بهداشت زباله و مواد زائد

 تعريف و طبقه بندى زباله

مجموعه اى از مواد غير قابل استفاده و مازادى را که ضمن فعاليت هاى انسانى پديد مى آيد، زباله ناميده مى شود، زباله از منابع مختلف خانگى، مؤسسات، واحد هاى صنعتى، کارهاى ساختمانى کارخانجات تهيه مواد غذايى و غيره توليد مى گردد. مواد ترکيب دهنده زباله بستگى کامل به فصول مختلف سال، جميعت، ميزان مصرف روزانه، آداب و رسوم و روش زندگى توليد کنندگان دارد. بديهى است توليد سرانه زباله در هر کشور و منطقه متفاوت است.

مراحل دفع زباله

از بين بردن و دفع زباله سه مرحله دارد که عبارتند از:

1. نگهدارى موقت: در دو مرحله انجام مى گيرد، مرحله اول در منازل است که از وظايف خانه داران مى باشد. در اين مرحله به نکاتى بايستى توجه نمود؛ زباله هاى قابل تعفن، احتياج به نگهدارى دقيق ترى دارند و بهتر است ابتدا آب آن ها را قبلاً گرفته و سپس در چند ورق روزنامه پيچيده و سپس داخل ضروف قرار دهند.

ظروف نگهدارى زباله بايد طورى باشد که حداکثر راحتى را براى افراد از نظر ريختن زباله در آن ها ايجاد نمايد و به آسانى در دسترس جمع آورى کننده باشد. بطور کلى در انتخاب اندازه و جنس ظرف نگهدارى نکات زير بايد رعايت گردد:

ـ غير قابل نفوذ در برابر آب باشد.

ـ در آن کاملا بسته شود.

ـ جنس محکمى داشته باشد.

ـ به آسانى پر و خالى و تميز شود.

ـ به اندازه مناسب باشد.

ـ داراى دسته هاى جانبى يا بالايى باشد.

استفاده از صندوق ها يا جعبه هاى چوبى از نظر بهداشتى صحيح نيست زيرا مواد داخل زباله بتدريج در داخل چوب نفوذ مى نمايد و در اثر شست و شو بخوبى تميز نمى شوند و محلى براى توليد مگس و موش مى باشند. از ظروف نگهدارى زباله بايد مراقبت کامل به عمل آيد و پس از شست و شو واژگون نگه داشته شوند تا قبل از استفاده مجدد خشک شوند.

بطور کلى نبايد زباله را در خارج از ظروف زباله نگه داشت هم چنين نبايد زباله را به مدت طولانى در منزل گذاشت.

مرحله دوم، فاصله زمانى که انتقال زباله از منزل بداخل کاميون ها بطول مى انجامد را شامل مى گردد.

2. جمع آورى زباله: مهمترين مرحله دفع مواد زايد مى باشد. در اين مرحله چنان چه از روش هاى صحيح و متعادل استفاده گردد بسيارى از مشکلات برطرف خواهد شد. چنان چه زباله ها در اسرع وقت از جلوى منازل جمع آورى نشوند، علاوه بر آن که از ايجاد منظره زشت و ناخوشايند جلوگيرى مى کند، مانع ايجاد بوى تعفن نيز مى گردد.

3. دفع زباله: آخرين مرحله مى باشد که به روش هاى مختلف انجام مى گيرد:

الف ) تلنبار کردن در محيط آزاد.

ب ) سوزاندن در هواى آزاد.

ج) سوزاندن در دستگاه زباله سوز.

د) دفن بهداشتى زباله.

تلنبار کردن در محيط آزاد ـ بعلت ارزان بودن و اين که هيچ قاعده و قانونى ندارد و احتياج به افراد متخصص نيست در اکثر اجتماعات اجرا مى شود. اين روش، قديمى و غير بهداشتى است بدليل آن که تلنبار نمودن زباله ها در فضاى آزاد به ويژه در فصول گرم سال، بعلت گنديدن زباله ها بوى تعفن ايجاد مى گردد و از طرفى موجب تجمع مگس و موش مى گردد. ولى چنان چه بناچار بايد از اين روش استفاده گردد لازم است محل انتخاب شده از منازل مسکونى حدود 6 – 5 کيلومتر فاصله داشته باشد.

سوزاندن در هواى آزاد ـ سوزاندن زباله در هواى آزاد بعلت وجود مواد مختلف، توليد گازهاى سمى مى کند و باعث آلودگى هوا مى گردد.

سوزاندن در دستگاه هاى زباله سوز ـ اين روش، روش خوبى است و در اکثر ممالک مورد استفاده قرار مى گيرد. در اين روش زباله ها در دستگاه مخصوصى ريخته و با گرماى 1000 درجه سانتى گراد و هواى لازم (330 ليتر براى يک تن زباله) سوزانده مى شود خاکستر حاصل پس از سرد شدن توسط جريان آب به داخل کاميون ريخته شده و به خارج از کارخانه حمل مى شود.

دفن بهداشتى زباله ـ اين روش را در هر اجتماعى که زمين کافى و مناسب وجود داشته باشد مى توان اعمال نمود. اصول اين روش ريختن مواد زباله در شيار و يا گودال موجود يا تعبيه شده در زمين، فشردن و پوشاندن آن با خاک مى باشد تا مانع در جريان هوا قرار گرفتن زباله گردند.

فاصله محل دفن زباله تا شهر بايستى حدود 15 – 10 کيلومتر باشد. اين روش در مقايسه با روش تلنبار کردن توليد تعفن و مشکلات ناشى از آتش سوزى و خطرات بهداشتى مانند پرورش حشرات و جوندگان را کم مى کند.

تعريف فاضلاب و انواع آن

فاضلاب مخلوط رقيقى است از انواع آب هاى دور ريختنى حاصل از فعاليت هاى انسان که بسته به منشأ تشکيل و خواص آنها، عمدتا در 3 گروه زير تقسيم بندى مى گردد:

ـ فاضلاب هاى خانگى

ـ فاضلاب هاى صنعتى

ـ فاضلاب هاى سطحى

دفع بهداشتى فاضلاب

مسأله بيرون راندن فاضلاب از ميحط زيست انسان از زمانى بوجود آمد که مردم به زندگى گروهى روى آوردند و زندگى اجتماعى را برگزيدند. قديمى ترين کانال را مى توان در آثار تمدن هنديان مشاهده نمود.

با پيدايش شهر ها و گسترش شبکه هاى آبرسانى، براى پاکسازى و پاک نگهدارى محيط زندگى خويش، بيرون راندن پسابهاى بدست آمده امر ضرورى بود. لذا همزمان با پيشرفت تکنيک شبکه هاى آبرسانى، ساختن شبکه هاى دفع فاضلاب ها نيز مورد توجه قرار گرفت. بطورى که امروزه موضوع جمع آورى تصفيه و دفع فاضلاب براى داشتن محيطى سالم، در همه جوامع ضرورت تام پيدا کرده است.

اهميت جمع آورى و تصفيه فاضلاب ها

جمع آورى و تصفيه فاضلاب ها از ديدگاه هاى زير لازم و ضرورى است.

الف) بهداشت همگانى

ورود فاضلاب هاى تصفيه نشده در محيط زيست و منابع طبيعى آب، موجب آلوده شدن اين منابع به ميکروب هاى بيمارى زا مى گردد. تماس انسان با اين منابع، خطر اشاعه بيمارى هاى مختلف در بين مردم را گسترش مى دهد. لذا جمع آورى فاضلاب ها در پايين بردن سطح آب هاى زير زمينى و پاکيزه نگهداشتن منابع طبيعى آب هاى زير زمينى و نهايتاً در حفظ سلامت انسان ها تأثير چشم گيرى دارد.

ب) حفظ نظم در محيط زيست

ورود فاضلاب هاى تصفيه نشده در محيط زيست، علاوه بر خطرات مستقيمى که براى بهداشت مردم دارد، نتايج سوء ديگرى از قبيل ايجاد مناظر زشت، بو هاى ناخوشايند و ازدياد حشرات مزاحم بخصوص پشه و مگس را نيز مى تواند به دنبال داشته باشد که اين خود نيز سلامت انسان ها را تهديد مى نمايد.

ج) کاربرد دوباره فاضلاب

موضوع کاربرد دوباره فاضلاب ها به علت نياز روز افزون آب روز به روز بيشتر مورد توجه قرار مى گيرد. در ايران به علت کمبود آب، استفاده از فاضلاب هاى تصفيه شده براى مصارف غيرخانگى مانند آبيارى فضاهاى سبز، پارک ها، جنگل کارى و شستشوى خيابان ها و کانال هاى فاضلاب اهميت ويژه اى دارد.

استفاده مجدد از فاضلاب

توسعه اقتصادى، صنعتى و کشاورزى روز افزون در ممالک مختلف دنيا و افزايش سريع و بيش از حد نفوس در جوامع بشرى و بالارفتن سطح بهداشت، با افزايش احتياج و نياز به آب توأم بوده است. از اين رو نياز مبرم به آب، بعضى اجتماعات را وادار کرده است که قسمتى از احتياجات خود را از فاضلاب هاى احياء شده تأمين نمايد. مصرف مجدد فاضلاب در صنايع، آبيارى، شستشو و نظافت خيابان ها، کشاورزى و بعضى از مصارف خانگى توسعه يافته ولى هنوز براى مصارف آشاميدنى از فاضلاب هاى احياء شده استفاده نمى شود اما در بعضى از شهر ها از سيستم دوگانه توزيع آب استفاده مى شود بدين صورت که يک سيستم فقط آب آشاميدنى را در جريان مى دهد و چون اين گونه مصارف اندک است؛ سيستم توزيع آب در اين حالت کوچک و مختصر خواهد بود و کيفيت آب توزيع شده را به هر حد دلخواه بهداشتى که مورد نظر باشد مى توان تغيير داد. بقيه مصارف آب يعنى توالت ها، فعاليت هاى کشاورزى، شست و شوى معابر، آبيارى چمن ها و پارک هاى عمومى، آتش نشانى و بعضى مصارف ديگر را مى توان از سيستم توزيع بزرگتر تأمين نمود. چون آب مورد نياز در اين سيستم مى تواند با کيفيت پايين تر از آب آشاميدنى باشد، لذا مى توان فاضلاب هاى احياء شده را در آن جارى ساخت. بدين ترتيب استفاده از سيستم دو گانه در توزيع آب مشکل کمبود آب را به نحو بارزى مرتفع مى نمايد.

منبع :بهداشت براي خانواده – انتشارات انجمن اولياء و مربيان، ص 128