تاثير نماز بر ثبات شخصيت

     ربنا افرغ علينا صبرا و ثبت اقدامنا

پروردگارا ! صبر و شكيبايى را بر ما فرو ريز و قدمهايمان را ( در زندگى ) ثابت و پايدار نما .

( سوره مباركه بقره ـ آيه شريفه 250 )

      “ شخصيت ” در تعريف روانشناسى و روانپزشكى ، معرف مجموعه اى از صفات ، رفتارها ، افكار و تمايلات عاطفى و هيجانى هر فرد مى باشد ، كه او را از ديگران متمايز مى كند .

دانش امروز ، عوامل شكل دهنده شخصيت انسان را در دو گروه درونى و بيرونى ، طبقه بندى مى نمايد . صرفنظر از عوامل درونى و جسمى تاثير گذار بر روى شخصيت ( از جمله مسائل ژنتيكى ، وضعيت فيزيكى و ظاهرى بدن ، مسائل هورمونى و شيميايى و .. ) عوامل بيرونى

( محيطى ) نقش عمده اى را در شكل دادن به شخصيت انسان ، ايفا مى كنند.

     اين عوامل بيرونى شامل : 1. تاثير والدين و خانواده  2. عوامل فرهنگى ـ اجتماعي   3. تجارب زندگى مى باشند (1) و تاثير هر كدام از اين عوامل بر شخصيت انسان توسط مطالعات متعدد پژوهشى به اثبات رسيدده است .(2)

     با توجه به نقش اين عوامل متعدد ، بر روى تشكيل شخصيت ، مى توان رسيدن به ثبات شخصيت و برخورداري از آرامش و پايدارى شخصيتى را يكى از ايده آلترين ، خواسته هاى بشرى دانست ،چرا كه وجود ناهنجارى در هر كدام از عوامل شكل دهنده شخصيت مى تواند اثرات فاجعه آميزي مثلا “ به صورت اختلالات پيچيده و متعدد شخصيت به بار آورد ، كه از جمله اين اختلالات به سه نمونه در نكات پيشين اين مجموعه مقالات و تاثير نماز در رفع آنها ، اشاره شده است .

     اما بى ثباتي شخصيت ( پسيكوپاتى ) كه گاهى از اصطلاح آن در ممالك غربى براى برچسب زدن به مخالفان سياسى و مذهبى نيز استفاده مى شود (3) ، دلالت بر يك نوع شايع از اختلال شخصيت دارد كه مبتلايان به آن از تغييرات دائمى حالات و رفتارها و افكار رنج مى برند ، به نحوى كه هر لحظه به رنگى در مى آيند و نغمه جديدى ساز مى كنند !

     اين بيماران كه بدون آن كه با عنوان بيمار شناخته شوند و به وفور در جامعه حضور دارند ، كساني هستند كه از كمترين درجه سازشكارى و انطباق در خانه ، مدرسه محل كار يا حتى در امر ازدواج برخوردارند ، بعنوان مثال به تغيير مكرر شغل مى پردازند يا گروه و جناح سياسى خود را پيوسته تغيير مى دهند .

     مبتلايان به اين اختلال كه در جامعه ايرانى با عناوينى چون بوقلمون صفت ، عضو حزب باد ، دمدمى مزاج و .. معرفى مى شوند در واقع از بيمارى “ بى ثباتى عمومى شخصيت ” رنج مى برند .

     با اين كه موارد درمانى متعددى در كتب روانپزشكى براى درمان اين بيماران ليست مى شود ( از جمله اين كه در دارو درمانى گروهى از اينان كه دچار اختلال ريتم مغزى هستند از داروهاى محرك دستگاه عصبى استفاده مى گردد ) اما از ديدگاه ما ، “ نماز ” باز هم مى تواند ايفاگر نقش بسيار مهمى در پيشگيرى و درمان اين اختلال عميق شخصيت باشد .

     پذيرفتن مطلق و تسليم در مقابل “ يك دين ” و پيروى از “ يك مذهب ” و پيمودن “ يك راه كه همانا صراط مستقيم است ، ويژگى مهم و برجسته نمازگزاران است . نمازگزار ضمن تكرار مكرر “ يك مجموعه ” از الفاظ و اذكار واحد در طى نمازهاى روزانه خود ، پيوسته “ يك عقيده واحد ” و يك خط مشى مشخص ” را در زندگى خود دنبال مى كند و بدين ترتيب گويى “ يك شخصيت ثابت ” و “ يك روش و منش معين ” و “ يك ايدئولوژى هميشگى ” را براى خود انتخاب مى نمايد و در حين تكرار جزء به جزء اصول اساسى ايدئولوژى خود در نماز ( كه همگى آن اصول در مضامين نماز متجلى است ) پيوسته به تثبيت شخصيت واحد و ثابت خودمي پردازد ، بدين ترتيب براى آن گروه كه نماز را تكرار مكررات مى دانند شايد توجه به همين يك نكته كافى باشد ، كه در وراى همين تكرار هميشگى ، موهبت بزرگ ثبات شخصيت  و تعادل كامل روانى نهفته است كه مى توان آنرا به نوعى سر منشاء تمام موفقيت هاي بشرى در عالم ماده ومعنا دانست .(4)

پی نوشتها

1. روانپزشكى لينفورد ـ ريس مقاله شخصيت ترجمه : دكتر حسن مرندى صفحه 63

2. از جمله مطالعات راث بنديكت و مارگارت ميد درباره تاثير اجتماع و فرهنگ بر شخصيت انسان

3.روانپزشكى لينفورد ـ ريس ،مقاله اختلالات پسيكوپاتيك ترجمه : دكتر احمد محيط ، صفحه 304

4.براى بررسى تاثير نماز بر عوامل شيميايي درونى شكل دهنده شخصيت رجوع كنيد به“ تاثير نماز بر تعادل ناقل هاى عصبى ” در ادامه همين مجموعه مقالات .