّ‌ِ (عَلَيهِ الصَّلاهُ وَالسَّلام) عَنْ يَمينِى وَ خَلفِى وَ بِاَئِمَّتِى عَنْ يَسارِيْ اَستَتِرُوا بِهِمْ مِنْ عَذابِكْ (12)

 خدايا ! ما با اين جلال و شكوه به حضور تو بار مى يابم كه از قهر و غضب ات نجات پيدا كنم . اينها تعليم ماست . يعنى من طرزى حركت مى كنم كه وجود مبارك پيغمبر (صلّ الله عليه و سلّم) جلوى من باشد . و على بن أبيطالب طرف راست و پشت سر مرا حفظ كند . و ائمة ديگر طرف چپ مرا حفظ بكنند . من مُحاط و محفوف به نبوّت و رسالت و ولايت و امامت باشم . من در اين مجمع و اين مجموعه به حضور تو بار مى يابم ، به وسيلة اينها از قهر تو نجات پيدا كنم .

اين تعليم ماست كه ما چگونه به ذات أقدس إله عرض حاجت كنيم ، به كى متوسّل بشويم ، كي را شفيع قرار بدهيم و از نبوّت آنها ، از رسالت آنها ، از ولايت آنها ، از امامت آنها ، از عصمت آنها ، از حجّت بالغه بودن آنها مدد بگيريم . خود وجود مبارك ولي عصر خود را محفوف به اينها مى داند .

ما هم اينچنين به خداى سبحان عرض بكنيم : پروردگارا ! امّت اسلامى پشت سر پيامبر اكرم (عليه و على آله آلاف التحيّه والكرم) در حالى كه محفوف به امامت و ولايت است ، در پناه اينها به تو پناهنده مى شود . اينها امام ما و اَمام ما هستند در دنيا و برزخ و قيامت ، در عيد فطر ، در گرفتن جائزه ؛

كه إن شآءَ الله اميدواريم اعمال و عبادات همگان به احسن وجه مقبول باشد ! و خداي سبحان آن دولت كريمه اى را كه امام باقر مسئلت كرده است و همگان خواهان آنيم ، نصيب ما بفرمايد ! و اين نظام اسلامى را به نظام ولى عصر (أرواحنا فداه) متّصل بفرمايد !

اَللّهُمَّ إنّا نَرغَبُ إلِيكَ فِى دُولَهٍ كَريمَهٍ تُعِزُّ بِهَا الإسلامَ وَ اَهلَه وَ تُذِلُّ بِهَا النِّفاقَ وَ اَهلَه وَ تَجعَلُنَا فِيها مِمَّنْ تَنتَصِرُ لِدينِكَ وَ لا تَستَبدِلْ بِنَا غِيرَنا .

پى نوشت ها:

(1) سورة بقره / آية 185

(2) من لا يحضره الفقيه / جلد 1 / صفحة 513 / بابُ صَلاهُ العيدين

(3) صحيفة سجاديّه / دعاى 45 / قسمت 52 ـ وَ كانَ دُعائُهُ (ع) فِي وِداعِ شَهرِ رَمَضان ؛ اَلَّذِى جَعَلتَهُ لِلمُؤمِنينَ عِيداً وَ سُروراً

(4) سورة بقره / آية 185

(5) كافى / جلد 1 / صفحة 118 / بابُ مَعانى الأسماء وَاشتِقاقِها

(6) مستدرك الوسائل / جلد 5 / صفحة 328 / بابُ كَراهَه أنْ يُقال اَللهُ اَكبَرُ مِنْ كُلِّ شِيء ، بَلْ يُقالُ مِنْ أنْ يُوصَف

(7) كافى / جلد 4 / صفحة 166 / بابُ التَّكبيرِ لِيلَهِ الفِطر وَ يُومِه

(8) تهذيب الأحكام / جلد 4 / صفحة 333 / بابُ الزِّيادات

(9) صحيفة سجاديّه / دعاى 45 / قسمت 48 ـ وَ كانَ دُعائُهُ (ع) فِي وِداعِ شَهرِ رَمضان

(10) سورة حديد / آية 25

(11) بحار الأنوار / جلد 88 / صفحة 6 / باب 2 ـ اَدعيهُ عِيدِ الفِطر وَ زَوائِدُ الآداب

(12) تهذيب الأحكام / جلد 3 / صفحة 140 / بابُ صَلاهِ العيدين

منبع:  سايت شبستان