تاثير نماز بر سلامت روانى كودكان

رب اجعلنى مقيم الصلوه و من ذريتى ربنا و تقبل دعاء

پروردگارا ! من و فرزندانم را اقامه كنندگان نماز قرار ده و دعاى مرا قبول فرما .

سوره مباركه ابراهيم ـ آيه شريفه 40

     عبارت مشهور “ العلم فى الصغر ، كالنقش فى الحجر ” ( دانش در كودكى ، مانند نقش پايدار در سنگ است ) ، امروزه با پيشرفت دانش پزشكى و روانپزشكى و بخصوص با پيدايش “ روانكاوي توجيه كامل علمى پيدا كرده است .

     روانشناسى مدرن ، با تداعى از مكتب روانكاوى فرويد و نظريات “ ژان پياژه ” ، “ جان باولف ” و بسيارى از دانشمندان ديگر ، به ما مى گويد كه مهمترين دوران زندگى بشر كه بوجود آورنده شخصيت  نهايى او ، خواهد بود ، دوران كودكى است . بر اين اساس هر قدمى كه در جهت ايجاد سلامت روانى اطفال برداشته شود ، به نوبه خود سبب ايجاد جامعه اي سالم و موفق خواهد شد .

     اما بزرگترين موهبتى كه ممكن است در جهت ايجاد سلامت روانى نصيب يك طفل نورسيده گردد ، پاي گذاشتن او در خانواده اى مومن و نمازگزاراست .

     تعاليم آيين حيات بخش اسلام كه حتى كوچكترين مسائل بشرى را بدون پاسخ نگذاشته است ، از همان بدو تولد نوزاد براى او برنامه ها و روشهاى متعددى دارد ، كه عمل به آنها ضامن سعادت و سلامت هميشگى انسان است .

     از جمله در بعد سلامت روانى ، آيين اسلام به والدين و بخصوص پدر ، مؤكدا حكم كرده است كه مثلا نام نيك بر بچه بگذارند (1) و امروز علماى روانشناسى متفقا به اين نتيجه رسيده اند كه چگونه نام يك كودك در شكل گيرى شخصيت او ، تاثير گذار است و چگونه يك نام بد ممكن است موجبات تحقير كودك ( مثلا تمسخر او توسط همسالان ) و در نتيجه تزللزل شخصيتش گردد و يا هنگاميكه روانكاوى در قرن بيستم ، حكايت از حضور تظاهرات نهفته اما مقتدر جنسى در وجود اطفال مى كند . آن گاه مفهوم عميق آن بخش عظيم از احاديث و روايات معصومين (ع) كه مثلا “ بوسيدن دختران توسط مرد نامحرم را بعد از 5 ، 6 سالگى منع كرده اند ، يا اجازه نداده اند كودك برهنه در كنار كسى بخوابد و …. روشن مى شود .(2)

     در هر صورت كودكى كه در خانواده مومن و نمازگزار بدنيا مى آيد و زمزمه حيات بخش “ اذان ” و “ اقامه ” در گوش راست و چپش نخستين نغمه زندگى او مى گردد ، كودكى است كه گام در مسيرى سعادت بخش گذاشته است .

     تغذيه كودك تا دو سال بوسيله شير مادر و بهره مندى كامل او از آغوش پر مهرش ، كه يك موهبت اسلامي است به او ايمنى محير العقولى در مقابل بخش عظيمى از بيماريهاى روانى مى بخشد ، مثلا احتمال اضطراب يا افسردگى كه بر اثر جدايى از مادر به وقوع مى پيوندد ، بسيار كم مى شود. با اين كه امروزه روشن شده است اكثر كسانى كه به دام مهلك اعتياد گرفتار مى آيند كسانى هستند كه در كودكى ، از شير و آغوش مادرانشان محروم بوده اند .(3)

     شيوع اسكيزوفرني كه خطرناكترين و مهلك ترين بيمارى در روانپزشكى است در بچه هاى خانواده هاى مسلمان و نمازگزار به شدت كاهش دارد ، چرا كه علم امروز ثابت كرده است كه بروز اسكيزوفرني ، ارتباط معنى دارى با وجود سيستم زن سالارى در اداره خانواده ها دارد (4) ،كه مسلما “ در خانواده هاى نمازگزار ، با رعايت اصول درخشان قرآنى ، از قبيل

( الرجال قوامون علي النساء) و رد صريح و قاطع سيستم شوم “ زن سالاري‌” ، قدم بزرگى در جهت كاهش ميزان ابتلا به اين اختلال برداشته مى شود .

     همچنين درباره آثار مثبت و متعدد ، قانون مؤكد اسلامى مبنى بر آزاد گذاشتن كامل كودكان تا سن 7 سالگى و پرهيز از تنبيه و ايجاد محدوديت ننمودن براى آنها ، مى توان تعمق بسيار نمود .

     هر چند كه درباره تاثير زندگى كودك ، در يك خانواده نمازگزار در كاهش ميزان ابتلاى او به عوارض روانى ( كه از آثار غير مستقيم نماز بر سلامت روانى اطفال است ) بسيار مي توان سخن گفت و بخصوص به تاثير نماز در اختلالات روانى مختص اطفال كه بخش قابل توجهى از كتب روانپزشكى را تشكيل ميدهند ، اشاره كرد ، اما از آنجا كه بنا را بر اختصار گذاشته ايم ، اين بررسى را به فرصت ديگرى موكول مى كنيم و به همين نكات مختصر كه فهرست وار اشاره نموديم ، بسنده مى نماييم.

     اما بعد ديگر ، تاثيرى است كه نماز به طور مستقيم بر حالات روانى اطفال دارد و آن بر اثر نماز خواندن خود كودك حاصل مى شود .

     شروع نماز در سنين كودكى ، سبب مى شود كه او اين صفت حسنه را به صورت يك عادت معمول و سازنده در جسم و روان خود ، ملكه نمايد و جزو برنامه هاى هميشگى زندگى خود ، قرار دهد و در نتيجه از همه فوايد مترتب بر نماز ، در بعد سلامت روانى ( كه به برخى از آنها در اين مجموعه مقالات اشاره شده است ) در آينده برخوردار گردد.

     بعلاوه با شروع نماز در دوران كودكى ، مفاهيمى مثل خدا و مذهب و دستوراتى مثل تعاليم اسلامى ، چنان در ذهن پذيرنده و شفاف كودك كه هنوز سنگينى و تيرگى گناهان صفحه وجود او را ( در واقع ظرفيت هاى فكرى و مغزى او را ) آلوده نكرده است ، جاى مى گيرد ، كه امكان شكاكى در اين مقولت در آينده و نشخوارهاى منفى بافانه فلسفى ، كه سر منشاء ماده گرايى ها و دنيا طلبى ها و بسيارى از بيماريهاى روحى و روانى است ، بسيار كاهش مي يابد .

     اين نكته بخصوص بايد مورد توجه خانواده هايى قرار بگيرد كه با وجود آن كه خود را مسلمان ميدانند اما وقتى كه فرزندشان به سن تكليف مى رسد او را به بهانه اين كه :

“ هنوز خيلى كوچك است ! ” به خواندن نماز تحريك نمى كنند. اين مسئله كه با كمال تأسف به خصوص در مورد دختر بچه ها كه سن تكليف آنها پايين تر است ( 9 سالگى ) ، شيوع بيشترى دارد ، مسبب عوارض مخرب بسيارى در آينده كودك خواهد شد .

     در حقيقت پدر و مادرانى كه با دلسوزى ساده انديشانه ، فرزند خود را به برپادارى نماز تحريك نمي كنند ، خيانت بزرگى از جهت محروم نمودن كودك خويش از اين نعمت بزرگ مرتكب مى شوند چرا كه به اين ترتيب گويى به آلودگى كودك خويش ، به انواع گناهان و انحرافات و بدبختيها و بيماريهاى جسمى و روانى ، رضايت داده اند و او را به خسارت سنگين در دنيا و آخرت ، محكوم نموده اند  .

     و به همين دليل است كه آيين مقدس اسلام و بخصوص ائمه بزرگوار شيعه (ع) با توصيه هاى مؤكد مسلمانان را به آموزش مرحله به مرحله نماز ، به كودكان فرا خوانده اند و حتى با اين كه از مجازات ها و تنبيهات بدنى در مورد كودكان ، بخصوص قبل از 7 سالگى ، منع نموده اند در مورد تحريك به نماز گاهى امر به تنبيه كودكان فرموده اند.  در اين مورد در حديثى معتبر از حضرت امام صادق (ع) آمده است كه فرمودند : چون پسر ، سه ساله شود ، پدر و مادر به او مى گويند كه : هفت مرتبه بگو “ لا اله الا الله ” و چون سه سال و هفت ماه و بيست روز ، از عمرش بگذررد ، به او ميى گويند كه هفت مرتبه بگويد : “ محمد رسول الله ” ، پس چهار سالش تمام شود به او مى گويند كه هفت مرتبه بگويد : “ صلى الله على محمد و آله ” پس چون پنچ سالش تمام شود او را وا مى دارند ، كه خدا را سجده كند .

     اما چون شش سالش تمام شود . نماز به يادش مى دهند و به نمازش ميدارند و چون هفت سالش تمام شد ، وضو را به او ياد مى دهند و امر به نماز مى كنند او را و چون نه سال تمام شود و وضو و نماز را بخوبى به او مى آموزند و بر ترك وضو و نماز كنك بزنند . پس چون كودك وضو و نماز را ياد گرفت ، خداوند پدر و مادرش را خواهد آمرزيد .(5)

     مفاهيم عميق اين حديث از جمله اين كه اقامه نماز پس از اقرار به توحيد و نبوت ( كه اساسى ترين اصول اعتقادى اسلام هستند ) قرار گرفته و اين كه عمل به اين حديث ضامن آمرزش پدر و مادر تلقى شده است ، بايد به دقت مورد توجه خانواده ها قرار بگيرد .

—–

1.حديث از امام صادق (ع) ـ كافى جلد 6 صفحه 49

2. براى مشاهده اين قبيل احاديث مراجعه كنيد به كتاب ارزشمند حليه المتقين ، اثر علامه بزرگ مجلسى (ره) ، صفحه 49

3.براى مطالعه درباره تاثيرات روانى تغذيه با شير مادر رجوع كنيد به مجموعه مقالات سمينارهاى مربوطه و بخصوص تحقيقات آقاى دكتر ياسمى ( روانپزشك )

4.رجوع كنيد به مجموعه ارزشمند و بى نظير “ اولين دانشگاه ،آخرين پيامبر ” اثر جاودانه شهيد دكتر سيد رضا پاك نژاد ـ جلد 21

5.حليه المتقين ، علامه مجلسى (ره) صفحه 93