روابط خانواده

نوشته‌ها

کتاب‌شناسی توصیفی روان‌شناسی خانواده

عنوان: کتاب‌شناسی توصیفی روان‌شناسی خانواده
مولف: علیرضا فاصلی مهرآبادی با همکاری سید حسین حیدری خورمیزی و مصطفی محسنی
مترجم/ محقق:****
ناشر: انتشارات موسسه امام خمینی(ره)
سال نشر: ۱۳۹۶
نوبت نشر: اول
محل نشر: قم

توصیف کتاب‌های علمی و معتبر و معرفی کتاب‌های مفید و کاربردی در زمینه خانواده با نگاه روان شناختی؛ هدف نگارنده از نگارش این کتاب است.

بخش نخست به توصیف کتاب‌هایی در زمینه های «ازدواج و مشاوره ازدواج» اختصاص دارد. در بخش دوم به معرفی کتاب‌هایی با موضوعات «زن، مرد، تفاوت‌های جنسی و روابط خانواده» پرداخته است. کتاب های مربوط به «خانواده و فرزندان» بخش سوم را در بر می‌گیرد.

بخش چهارم به کتاب‌هایی در زمینه «زوج درمانی، خانواده درمانی و مشاوره خانواده» می‌پردازد که بیشترین حجم کتاب ها را این بخش به خود اختصاص داده و در بخش پنجم به کتاب‌های «آسیب شناسی خانواده» را پرداخته است. بخش ششم شامل معرفی کتاب‌های «خانواده و مسائل جنسی» می‌شود.

بخش هفتم کتاب‌های «خانواده، دین و فرهنگ» را تبیین می‌کند. کتاب‌هایی که «سنجش و خانواده» را توصیف می‌کند در بخش هشتم گنجانده شده و در پایان، بخش نهم با عنوان «سایر موارد» به معرفی کتاب‌های غیر روان شناسی مربوط به خانواده پرداخته است.

کتاب «کتاب شناسی توصیفی روان شناسی خانواده» تألیف علیرضا فاصلی مهرآبادی با همکاری سید حسین حیدری خورمیزی و مصطفی محسنی در قطع وزیری با ۵۶۸ صفحه به زیور طبع آراسته شده است.

منبع: خبرگزاری مهر(۹۶/۱۱/۱۶)

 

«عادت‌های خوب» خانواده موفق

شما می‌توانید با انجام برخی کارها و خوردن مواد غذایی سالم استحکام خانوادگی خود را بالا ببرید…

«هر خانواده‌ای بنا بر تعریفی که اعضای آن دارند، شکل و شمایل متفاوتی دارد. بعضی‌ها به دلیل نوع شغلشان، ساعات زیادی از روز نمی‌توانند در کنار هم باشند بنابراین شب‌ها برای این خانواده حکم بخش اصلی ارتباطی را دارد. بعضی دیگر، صبح یا ظهر را در کنار هم سپری می‌کنند. شما می‌توانید با انجام برخی کارها و خوردن مواد غذایی سالم، استحکام خانوادگی خود را بالا ببرید. جالب است بدانید که داشتن یک زندگی خانوادگی سالم می‌تواند خطر ابتلا به حمله قلبی را کاهش و شانس زنده ماندن شما را افزایش دهد.

در اینجا به چند نمونه از این عادت‌های خوب خانوادگی اشاره می‌کنیم:

اسنک‌های هوشمند

والدین می‌توانند تنظیمات غذایی فرزندان خود را تحت تأثیر قرار داده و مغز آنها را با انتخاب غذاهای سالم پرورش دهند. در تحقیقات ثابت شده که بچه‌ها از طریق والدین خود با غذاهای فرآوری شده که عامل سرطان هستند، آشنا می‌شوند. مادران و پدران می‌توانند به جای این غذاهای ناسالم مثل کوکی، کراکر یا سوداها میان‌وعده‌های غذایی سالم در اختیار بچه‌ها قرار دهند مثل میوه و سبزی‌های تازه. سیب، کره، کرفس، انگور، موز، اسفناج، آووکادو و خوراکی‌های سالمی مثل اینها می‌توانند جزو انتخاب والدین برای بچه‌ها باشند.

به آرامی میل کنید

خانواده‌های سالم همراه با فشار و استرس و عجله غذا نمی‌خورند. آنها سعی می‌کنند از صداهای آرام و موزیک ملایم زمان صرف غذا در کنار خانواده استفاده کنند. در زمان غذا خوردن فقط روی این کار تمرکز می‌کنند. این زمان خوبی است که شما بتوانید در کنار خانواده از طعم و زنگ و بوی غذا لذت ببرید. سعی کنید این کار را یکی از عادت‌های خانوادگی خود کنید و از بودن در کنار خانواده و خوردن غذا به‌ خوبی استفاده کنید.

از بزرگ‌ترهای خانواده مراقبت کنید

مراقبت از یکی از عزیزان سالخورده، راهی شگفت‌انگیز برای نشان دادن محبت است و این به معنی این نیست که شما باید همه چیز را قربانی کنید. خانواده‌های سالم در کنار پدر و مادر، پدربزرگ و مادربزرگ را هم دارند، تأثیر حضور والد پیر در خانه و گاهی مراقبت کردن از آنها در کل خانواده دیده می‌شود. درست است که این‌ کار عواقب مثبت و منفی را با هم دارد و گاهی ممکن است برای خانواده ایجاد گرفتاری و حتی درگیری بکند اما حضور یک بزرگ‌تر و گاهی همراهی آنها در جمع خانوادگی برای گردش و پیاده‌روی به خصوص برای بچه‌ها کوچک، بسیار مفید و جذاب است.

به روابط زناشویی خود اهمیت دهید

همیشه سعی کنید با وجود همه کارها و گرفتاری‌ها و داشتن فرزند، زندگی زناشویی و روابط خود را با همسرتان در اولویت قرار دهید. در کنار همه دغدغه‌ها زمانی را برای بودن با همسرتان بگذارید، بچه‌ها را به کسی سپرده و با هم به تفریحات دو نفره بروید. گاهی بعد از خوابیدن بچه‌ها با هم فیلم ببینید و وقت خود را بیشتر از هر کس با همسرتان سپری کنید. بعد از چند وقت تأثیر آن را در شاد و سرزنده شدن کل خانواده می‌بینید.

موبایل‌ها را خاموش کنید

غیر از این که خیره شدن زیاد به موبایل و لپ‌تاپ به بینایی شما لطمه می‌زند، می‌تواند به روابط خانوادگی شما هم ضربه وارد کند. سعی کنید وقتی کنار خانواده هستید همه وسایل الکترونیکی را خاموش کنید. مثلاً تماشای تلویزیون در کنار خانواده نه تنها باعث ارتباط و هم‌کلامی بیشتر اعضای خانواده می‌شود بلکه در آینده فرزندان خاطرات شیرینی از با هم بودن‌تان بر جای می‌گذارد. برای این کار می‌توانید یک سبد ابزار داشته باشید. در کنار در ورودی یا هر جایی دور از دسترس یک سبد بگذارید و به همه یاد بدهید قبل از ورود به خانه وسایل الکترونیکی خود را آنجا بگذارند.

پیروزی‌های همدیگر را جشن بگیرید

اهمیت دادن به اتفاقات و شادی‌های اعضای خانواده حتی کوچک‌ترین فرد، خیلی در استحکام روابط و ایجاد صمیمیت تأثیر دارد. همیشه استعدادهای خود و اعضای خانواده را شناسایی کنید، برای هر موفقیت هرچند کوچک یک جشن ساده در کنار هم برگزار کنید. این شادی‌های کوچک در کنار خانواده از بهترین خاطرات سال‌های آینده می‌شود.

در آشپزی همکاری کنید

غذا خوردن با خانواده فقط به بخش پختن و خوردن ختم نمی‌شود. تهیه غذا فرآیندی است که می‌تواند همه افراد خانواده را درگیر کند. از خرید کردن تا انتخاب غذا و بعد تهیه کردن آن می‌تواند یک برنامه همگانی در خانواده باشد. با این کار هم شما حس مشارکت در خانواده را تقویت کرده‌اید و هم از خوردن غذایی که با کمک هم درست کردید لذت بیشتری می‌برید.

زمان شام حرف بزنید

زمان صرف شام، موقعیت خوبی است تا با اعضای خانواده خود گفت‌وگو کنید. انتخاب موضوعاتی که برای همه جالب باشد گزینه خوبی است. در زمان صرف شام وقت خوبی دارید که در کنار خانواده‌تان باشید و راجع به اتفاقات روزانه و علایق و برنامه‌های فردا حرف بزنید. پس این موقعیت خوب را از دست ندهید.

با هم پیاده‌روی کنید

یکی از سبک‌ترین و راحت‌ترین ورزش‌هایی که می‌توانید با خانواده انجام دهید، رفتن به پیاده‌روی است. این کار را شاید نتوانید هر روز صبح با توجه به مشغله زیاد اجرا کنید ولی سعی کنید برنامه روزهای تعطیل را جوری هماهنگ کنید که چند ساعتی در کنار هم راه بروید و با هم از هوای صبحگاهی برای یک هفته آینده انرژی بگیرید. چند بار در هفته می‌توانید بعد از شام به پیاده‌روی بروید و ادامه صحبت‌های میز شام را داشته باشید. این کار به سلامت جسمی و روحی شما هم کمک می‌کند.

قدردانی کردن را پرورش دهید

یکی از عادت‌های خوب یک خانواده سالم تشکر و قدرانی از همدیگر است. اگر والدین برای کارهای خوب از همدیگر تشکر و قدردانی کنند، خود به خود فرزندان این کار را یاد می‌گیرند. تلاش کنید این کار را در خانواده جا بیندازید تا همیشه یادتان باشد برای هر کار خوب اعضای خانواده از آنها قدردانی کنید.

باغچه خانوادگی داشته باشید

برای فرار از دنیای دیجیتال و حبس شدن در خانه یک راه ساده وجود دارد، ایجاد یک باغچه کوچک خانوادگی و پرورش گل و گیاه به همراه هم. اگر این کار برای شما در فضای زندگی شهری مقدور نیست با کاشت گل و پرورش گلدان‌های خانگی زمانی را در کنار هم صرف کنید و به بچه‌ها دوست شدن با گیاهان را آموزش دهید.

محیط خانه را ایمن کنید

اگر فرزند خردسال دارید برای این که خیال خودتان راحت شود و مجبور نباشید مدام دنبال فرزندتان با دلهره حرکت کنید، یک محیط سالم و امن ایجاد کنید. این ایجاد ایمنی کردن از خردسالی با دور نگه‌ داشتن وسایل خطرناک شروع می‌شود و در بزرگسالی به دور کردن بچه‌ها از مواد مخدر و فعالیت‌های خطرناک می‌رسد. اگر محیط روانی خانه سالم باشد فرزندان در امنیت و سلامت رشد می‌کنند.

با هم بازی کنید

بازی کردن فقط برای بچه‌ها نیست. والدین هم می‌توانند با شرکت در بازی‌های گروهی خانوادگی فضای شادی در خانه ایجاد و با این کار حس همدلی و همراهی را به فرزندان منتقل کنند.

موبایل را از اتاق خواب دور کنید

بودن موبایل در اتاق خواب یکی از ۲۱ نشانه وابستگی شدید به دنیای الکترونیک است. به بچه‌ها یاد بدهید صبح‌ها به جای زنگ موبایل با یک ساعت زنگ‌دار بیدار شوند و هر بهانه‌ای برای بودن موبایل در اتاق خواب را از آنها بگیرید.

سنت‌های خانوادگی داشته باشید

یکی از جالب‌ترین فعالیت‌های خانواده داشتن سنت‌های مخصوص است. جدا از سنت‌های ملی و مذهبی هر کشوری می‌توانید یکی سری سنت برای خانواده خود بگذارید، آن را روی یک تخته مخصوص جلوی دید همه بنویسید و سر موقع این سنت‌ها را اجرا کنید. مثلاً یک شام مخصوص در یک شب خاص، یک تفریح ویژه و کارهایی مثل این.

استرس‌ها را با هم حل کنید

مشکلات و نگرانی‌ها خود را با خانواده در میان بگذارید و با انجام فعالیت‌هایی مثل پیاده‌روی و یوگا و ورزش‌های ذهنی دیگر با هم بر مشکلات غلبه کنید. حل کردن فشار و استرس به کمک خانواده خیلی مفیدتر است.

روزهای تعطیل تفریح کنید

علاوه بر استراحت کردن در روزهای تعطیل، سعی کنید برنامه‌های ویژه‌ای برای تعطیلات داشته باشید. این تنها روز بی‌دغدغه کاری در هفته است پس قدر آن را بدانید و با هم تفریحات جالب و سرگرم کننده داشته باشید.

درباره پول صادق باشید

پول مثل یک خط راه‌آهن در وسط خانواده‌ها حضور دارد و این‌ جور به نظر می‌رسد که همه مشکلات با آن حل می‌شود اما نباید اجازه دهید این باور در بچه‌ها شکل بگیرد که بدون پول زندگی شادی نخواهند داشت. شاید کمی سخت باشد اما بودن در کنار خانواده و سلامتی و شادی و تفریح با آنها می‌تواند خیلی از پول و ثروت باارزش‌تر باشد.

جلسات مالی برگزار کنید

یکی از کارهایی که خانواده‌ها می‌توانند برای مسائل مالی انجام دهند، گذاشتن جلسات مالی است. با هم در پایان هر ماه جمع شوید و حساب و کتاب مالی را بررسی کنید.

تجربه‌های جدید داشته باشید

برای بیشتر با هم بودن یک راه، پیدا کردن تجربه‌های جدید است. مثلاً یک غذای خاص و جدید در یک رستوران تازه را امتحان کنید. با هم به تفریحات جدید بروید، سفرهای تازه را برنامه‌ریزی کنید و از کشف جدیدترین‌ها باهم لذت ببرید.

آرزوهای بزرگ داشته باشید

یک دفتر خانوادگی بردارید و در آن آرزوهای خانواده را بنویسید. مثلاً تصور کنید ۱۰۰ میلیون پول دارید و می‌خواهید با خانواده آن را خرج کنید. در این کار از بچه‌های بالای سه سال خود کمک بگیرید آنها آرزوهای قشنگی دارند.

از هم سؤال کنید

در یک خانواده سالم هیچ وقت حرف یا سؤالی نگفته نمی‌ماند. از هم درباره اتفاقات روزمره و شرایط کاری و برنامه‌ها سؤال کنید اما هرگز در یک خانواده سؤالات با چرا شروع نمی‌شود. با این روش همدیگر را مواخذه نکنید.

عادلانه دعوا کنید

به هر حال در هر خانواده‌ای بحث و جدل پیش می‌آید مخصوصاً اگر بچه‌های کوچک در خانه باشند. هنگامی که درگیری ناگزیر به وجود می‌آید، نباید با یکدیگر همدست شوید، باید احساسات یکدیگر را تشخیص دهید. وقتی درگیری ایجاد می‌شود افراد خانواده باید بدانند که نظرشان ارزش دارد. بعد تلاش کنید ابزارهایی را برای حل منازعات پیدا کنید. هیچ‌کس نباید از محیط دور شود یا برخورد خشنی بکند زمانی که اختلاف نظر وجود دارد.

کنترل‌گر نباشید

در یک خانواده سالم والدین مأمور کنترل جزییات زندگی بچه‌ها نیستند. آنها به جای کنترل کردن فرزندان راه‌های نه گفتن به خطرات را به آنها آموزش می‌دهند. مثلاً فرزندان باید آموزش ببینند که برای سلامتی خودشان به مخدر نه بگویند، نه از ترس والدین. پس یاد بگیرید پدر و مادر کنترل‌گری نباشید.

با بچه‌ها حرف بزنید

هیچ وقت فکر نکنید بچه‌ها نباید در مسائل خانواده شرکت کنند. بلکه آنها یکی از مهم‌ترین اعضای خانواده هستند، نظرات آنها را در مورد مسائل خانه بپرسید و اجازه دهید با شما در تقسیم افکار شریک شوند. با این کار فرزندان سالم و متکی به نفسی تربیت می‌کنید

به سلامتی خانواده اهمیت دهید

باید همه افراد خانواده از مسائل پزشکی هم باخبر باشند. اگر فرصت ندارید با هم به دکتر بروید حتماً از پرونده پزشکی همسرتان مطلع شوید. در صورت نیاز خوردن داروها را به هم یادآوری کنید و زمان ویزیت سالیانه را از یاد نبرید.

قرار شام با فرزندان بگذارید

فارغ از زمانی که همه خانواده دور هم جمع می‌شوید برای صرف غذا، بعضی وقت‌ها با فرزند خود به تنهایی برای شام وقت بگذارید. او را به رستوران ببرید و یک برنامه خصوصی با پسر یا دخترتان داشته باشید. می‌بینید که این کار چقدر در تحکیم روابط والدین با فرزند به خصوص فرزند هم‌جنس تأثیر دارد.

عذرخواهی کنید

ما به بچه ها یاد می‌دهیم که در صورت انجام کار غلط عذرخواهی کنند اما این کار یک اجبار و تنبیه حساب می‌شود. به‌ جای این رفتار بهتر است خودتان در صورت بروز هر کار اشتباهی سریع از خانواده و فرزندانتان عذرخواهی کنید. به مرور این رفتار در فرزندتان نهادینه می‌شود و نیازی به‌ زور نیست.»

منبع: برترین‌ها

تعیین وضعیت شاخص روابط خانواده به عنوان یکی از شاخص‌های سلامت خانواده و تأثیر آن بر کیفیّت عملکرد کارکنان نیروی انتظامی استان یزد

جهت مطالعه این مقاله، به ادامه مطلب مراجعه فرمایید.

تاثیر بخشش بر روابط خانواده

اهمیت بخشش

عفو و بخشش، یعنی روح گذشت از کوتاهی دیگران و نادیده گرفتن خطاهای آنان، نمونه‌ای از اخلاق نیک و بزرگی روح و نیز از آداب معاشرت است؛ زیرا در زندگی کمتر کسی دیده می‌شود که حقی از او تباه نشده و دیگران حرمت او را نشکسته باشند.
شرط پایداری زندگی اجتماعی نیز عفو و گذشت است. اگر همه مردم در گرفتن حقوق خویش دقیق و جدی باشند و از کوچک‌ترین لغزش دیگران چشم نپوشند، زندگى، بسیار تلخ خواهد شد و روح صفا و صمیمیت به کلی رخت برخواهد بست.
ازاین‌رو، خداوند عالم در قرآن به ما دستور «عفو» و «صفح» داده است، «وَ لْیعْفُوا وَ لْیصْفَحُوا».(۱)
عفو حالتی است که چنانچه انسان آن را داشته باشد، با وجود دیدن عیب‌ها و اشتباه‌های دیگران، از آن می‌گذرد، ولی اگر کسی صفح را داشته باشد، دارای سعه صدر می‌شود. در نتیجه، بدی‌ها کاستی‌ها و خطاهای دیگران را هرگز نمی‌بیند. حضرت رسول(صلی الله علیه و آله و سلم) به عتبه فرمود: «می‌خواهی تو را خبر دهم به افضل اخلاق اهل دنیا و آخرت؟ نزدیکی کن به هر که از تو دوری کند و بخشش کن بر کسی که تو را محروم سازد و گذشت کن از آن کسی که بر تو ظلم نماید»(۲) و روایت می‌کنند که حضرت موسی(علیه السلام) عرض کرد: «پروردگارا! کدام یک از بندگان تو نزد تو عزیزترند؟ فرمود: آن‌که در وقت قدرت و توانایی عفو نماید».(۳)
و همین‌قدر فضل و شرافت از برای عفو و بخشش کافی است که از نیکوترین صفات پروردگار است و در مقام ستایش، او را به این صفت زیبا یاد می‌کنند. امام زین‌العابدین(علیه السلام) در مناجات خود می‌گوید: «انت الذی سمیت نفسک بالعفو فاعف عنى؛ تویی که خود را به عف و گذشت نام برده‌اى، پس در گذر از من».(۴)
بدیهی است گذشت و خطاپوشى، از ویژگی‌های نیکویی است که باید مرد و زن در کانون خانواده، پایبندی به آنها با یکدیگر رفتار کنند، همچنان‌که این خصلت در سیره ائمه معصوم و انبیای الهی(علیهم السلام)، جلوه تام دارد. آنان بسیار با گذشت و خطا پوشند. نمونه‌هایی چون گذشت امام حسن مجتبی(علیه السلام) از مرد شامی و اکرام و اطعام او. همچنین چشم‌پوشی حضرت یوسف(علیه السلام) از گناه برادرانش و زلیخا، سرمشقی است برای روندگان راه اولیای خدا. یوسف نبی از ستم بزرگی که برادرانش در حق او کردند، در اوج عزت و قدرت، با بزرگواری و جوانمردی گذشت کرد و به آنان فرمود: «شما مرا عزیز مصر کردید». از جرم زلیخا نیز گذشت و سال‌های سخت زندان را به هیچ انگاشت.

از آثار پرخیر و برکت گذشت و بخشش در روابط زوجین و دیگر اعضای خانواده عبارتند از:

آمرزش گناهان و افزایش ایمان

چشم‌پوشی و بخشش، از نشانه‌های ایمان و مکارم اخلاق است. کسی که خطاهای دیگران را نادیده بگیرد، خدای متعال نیز از گناهان او می‌گذرد و او را مشمول رحمت و آمرزش قرار می‌دهد:
وَ لْیَعْفُوا وَ لْیَصْفَحُوا أَ لا تُحِبّونَ أَنْ یَغْفِرَ اللّهُ لَکُمْ وَ اللّهُ غَفُورٌ رَحیمٌ.(سوره نور، آیه۲۲).
بنابراین آیه و دیگر آیات، مربوط دراین‌باره صبر و خویشتن‌داری و فرو نشاندن خشم در برابر بدی‌ها و خطاهای دیگران، به ویژه نزدیکانی که همه روزه ساعت‌های زیادی را کنار آنها سپری می‌کنم، آمرزش حضرت حق را به دنبال دارد.
از طرفی وقتی همسر و فرزندانتان به سبب خوش‌رفتاری‌تان، از شما راضی باشند، بدانید که در زمره بهترین مسلمان‌ها هستند؛ زیرا رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) بارها می‌فرمود:
«خیرکم خیرکم لاهله و انا خیرکم لاهله؛(۵) بهترین شما آنهایی هستند که برای زنان خود بهترند و من بهترین شما هستم درباره همسرانم».
و نیز در حدیثی دیگر می‌خوانیم: «هرکس محبتش به همسر خود بیشتر باشد، ایمانش به خداوند زیادتر است».(۶)

عفو مایه صفا، صمیمیت و سرافرازى

بسیاری از وقت‌ها که خود انسان دچار خطا و کاستی می‌شود، از اطرافیان و خانواده انتظار گذشت دارد، درحالی‌که در برخورد با دیگران ذره‌ای گذشت و چشم‌پوشی از خود نشان نمی‌دهد. کسی که انتظار دارد دیگران خطاهای او را نادیده بگیرند، خود نیز باید از بدی‌های آنان بگذرد و لغزش‌هایشان را نادیده انگارد تا از جرم و کوتاهی او درگذرند. اگر کسی بدی‌های اعضای خانواده را با بدی پاسخ گوید و انتقام‌جویی کند، با این‌گونه برخورد، کینه و دشمنی آنها را برمی‌انگیزد، ولی هرگاه بدی را با نیکی و نرمی پاسخ گوید، می‌تواند از این راه، طرف مقابل را شرمسار و آگاهانه همراه خود سازد و کینه و دشمنی او را به دوستی و رأفت تبدیل کند، چنان‌که خداوند در قرآن می‌فرماید:
«وَ لا تَسْتَوِی الْحَسَنَه وَ لاَ السّیِّئَه ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الّذی بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ عَداوَه کَأَنّهُ وَلِیٌ حَمیمٌ؛(سوره فصلت، آیه ۳۴) و نیکی با بدی یکسان نیست. [بدی را] به آنچه خوب‌تر است دفع کن. آن‌گاه کسی که میان تو و میان او و دشمنی است، گویی دوستی یکدل می‌گردد».
همچنین، در حدیثی از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده که فرمود: «عفو و بخشش را شیوه خود قرار دهید؛ زیرا بخشش و گذشت جز بر عزت انسان نیفزاید. پس در برابر یکدیگر گذشت داشته باشید تا خدا شما را عزیز کند».(۷)
در روایت دیگری از آن حضرت آمده است «هرگز مردی از ستمی که بر او رفته است، درنمی‌گذرد، جز این که خدا بر عزتش بیفزاید».(۸)
بدین ترتیب، با کمی بخشش و نادیده گرفتن خطای دیگران، می‌توان به آسانی فضایی آکنده از صمیمیت و دوستی را ایجاد کرد و بر عزت و احترام خود و خانواده افزود. پس هرگاه با خطاهای یکدیگر روبه‌رو شدید، چشمه‌های زلال رأفت و گذشت، بر قلب‌هایتان جاری کنید و سنگ‌ریزه‌های خطا و عیب دیگران را از آن بروبید تا نهال عشق و محبت، در کانون گرم خانواده‌تان جوانه بزند و زندگى‌ای سراسر شور و حال و معرفت و معنویت هدیه بگیرید.

تهذیب نفس

محیط خانه می‌تواند محلی برای سلوک و عروج و تکامل مرد و زن و نیز فرزندان باشد، به‌ویژه اگر سعه صدر داشته باشند. بدون تردید، هرگاه کسی به انسان ستمی روا می‌دارد، حس انتقام‌جویی او را برمی‌انگیزد. ولی انسان نباید اسیر هواها و غرایز حیوانی باشد، بلکه باید با هوای نفس و خواسته دل بستیزد و به وسوسه‌های شیطانی توجهی نکند؛ زیرا انسان والاتر از این است که پایبند این‌گونه غرایز شیطانی باشد.
چون این‌گونه رفتار کردن با کسی که به انسان ظلم کرده، کاری است بس بزرگ و باارزش، قرآن دراین‌باره می‌فرماید:
«وَ ما یُلَقّاها إِلاّ الَّذینَ صَبَرُوا وَ ما یُلَقّاها إِلاّ ذُو حَظٍّ عَظیمٍ؛(سوره فصلت، آیه ۳۵) و این [خصلت] را جز کسانی که شکیبا بوده‌اند، نمی‌یابند و آن را جز صاحب بهره‌ای بزرگ، نخواهند یافت».
چه خوب است که هیچ‌یک از افراد خانواده، سبب رنجش قلب دیگری نشوند. بهتر است با هم قرار بگذارند که هرگاه یکی عصبانی می‌شود، دیگری کاملاً سکوت کند، حرف‌های او را هیچ به دل نگیرد و مهار خود را به دست خشم و هیجان منفی ندهد تا آزرده خاطر شود.

آرامش فرد و خانواده

چشم‌پوشى، گذشت و مقابله‌به‌مثل نکردن در برابر بدی‌ها، برای خانواده، آرامش و سلامت به ارمغان می‌آورد و موجب می‌شود آنان در کانونی پر از صلح و صفا زندگى کنند و در پی آن، کودکانشان را با تندرستی و نشاط رشد دهند.
اگر می‌خواهید فرزندانتان از نظر روحی سالم باشند، باید در خانه «سخت‌گیری» و «بهانه‌جویی» نکنید، از «منفی‌نگری» بپرهیزید، «سعه‌صدر» داشته باشید و در رابطه با همسر و فرزندانتان از خود، گذشت و نرمی نشان دهید. نگذارید سخنان تند و نیش‌دار و کردار بد، صفا و دوستی و محبت را از میان ببرد و زمینه را برای رشد دیگر اختلاف‌ها، کدورت‌ها و نابسامانی‌ها فراهم سازد. یادمان باشد همه اتفاق‌هایی که پیش چشم فرزندانمان در محیط خانه رخ می‌دهد، در رفتارشان بازتاب می‌یابد و فراموش نکنیم که قرار است، ما با همسرمان سال‌های سال زندگى کنیم، پس بخشش، بزرگ‌منشی و سعه صدر را در رفتار و کردارمان رعایت کنیم تا کم‌کم در مراحل بعدی از اشتباه‌های همسرمان نیز کاسته شود.
به یقین، شیرینى، صفا و معنویت خانواده، رهین همین بخشش‌ها و ازخودگذشتگی‌هاست و در سایه آن، استحکام و تثبیت نظام خانواده امری حتمی خواهد بود.(۹)

بخشش در سیره امام حسن مجتبی(علیه السلام)

روزی شخصی از اهل شام به مدینه آمد. چشمش به امام حسن(علیه السلام) افتاد. او را نمی‌شناخت. وقتی از هویت او پرسید و او را شناخت، تحت تأثیر تبلیغات منفی دشمنان اهل بیت عصمت(علیهم السلام)، حضرت ر دشنام گفت. بعد از آن که عقده دل خود را گشود و ناسزا و فحش بسیار داد، امام حسن(علیه السلام) بدون اینکه خشمگین شود و اظهار ناراحتی نماید، نگاهی پرمهر و عاطفه به آن مرد انداخت. چند آیه قرآن را با مضمون لزوم آراستگی به حسن خلق تلاوت فرمود و افزود: «ما برای هر نوع خدمت و کمک به تو، آماده هستیم». سپس از او پرسید: «آیا اهل شام هستى؟» پاسخ داد: «آرى». آنگاه فرمود: «من با این‌گونه برخورد و خلق‌وخوی، آشنایی دیرین دارم و سرچشمه آن را به‌خوبی می‌دانم. تو در شهر ما غریبى، اگر احتیاجی داری آماده‌ایم که به تو کمک دهیم و در خانه خود از تو پذیرایی کنیم، تو را بپوشانیم و به تو پول دهیم».
مردم شامی که با رفتار خود، منتظر واکنش شدیدی بود و تصور چنین گذشت و عفوی را نداشت، چنان دگرگون شد که گفت: «آرزو داشتم در آن‌وقت، زمین شکافته می‌شد و من در زمین فرو می‌رفتم و این‌چنین نشناخته و نسنجیده گستاخی نمی‌کردم. تا آن ساعت، کسی روی زمین از حسن بن علی و پدرش برایم مبغوض‌تر نبودند، ولی از آن هنگام به بعد، کسی نزد من از او و پدرش محبوب‌تر نیست».(۱۰)

پی‌نوشت‌ها

[۱]. نک: نور: ۲۲٫

[۲]. کافی، ج ۲، ص ۱۰۷، ح ۲٫

[۳]. ملامحسن فیض کاشانی، محجه البیضاء، ج ۵، ص ۳۱۹٫

[۴]. صحیفه سجادیه، دعای ۱۶(تضرع در طلب عفو از عیوب).

[۵] من لا یحضره الفقیه، ص ۳۲۴، ج ۵٫

[۶]. وسائل الشیعه، ج ۱۴، ص ۱۱٫

[۷]. اصول کافی، ج ۲، ص ۱۰۸، ح ۵٫

[۸]. مجمع البیان، ج ۱، ص ۵۰۵، ذیل آیه ۱۳۳ آل عمران.

[۹]. خانواده در اسلام، صص ۱۴۴ و ۱۴۵؛ باقر شریق قریشی، نظام خانواده در اسلام، ترجمه: لطیف راشدی، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۴٫

[۱۰]. عباس قمی، سفینه البحار، بیروت، دارالمرتضی، ج ۲، ص ۲۰۷٫

منبع: مجله طوبی؛ تیر ۱۳۸۸؛ شماره ۳۴