بهداشت روانى در دوران نوجوانى

نوجوانى يكى از مهم ‌ترين و پر ارزش‌ ترين دوران زندگى هر فرد محسوب مى ‌شود . بر اساس تعريف سازمان جهانى ، دوره نوجوانى به گروه سنى 10 تا 19 سالگى اطلاق مى ‌شود .

با توجه به اين واقعيت كه نوجوانان ، پدران و مادران فردا هستند ، پرداختن به مسايل بهداشتى آنها ( به خصوص بهداشت روان ) نه فقط براى خود آنها بلكه براى خانواده ‌ها ، جامعه و نسل آينده سودمند است و در برنامه توسعه هر كشورى بايد به مسايل آنها پرداخت .

آموزش‌ هاى قبل از بلوغ

توجه خاص شود والدين و مربيان وظيفه دارند از يك تا دو سال پيش از بلوغ كامل نوجوان اقدامات زير را انجام دهند :

– او را آماده كنند كه به زودى و به تدريج تغييراتى را در جسم و روان خود احساس خواهد كرد .

– به طرق گوناگون او را مطمئن كنند كه تغييرات ايجاد شده طبيعى است

– از اينكه اين تغييرات در او شروع شده ، به او تبريك بگويند و خاطرنشان كنند كه دوره جديدى در زندگى او آغاز شده است .

– به او يادآورى کنند كه اين تغييرات در جهت تكامل فردى و قدمى به سوى اجتماعى شدن اوست . به همين دليل وظايف فردى و اجتماعى جديدى براى او منظور شده است .

– خاطر نشان كنند كه اين تغييرات به يقين شروع مى ‌شود اما زمان دقيق و مشخصى ندارد . بنابراين اگر ديرتر از ديگران هم شروع شود ، امرى طبيعى است .

– به او بگويند كه تغييرات جسمانى همراه با تغييرات روانى خواهد بود . اين تغييرات روانى در سه بعد هيجانى ، خلقى و رفتارى اتفاق مى ‌افتد . نكته مهم در دوره بلوغ برقرارى ارتباط صحيح با نوجوان است . كودك ديروز شما با تغييراتى كه در جسم و روانش روى مي‌ دهد ، پا به دوران بزرگسالى مي‌ نهد . او مى ‌خواهد هويت جديدى را براى خودش به دست آورد ، طبيعى است كه در برقرارى رابطه با او مشكلاتى براى شما به وجود آيد .

آداب گرم کردن روابط با نوجوانان

براى اينكه روابط شما و مربيان با فرزند نوجوان ‌تان صميمانه ‌تر و گرم ‌تر باشد ، لازم است كه به نكات زير توجه كنيد .

1- پذيرش نوجوانان : گام اول براى ايجاد و تحكيم رابطه ‌اى دوستانه و صميمى با نوجوان اين است كه او را با همه كمى ‌ها و كاستى ‌هايش قبول داشته باشيد . كاستي‌ هاى رفتارى او را همچون نقاط قوت و توانايى ‌هايش بپذيريد و به او به عنوان فردى كه داراى استقلال ، سليقه ‌هاى خاص و عقايد قابل ارايه است ،‌ نگاه كنيد .

2 – نوجوانان تان را درك كنيد : درك و برداشت از زندگى و مسايل آن متفاوت از برداشتى است كه نوجوان دارد . او زندگى را به ساده‌ ترين وجه ممكن مي‌ نگرد ، به طورى كه عقايدش براى شما پوچ و مسخره است . نسبت به عقايدش بى ‌اهميت نباشيد . وى را تمسخر نکنيد .

3 – ارتباط را دو طرفه كنيد : اگر برخورد با نوجوان حاكى از ارتباط يك‌ طرفه ، معيوب و غير قابل دوام باشد ، به سركشى و عصيان نوجوان در برابر دستورات شما منجر مي‌ شود و به رابطه عاطفى و صميمانه ميان شما و او لطمه مي‌ زند . در اين مواقع بهتر است در برخورد با نوجوان ، هر زمان كه سخنى را گفتيد ، از او نيز سخنى بشنويد و نظر او را نسبت به وظايف محوله ‌اش جويا شويد .

4 – از دادن پند و اندرز مستقيم خوددارى كنيد : خودتان الگويى براى آنها باشيد تا با پيروى از رفتار و گفتار شما روش صحيح برخورد را فرا گيرند .

5 – آزادى عمل به نوجوان ‌تان بدهيد : همچنان كه به كودك نو پا اجازه مي‌ دهيم تا گاهى خود به تنهايى راه رفتن را امتحان كند و دفعاتى هم به زمين افتد ، بايد به نوجوان هم اجازه داد كه تا حدودى پيامد هاى رفتار هايش را تجربه كند و طعم برخى سختي‌ ها را چشيده و براى زندگى مقاوم شود .

6 – براى ارتباط با نوجوان وقت كافى بگذاريد : نوجوانان نيازمند توجه هستند ، آنها مى ‌خواهند صحبت كنند ، اعتراض كنند و از هيجانات و اتفاقاتى كه در مدرسه مى ‌افتد و يا از دوستان ‌شان مى ‌شنوند ، حرف بزنند . هرچه زمان اين ارتباط با شما به عنوان مادر ، پدر و يا مربى بيشتر باشد ، خرسندى آنها بيشتر شده و امكان ارتباط نادرست و غلط آنها كمتر خواهد شد .

7 – توجه به تاثير مشكلات اجتماعى : مشكلات اجتماعى تاثيرات ناخوشايندى بر نوجوانان دارد . مداخله نکردن شما والدين و مربيان در بهبود شرايط اجتماعى ، تاثير تلاش ‌هايتان را در خانه و مدرسه كم ‌رنگ مى ‌كند .

8 – انرژى سرشار نوجوانان نياز به تخليه دارد : نوجوان در اين سنين داراى انرژى فراوان جسمانى است . تشويق نوجوانان به انجام ورزش ‌هاى گوناگون ، شركت در فعاليت ‌هاى الگو سازى براى آنان و تحريك آنها بر همانند سازى با آن الگو ها موجب مى ‌شود تا آنها انرژى خود را به طريق منطقى تخليه كنند .

9 – آموزش مهارت در برقرارى روابط اجتماعى : با شركت دادن فرزند نوجوان ‌تان در جمع دوستان و آشنايان مهارت روابط اجتماعى او را افزايش دهيد . براى مثال ، با فرزند نوجوان خود به گردش ‌هاى دو نفره برويد و در بسيارى از روابط اجتماعى مانند آشنا شدن با ديگران ، خريد كردن از مغازه ، پيدا كردن نشانى يك موسسه و درخواست انجام كارى از يك اداره با وى تمرين عملى كنيد .

استقلال ‌طلبى نوجوان

نوجوان مى ‌خواهد از قيد و بند هاى دوران كودكى كه او را به خانواده ‌اش متصل كرده است ، جدا شود و الگو هاى جديدى را جايگزين آنان كند . بنابراين حس استقلال ‌طلبى خود را با مخالفت ، مقاومت كردن و لج‌ بازى با والدين و مربيان نشان مى ‌دهد و اين نياز نوجوان براى شما مشكل ‌آفرين مي‌ شود . براى برخورد با اين رفتار نوجوان ، بهتر است هميشه با او طورى صحبت كنيد كه احساس نكند برايش تصميم‌ گيرى مى ‌كنيد . آزادى را به تدريج و متناسب با سنى كه دارد ، به او بدهيد و نظارت غير مستقيم داشته باشيد . اگر زمانى دريافتيد كه از آزادى که به او داده‌ايد ، سوء استفاده كرده ، به او تذكر داده و او را متوجه اعمالش بكنيد . بدانيد كه حذف آزادى براى مدتى كوتاه مي‌ تواند برايش آموزنده باشد .

10 باور نادرست درباره بلوغ

هنوز عموم مردم تصورات و استنباط‌ هاى نادرستى از بلوغ در ذهن خود دارند که نمونه‌ هايى از اين نوع پندار ها به اين شرح است :

1) به اعتقاد بيشتر مردم ، مرحله بلوغ ، دوره ‌اى خطرناک از رشد طبيعى انسان است ، حال آنکه چنين نيست و بايد اين دوره از رشد را با صبر و حوصله پذيرفت .

2) اعتقاد بر اين است که در دوره بلوغ ، نوجوان دچار عصبانيت و پرخاشگرى مي‌ شود و براى رفع آن بايد خشونت به خرج داد تا خشم نوجوان در مقابل خشونت ، کنترل و کاهش يابد . در صورتى که والدين بايد نوجوان خود را به عنوان يک دوست صميمى بپذيرند و سعى کنند وى را يارى دهند که بر خشم و عصبانيت طبيعى خود در اين دوره فايق آيد .

3) از زمان ‌هاى پيش ، اعتقاد بر اين بوده که به هنگام بلوغ ، شخصيت فرد عوض مى ‌شود اما اين تصور ، اشتباه است و هيچ‌ گاه شخصيت عوض نمي‌ شود بلکه بايد اين دوره حساس از رشد را مرحله تکامل شخصيت دانست ، مرحله ‌اى که در آن نوجوان در تلاش مداوم است تا به ثبات و هماهنگى شخصيت خود دست يابد .

4) گفته مى ‌شود ، در مناطقى که داراى آب و هواى گرم هستند ، مرحله بلوغ زودتر آغاز مي‌ شود . در صورتى که بررسى ‌هاى دقيق علمى ، صحت اين گفته را به شکل قطعى تاييد نمى ‌کند . چگونگى تغذيه ، بهداشت فردى ، بهداشت روانى و مسايل ژنتيک در پيدايش و ظهور بلوغ موثرند ولى اينکه در مناطق گرمسير افراد زود تر به استقبال بلوغ مي‌ روند ، قابل قبول نيست .

5) اعتقاد گروهى بر اين است که حرکت‌ هاى ورزشى پر تحرک براى نوجوانان زيان‌آور است اما شواهد اندکى وجود دارد که صحت اين امر را ثابت کند . بايد توجه داشت نوجوانى که در حال رشد است ، همان‌ گونه که به تغذيه و استراحت کافى نياز دارد ، به ورزش نيز نيازمند است . ولى براى انتخاب نوع و چگونگى حرکات ورزشى بايد وضعيت روانى و جسمانى نوجوان را در نظر گرفت . در اين صورت است که نوجوان بدون نگرانى مي‌ تواند ورزش مورد علاقه خود را انتخاب کند .

6) گروهى از مردم عقيده دارند که در هر زمان ، چگونگى بروز آثار و علايق بلوغ در نوجوانان متفاوت است ، اما اين عقيده صحيح نيست . نکته مهم اين است که نوجوان با توجه به مسايل تربيتى و طرز تفکر و نگرش ، همانند گذشتگان بوده و ظهور علايم بلوغ غيرقابل تغيير و در تمام اعصار يکسان است اما طريق بروز و ظهور علايم و نشانه ‌هاى آن ، به ويژگى ‌هاى سنتى و فرهنگى جامعه بستگى دارد .

7) ظهور علايم جنسى در نوجوان دليل بر آن نيست که او قدرت توليد مثل نيز يافته است . فرزند خود را با چنين تحليل ‌‌هايى به سمت ازدواج زودرس سوق ندهيد . نبايد تصور کرد که به محض مشاهده اولين تظاهرات جنسى ، نوجوان براى توليد مثل آمادگى دارد .

8) برخى معتقدند که در هنگام بلوغ ، نوجوان براى ازدواج و تشکيل خانواده از لحاظ نيروى عقلانى و اعمال هوش ضعيف است ، در صورتى که آمادگى دارد اما بايد توجه داشت که بلوغ روانى نيز در اين امر اهميت دارد . بسيارى از افراد از نظر نيروى جسمانى و جنسى داراى رشد لازم به منظور انجام وظايف زناشويى هستند ، اما از نظر عاطفى و روانى براى پذيرش مسووليت‌ هاى اجتماعى ، آمادگى کافى ندارند .

9) تصور اشتباه ديگر اين است که عده‌ اى معتقدند نوجوانى که از نظر جسمانى سريع رشد مى ‌کند ، نسبت به هم‌ سالان خود از اندامى قوي‌ تر برخوردار است . پژوهش‌ هاى علمى چنين ارتباطى را بى ‌اساس مي‌ دانند .

10) سال ‌هاى نوجوانى که تقريبا با بلوغ آغاز مى ‌شود حساس‌ ترين دوران زندگى به حساب مى ‌آيد . دورانى که به دوران اضطراب و تنش معروف است و شخصيت پايه ‌ريزى شده دوران کودک ، بهتر و آشکار ‌تر شکل مي‌ گيرد و بروز مى ‌کند .

منبع: پايگاه سخن روز