عباس خراسانی

نوشته‌ها

بندگی خدا یا بردگی شوهر؟!

فاقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفًا فِطْرَهَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ؛

پس روی خود را متوجه آیین خالص پروردگار کن! این فطرتی است که خداوند، انسان‌ها را بر آن آفریده؛ دگرگونی در آفرینش الهی نیست؛ این دین استوار و پا بر جا است، ولی اکثر مردم نمی‌‏دانند(روم، ۳۰).

در دو مقاله ی چگونه قلب یک مرد را تسخیر کنیم؟ و وقتی احساس مردانه از بین برود، از اطاعت همسر نسبت به شوهر گفتگو شد، برای تعدادی از کاربران محترم، این شبه پیش آمده بود که این اطاعت یک نوع بردگی نسبت به شوهر می‌باشد؛ از این رو مقاله حاضر را برای آن دسته از عزیزان و دیگر کاربران که شاید این شبه در ذهن آنها باشد نگاشتم. ضرورت اطاعت از همسر را ا ز دو منظر دین و علم مورد بررسی قرار می‌دهیم؛ تا این که نقش اطاعت از شوهر در تحکم زندگی و همچنین ارتقای و رشد زن به سوی خدا روشن و شفاف گردد.

هماهنگی دین و فطرت

در آیه ۳۰ سوره روم، اشاره به خلقت انسان بر اساس فطرت الهی است، فطرتی که به تعبیر قرآن غیرقابل تغییر می‌باشد، خدا دین خود را بر این فطرت بنا نهاده و با آن هماهنگ است؛ و رشد و ارتقای انسان بر اساس عمل به فرامین دینی است که بر این فطرت بنا شده است.

آیا اطاعت شوهر از دستورات دین است؟ آیا این اطاعت حدی دارد؟ و این حد چیست؟

در آیه ۳۴ سوره نساء، خدای مهربان و حکیم، قیومیت زن را به مرد واگذارده است (اَلرِّجال ُقوّامونَ عََلَی النِّساءِ). و در همان آیه، یکی از صفات زن صالح را «همسر متواضع و مطیع» معرفی کرده است (قانِتاتٌ). پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) بهترین زن را این گونه معرفی کرده است: «اِنَّ مِن خَیرِنِسائِکُم. ….اَلّتی تَسمَعُ قََولَهُ وَ تُطیعُ امرَهُ» (به درستی که از بهترین زنان شما… زنی است که حرف همسرش را گوش کند و فرمان او را اطاعت کند) (بابازاده، علی اکبر، حقوق خانواده ومسایل ازدواج، ص ۲۲۹) و همچنین در حدیث دیگر، زن خوشبخت و بزرگ را این گونه تعریف کرده است: (زن بزرگ و خوشبخت، زنی است که همسرش را اکرام می‌کند و او را آزار و اذیت نمی‌کند و در تمام حال از او اطاعت می‌کند).(بحار الانوارج ۱۰۳ص۲۵۳).

با توجه به آیه قرآن و احادیث نبوی، اطاعت زن از همسر خود، از آموزه‌های اسلامی می‌باشد که موجب رشد و قرب الی اللِه زن مسلم خواهد شد. زن مسلم همواره در فکر رشد و قرب به سوی خالق خود می‌باشد، او می‌داند عمرش سرمایه‌ای است تا در این فرصت، بندگی خدا کند و به وسیله آن، به مقامات بهشتی که رب رحیم برای او آماده کرده است، دست یابد.

البته قابل ذکر می‌باشد که اسلام نیز در مورد اکرام زن و معاشرت معروف به او، سفارش اکید نموده است، به گونه‌ای که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرموده‌اند: (بهترین شما در ایمان، کسی است که نسبت به همسرش خوب رفتار کند.)

متأسفانه بعضی از مردان، به وظایف خود نسبت به همسر عمل نمی‌کنند و حتی رفتارهایی که در شأن یک مؤمن نیست، نسبت به او دارند. هر چند که خدا در قرآن کریم چنین مردان را به سختی تهدید کرده است:

(البته خدا کلام زنی که در مورد همسرش گفتگو می‌کرد و درباره او به سوی خدا شکایت می‌کرد، شنید؛ و خدا گفتگوی شما دو را می‌شنود، البته خدا شنوای بینا است)(آیه ۱ سوره مجادله)

اطاعت از شوهر در هر حال، می‌تواند دو پیامد مفید داشته باشد: اولاً به تغییر رفتار همسر منجر شود، و از رفتار خود پشیمان گردد. ثانیاً موجب قرب زن به سوی خدا می‌شود، و همچنین از هم پاشیدگی خانواده جلوگیری می‌کند. از این رو امام صادق(علیه السلام) در حدیثی، چنین زنی را این گونه ستایش می‌کند:

(سه زن هستند که خدا عذاب قبر را از آنها بر می‌دارد و با حضرت فاطمه(سلام الله علیها) دختر محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) محشور می‌شوند: زنی که بر غیرت همسرش صبر کند، و زنی که بر سوء اخلاق همسرش صبر کند، زنی که مهرش را به همسرش ببخشد، خدا در ازای هر واحد از آن، ثواب هزار شهید می‌دهد و برای هر واحد از آن، ثواب یک سال عبادت می‌نویسد)(وسایل الشیعه ج ۱۵ص ۳۷).

اطاعت از شوهر، کوتاه‌ترین راه برای جلب یک مرد است.

زنان در دوران ابتدای آشنایی خود با یک مرد، سعی دارند با پذیرفتن نظرات او، قلب او را تسخیر کنند و این روش جلب و شکار مرد را به طور فطری اعمال می‌کند. این مطلب یعنی این که زن در درون خود حس می‌کند برای جذب مرد، احترام به عقاید و نظرات او لازم می‌باشد. یک دختربچه در زمانی که خردسال است، برای جذب پدر، این شیوه را اعمال می‌کند، تمام سعی او، کسب رضایت پدر و اجرای فرامین اوست؛ این عمل، بروز فطرت دختر می‌باشد که تمرین و تکراری به همسرداری او می‌باشد.

بنابرین اطاعت از شوهر، یک خصیصه فطری زن سالم می‌باشد که خدا برای تحکم بخشیدن و شیرین کردن زندگی زناشویی، در زن قرار داده است. آقای هاری استین متز، متخصص امور زناشویی و روان شناس معروف می‌نویسد: سازگاری و قبول کردن سلیقه همسر، در خوشبختی ازدواج مؤثر و مهمتر از آن است که زن و شوهر دارای عقیده مشترک باشند. (کارنگی، دوروتی، آیین همسرداری، ص۱۹۰)

شاید بسیاری از زنان با رجوع به فطرت خود، این حقیقت را دریابند. ولی سوء استفاده‌های بعضی از مردان، زنان را وادار به تمرد و عصیان نسبت به آنها می‌کند که در نتیجه، موجب از هم پاشیدگی زندگی زناشویی می‌گردد. خانم مارابل مورگان در مورد تجربه نادرست این چنین زنان می‌نویسد:

(اگر شاه یک تصمیم اشتباه بگیرد چه می‌شود؟ اوه، این یک وضیعت دستور است، به خصوص وقتی که شما می‌دانید حق با شما ست. در مواقع زیادی این چنین است با وجود این ملکه باید از شوهرش تبعیت کند. یک ملکه نباید پس از اعلان تصمیم شوهرش، به او غُر بزند یا از او خرده بگیرد، خانم‌ها، آن آزمون‌ها و تجربه‌های شتابزده را بخاطر آورید!!!).

آیا مخالفت با همسرتان زندگی زناشویی شما را رونق بخشید؟!! آیا با مخالفت با او، قلب همسرتان را تسخیر کرده‌اید؟!! آیا رفتار همسرتان، بدتر از قبل نشده است؟!! به نظر شما اطاعت از شوهر، بردگی است یا بندگی خداست؟

منابع

۱-قرآن کریم

۲-وسایل الشیعه

۳-بحار الانوار ج ۱۰۳

۴-آیین همسرداری

۵-حقوق خانواده ومسایل ازدواج

منبع: تبیان؛ عباس خراسانی ( مدرس دانشگاه علامه)؛ تنظیم: داوودی

مدارا با زن، کلید زندگی شیرین

فَاعْفُواْ وَ اصْفَحُواْ حَتىَ‏ یَأْتىِ‏َ اللَّهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلىَ‏ کُلّ‏ِ شىَ‏ْءٍ قَدِیرٌ؛

شما آنها را عفو کنید و گذشت نمایید تا خداوند فرمان خودش را بفرستد؛ خداوند بر هر چیزى تواناست.(بقره، ۱۰۹)

مدارا و نرم‌خویی با خانواده، مهمترین اخلاقی است که هر مردی باید در منزل داشته باشد تا در سایه آن، بتواند یک زندگی با صفا داشته باشد.

مدارا، با رفق مترادف می‌باشد، در کتب لغت این دو، به این گونه تعریف شده است:

مدارا یا رفق عبارت است از نرم برخورد کردن با دیگران، به آن‌ها جا دادن و در حق آنان خشونت روا نداشتن که در پیدایش سه زاویه خوش اخلاقی یعنی نرم برخورد کردن، همدمی نیکو و تحمل کردن دیگران به گونه‌ای که از انسان فرار نکنند، نقش فراوانی دارد.(حسین زاده، ص ۱۰۵).

مدارا، بیشترین تأثیر را در اصلاح یا کاستن ناسازگاری همسران دارد. اساساً بدون رفق و مدارا نمی‌توان از زندگی بهره برد و زندگی بدون بهره‌مندی، در این حالت، تنها از شکل برخوردار ولی فاقد روح و معنا ست.

از این رو حضرت علی(علیه السلام) مدارا با همسر را در همه حال تأکید نموده است:

«با زنان در همه حال، مدارا کنید، خوش‌زبان و نرمخو باشید، و در تمام امور نیکی نمایید.»

و همین طور مدارا با همسر را کلید «زندگی با صفا» می‌داند، به معنی دیگر، اگر کسی خواهان زندگی خوب و زیبا و با صفا می‌باشد، باید با همسر خود، در همه حال و همواره با او مدارا کند، تا از زندگی شیرین و عاشقانه بهره‌مند شود.

از این رو، امام علی(علیه السلام) در این باره به فرزندش محمد بن حنفیه می‌فرماید:

در هر حال با همسرت مدارا کن و با او مصاحبت خوبی داشته باش تا زندگی باصفا و سرشار از محبت داشته باشی(شرح من لایحضر ج۱۳صفحه ۷۵ ).

ضرورت مدارا

مدارا، از صفاتی است که در زندگی اجتماعی به آن محتاج می‌باشیم؛ خانواده که کوچک‌ترین اجتماع است به این قانون نیازمند می‌باشد. خدای متعال در ارتباط با معاشرت با مردم، پیامبرش را، دائم به داشتن صفت مدارا با آنها سفارش می‌نموده است:

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمودند: پروردگار من هم چنان که به انجام واجبات امر می‌نموده، به مدارا با مردم نیز امر می‌کرده است. در حدیث دیگری فرمودند:

جبرئیل که پیش پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌آمدند، می‌فرمودند: یا محمد!، پروردگارت به تو سلام می‌رساند و می‌فرماید که با خلق من مدارا کن(وسائل‏ الشیعه ج: ۱۲ ص: ۲۰۰).

عقل از صفاتی است که در زندگی شخصی و اجتماعی، ضرورت آن بر کسی پوشیده نیست، مدارا کردن با مردم، نشانه عقل انسان و بلکه عقل مردم می‌باشد:

َعلی(علیه السلام): اعْلَمْ أَنَّ رَأْسَ الْعَقْلِ بَعْدَ الْإِیمَانِ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مُدَارَاهُ النَّاسِ؛

علی(علیه السلام): بدان که راس عقل بعد از ایمان به خدا عزوجل، مدارا کردن با مردم می‌باشد.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله و سلم): أَعْقَلُ النَّاسِ أَشَدُّهُمْ مُدَارَاهً لِلنَّاسِ وَ أَذَلُّ النَّاسِ مَنْ أَهَانَ النَّاسَ؛

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: عاقل‌ترین مردم، کسی است که با آنها بیشتر از همه مدارا می‌کند و پست‌ترین مردم، کسی است که به مردم بیشتر اهانت می‌کند. و هم چنین مدارا با مردم نصف ایمان است:

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مُدَارَاهُ النَّاسِ نِصْفُ الْإِیمَانِ وَ الرِّفْقُ بِهِمْ نِصْفُ الْعَیْشِ؛

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: مدارا با مردم، نصف ایمان و رفق با آنها نصف زندگی است.

بنابراین مؤمن، در خانه باید با اهل آن به خصوص همسرش، با مدارا رفتار کند و مراقبت از این صفت را جزء وظایف اولیه و مهم خود به حساب آورد.

آثار و فواید مدارا

مدارا کردن علاوه بر آن که زندگی زناشویی را با صفا و شیرین می‌نماید، صدقه محسوب شده و هم چنین اجر و ثواب شهادت را به انسان می‌دهند:

قال النَّبِی(صلی الله علیه و آله و سلم): مَن عاشَ مُداریًا ماتَ شَهیدًا وَ قالَ مُداراهَ النّاسِ صَدَقَهً؛

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: هر کسی که با مردم مدارا کند، مانند آن است که شهید مرده است و فرمودند: مدارا با مردم، صدقه در راه خدا می‌باشد.

مدارا چیست؟

با ضرورت و آثار مدارا کردن آشنا شدیم، مدارا کردن یعنی چه ؟ چه رفتاری با دیگران باید داشته باشیم؟ نکته مهمی که در امر مدارا باید توجه کرد، این که به بهانه مدارا نباید نسبت به انجام وظایف خود کوتاهی کنیم؛ بنابراین در اصل ادای وظایف چیزی به نام مدارا وجود ندارد؛ ولی در راهکار و کیفیت ادای وظیفه، مدارا یک اصل انکار ناپذیر است که برای رسیدن به هدف، رعایت آن ضروری است. مثلاً اگر همسرمان حجاب را رعایت نمی‌کند نمی‌توانیم به عنوان مدارا او را آزاد بگذاریم، ولی در شیوه تربیت و آموزش می‌تواند از خشونت استفاده نکنیم بلکه از روشی نرم او را هدایت کنیم. همرنگی با جماعت، پایبندی به بعضی از سنت‌ها و حفظ موقعیّت به هر قیمت، هرگز نمی‌توان به بهانه مدارا کردن نافرمانی حق نمود. به طور کلّی هرجا مدارا باعث ارتکاب گناه مدارا کننده شود، مدارا مطلوب نیست.

به عبارت دیگر، مدارا کردن، رفتاری است که موجب جلوگیری از درگیری‌های بی‌فایده و موجب پیوند بیشتر با دیگران می‌باشد.

مدارا کردن شامل رفتار‌های زیر می‌شود:

۱- عفو و بخشش

۲‌. تحمل کردن رفتار بد دیگران

۳- هم مصاحبتی زیبا

۴- خوش اخلاقی

۵- نیکی کردن

منبع: تبیان؛ عباس خراسانی(مدرس دانشگاه علامه طباطبائی)؛ تنظیم: ندا داوودی