دانشگاه هاروارد

نوشته‌ها

مطالعات اسلام شناسی و شیعه شناسی در دانشگاه های ایالات متحده آمریکا+

اشاره:

این دانشگاه یکی از بزرگ ترین و مهم ترین دانشگاه های سراسر ایالات متحده آمریکا است. برنامه مطالعاتی حقوق اسلامی، که در دانشکده حقوق از سال ۱۹۹۱ فعّال شده، مقدّمات تشکیل یک مرکز فراگیر مطالعات اسلامی را در دانشگاه «هاروارد» فراهم آورده است. هم اکنون برنامه مطالعات حقوق اسلامی به دنبال لایه های درونی حقوق اسلامی به عنوان یکی از نظام های حقوق اساسی در جهان مطرح است و سعی دارد دانشجویان را با حقوق اسلامی آشنا سازد. تمرکز اصلی برنامه مطالعات حقوق اسلامی در عصر معاصر قرار دارد و این تمرکز، علایق و شرایط مناسب این مطالعه را در بستر تاریخی ایجاد می کند.

اهداف اصلی مطالعات حقوق اسلامی از طریق استادان و اعضای هیأت علمی متخصص، استادان میهمان، تحقیق و پژوهش، سخنرانی و برنامه های انتشاراتی دانشگاه هاروارد محقق می شود و به این وسیله، سطح تخصصی و مورد نیاز را برای دانشجویان دانشکده حقوق، بخصوص آن دسته از دانشجویانی که از کشورهای اسلامی آمده اند، فراهم می آورد. تربیت محققان غربی در زمینه حقوق اسلامی، تربیت محققان جوان و ارائه تحقیقات و پژوهش هایی در باب حقوق اسلامی از اهداف اصلی برنامه این دانشگاه است.

دانشکده حقوق درسه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا برنامه مطالعات حقوق اسلامی را دنبال می کند.

پژوهش نیز در این برنامه از جایگاه خاصی برخوردار است که عموما از جانب اعضای هیأت علمی ارائه می شود که در این بین، می توان به «حقوق اسلامی و نظام حقوقی مطالعه ای در عربستان سعودی»، «حرکت به سمت نظام مالی اسلامی در پاکستان»، «حقوق اسلامی و اقتصاد» و «تفاسیر فقهی اسلامی، مراجع و فتاوا» اشاره کرد. همچنین استادان بنامی از جهان اسلام به صورت ثابت و میهمان در برنامه های اسلامی دانشگاه به عنوان مدرّس و یا سخنران شرکت دارند. فرانک ووگل (Franke Vogel)(مدیر برنامه مطالعات حقوق اسلامی و استاد حقوق)، پری بیرمن (Peri Bearman)، عبدالکریم سروش، لسلی ویلکینز (Lesley Wilkins)، حسن عبّاسی، لعیا جنیدی و محسن کدیور از استادان کنونی و سال های گذشته دانشکده حقوق هستند. در اینجا، به نام برخی از دروس ارائه شده و همچنین همایش ها و سخنرانی های برگزار شده و همچنین نام برخی از استادان و سخنرانان آن ها اشاره می کنیم:

۱. حقوق مقایسه ای: نظام حقوقی اسلام / مدرّس: فرانک ووگل؛

۲. اندیشه حقوقی اسلام معاصر: حقوق، دولت و نظم جهانی / مدرّس: فرانک ووگل؛

۳. نظریه حقوقی اسلام / مدرّس: آرون زیسوف (Aron Zysow)؛

۴. تمدن های اسلامی؛ مطالعه ای در حقوق اسلامی: دکترین حقوقی اولیه سنّتی / مدّرس: رضوان السعید؛

۵. فمینیسم در اسلام / مدرّس: کریستینا جونز پاولی (Christina Jones-Pauly)؛

۶. حقوق مقایسه ای: خاورمیانه عرب؛

۷. نظام های قانون اساسی اسلامی؛

۸. حقوق بشر و اسلام؛

۹. حقوق اسلامی؛

۱۰. نظام فقهی اسلام؛

۱۱. حقوق، دولت و نظم جهانی؛

۱۲. شکل گیری مجدّد اخلاق، حقوق و اختیارات مذهبی در مصر در اوایل قرن ۱۹ / سخنران: طلال اسد؛

۱۳. بن لادن از کجا آمد؟ تقاطع بین بنیادگرایی اسلامی سنّتی و مبارزات ضد امپریالیسم معاصر / سخنران: الیور روی (Olivier Roy)؛

۱۴. واکنش ایران به حادثه ۱۱ سپتامبر / سخنران: ناصر هادیان، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران؛

۱۵. فتوا به عنوان راه کاری در جهت استحکام حکومت و جامعه در عربستان سعودی / سخنران: محمّد العتونه؛

۱۶. اولین همایش مطالعات علوم اسلامی در دانشگاه هاروارد: مفهوم شیعی تجربی / سخنران: عبدالکریم سروش؛

۱۷. معرفی مجدّد حقوق جزایی اسلام در نیجریه شمالی / سخنران: رودلف پیترز(Rudolph Peters) ؛

۱۸. زنان و بازار کار: جهان اسلام، گذشته و حال / سخنران: امیره سنبل؛

۱۹. تداوم و تحوّل در حقوق اسلامی: مفهوم مذهب و ابعاد عدم توافق حقوقی در مذهب حنفی در قرن دهم / سخنران: ایّوب سایت کایا.

دانشگاه ییل

این دانشگاه در ایالت ییل آمریکا قرار دارد و به عنوان یکی از مهم ترین دانشگاه هایی محسوب می شود که در رابطه با مسئله تشیّع فعالیت می کند. بخش مطالعات علوم اسلامی این دانشگاه در مقطع دکترا دانشجو می پذیرد. دوره دکترای مطالعات علوم اسلامی برای تربیت دانشجویان در سطوح عالی در رابطه با اسلام راه اندازی شده است.

این دوره یکی از ده دوره دپارتمان علوم مذهبی دانشگاه «ییل» به حساب می آید که دانشجویان، محققان، و استادان شاخه های گوناگون اسلام و از جمله تشیّع را مورد تحقیق و پژوهش قرار می دهند. در کنار استادان ثابت این دوره، استاد گرهارد بورینگ(Gerhard Bowering) ، استادیار فرانک گریفل(Frank Griffel) ، استاد عادل الوچه و استاد عبّاس امانات، دانشجویان از استادان برجسته ای در دپارتمان های تاریخ، علوم سیاسی و خاورنزدیک با گرایش اسلامی بهره مند می شوند.

دانشجویان دوره دکترای علوم اسلامی باید در فراگیری کامل تاریخ و افکار مذهبی اسلامی به سطح کامل رسیده و همچنین ابزار و راه کارهای مورد نیاز را برای معرفی اسلام به دست آورند. آنان باید در زمینه فلسفه اسلامی، الهیّات، شیعه شناسی، تصوّف، تمدن، حقوق، جامعه و مؤسسات اسلامی اطلاعات لازم و کافی را کسب کنند.

همایش ها، سخنرانی ها و میزگردهایی نیز در این بخش برگزار می گردند که از جمله می توان به همایش «ریشه های اسلام در آمریکا» با سخنرانی دکتر جیمز جونز از دانشگاه «منهتن» با موضوع «نیاز هویّت آمریکاییان مسلمان» و سخنرانی عمر فاروغ از بنیاد «نواوی» با موضوع «اسلام و فرهنگ ذاتی؛ چالش های فرهنگی اجتماعی در پیش روی مسلمانان و آمریکا»، همایش «جوانان مسلمان، امیدها و حقایق» با سخنرانی امام سراج وهّاج از «مسجد التقوی» نیویورک، امام شعیب از مرکز اسلامی دانشگاه آمریکن، امام عبدالمالک، شیخ یوسف استاس، شیخ شاکر السید، همایش «اسلام سیاسی و نقش آن در سیاست خارجه آمریکا بعد از حادثه ۱۱ سپتامبر» با سخنرانی فرانک گریفل؛ میزگرد «اسلام؛ دینی به عنوان خشونت یا تهدید» با حضور عباس امانات استاد تاریخ خاورمیانه، گرهارد بورینگ، استاد علوم سیاسی، گرهارد گریفل استادیار، کوثر رضوی، استاد تاریخ عصر اسلامی و ویلز جمیز، اشاره کرد.

پژوهش های مهمی در رابطه با اسلام، تشیّع و انقلاب اسلامی ایران در این بخش انجام می شوند که «درآمدی بر تشیّع (تاریخ و دکترین شیعیان دوازده امامی)» اثری از مژگان مؤمن، «اسلام تندرو» اثری از امانوئل سیوان در رابطه با تندروی شیعیان پس از انقلاب ایران و اصول مورد اختلاف بین مسلمانان شیعه و سنّی، نام برد.

دروس ارائه شده در دانشگاه با ذکر اسامی استادان آن ها عبارتند از:

۱. شیعیان سنّتی / عادل الوچه؛

۲. محمد و قرآن / بورینگ؛

۳. اسلام / بورینگ؛

۴. درآمدی بر الهیّات / گریفل؛

۵. توسعه افکار شیعی / عادل الوچه؛

۶. جهاد و بنیادگرایی اسلامی / گرهارد بورینگ و گریفل؛

۷. افکار مذهبی اسلام / بورینگ؛

۸. قرآن و تفاسیر آن / گرهارد بورینگ؛

۹. الهیّات اسلامی / گریفل؛

۱۰. اسلام و مدرنیته / گریفل؛

۱۱. اسلام درجهان امروز / فرانک گریفل؛

۱۲. تعامل اسلام با یهودیت و مسیحیت / گریفل؛

۱۳. اسلام میانه / گرهارد بورینگ؛

۱۴. تعقّل اسلامی و تأثیر آن بر اروپا / فرانک گریفل؛

۱۵. ساختن ایران نوین / عباس امانات.

شایان ذکر است که درس «اسلام در جهان امروز» از دروس جدید این دوره محسوب می شود و گرایش های مذهبی معاصر در دنیای اسلامی از جمله اصلاح گرایی و تجدّدگرایی، مدرنیته و بنیادگرایی اسلام (به عنوان مثال [آیه الله [خمینی) و جهاد که برادران مسلمان و گروه های اسلامی طرفدار آن هستند (به عنوان مثال، مودودی، سید قطب و ترابی) و زمینه های تاریخی بنیادگرایی اسلامی در دنیای پلورالیست، از محورهای درس به شمار می روند.

دانشگاه کالیفرنیا

«مرکز مطالعات خاور نزدیک گوستاو وون گرانبوم» در دانشگاه کالیفرنیا، لوس آنجلس، در رابطه با مسائل آموزشی و پژوهشی در شاخه علوم انسانی فعالیت می کند. این مرکز در رابطه با مسائل فرهنگستانی خاورمیانه پیش قدم بوده، به عنوان یکی از بزرگ ترین مراکز فرهنگستانی در ایالت متحده آمریکا به دنبال تقویت برنامه های آموزش عمومی و طرح های پژوهشی درر زمینه های فرهنگستانی و عمومی در لُس آنجلس و سراسر کالیفرنیای جنوبی شناخته می شود.

«مرکز گوستاو وون گرانبوم» به عنوان مجرای اصلی تماس با محققان و دانشمندان خاورمیانه و جهان اسلام از طریق برنامه اقامت آن ها در آمریکا نیز فعّال است. استادان میهمان و خارجی در این مرکز به طور گسترده از امکاناتی از قبیل کتابخانه وسیع و مجهّز شامل مجموعه ای از کتب خطی دوران صدر اسلام، که از حیث تنوّع کتاب، در آمریکای شمالی رتبه دوم را داراست، استفاده می کنند.

مرکز خاور نزدیک همچنین به عنوان محل مناسب اقامت برای اسلام شناسان و استادان گوناگون سراسر دنیا محسوب می شود که در برنامه های منظم و گوناگون مرکز از جمله کارگاه های آموزشی و تحقیقی، سخنرانی، گفتگو، میزگرد و بخش وسیعی از برنامه های سالانه مرکز شرکت می کنند.

مرکز، برنامه های آموزشی را از سطح کارشناسی در مطالعات خاور نزدیک تا مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا در مطالعات علوم اسلامی اداره می کند. مقطع دکترا در دانشگاه کالیفرنیا در رشته مطالعات علوم اسلامی در نوع خود در بین دانشگاه های دولتی آمریکا منحصر به فرد است. تمرکز و اساس این برنامه بر جنبه های گوناگون جوامع، تمدن و فرهنگ های اسلامی در سطح جهان و از جمله آن هایی که در جوامع اسلامی در آمریکا در حال رشد و گسترش هستند، استوار است. در این زمینه، علایق آموزشی و پژوهشی در «مرکز خاور نزدیک گوستاو وون گرانبوم» به مطالعه اسلام، از آفریقای شمالی گرفته تا شبه قاره هند، از عربستان تا آسیای صغیر و بالکان، از مرکز و جنوب شرقی آسیا تا آمریکا می پردازد.

برای پذیرش دانشجو، علاوه بر نیازهای اولیه دانشگاه، متقاضیان به طور معمول، باید معادل یک درس در تاریخ صدر اسلام و سه درس در فرهنگ و نهادهای اسلامی را بگذرانند. همچنین دست کم آشنایی با یکی از چهار زبان عمده کشورهایی با اکثریت مسلمان، مورد نیاز است که این زبان ها عبارتند از:

عربی، بربری، هاوسا، اندونزیایی، فارسی، مالایی، سواحلی، ترکی، اردو، ولوف و یوروبا.

حوزه های مطالعاتی مرکز شامل مردم شناسی، تاریخ، هنر، معماری، ادبیات تطبیقی، اقتصاد، علوم تربیتی، جغرافیا، تاریخ، حقوق، فلسفه، علوم سیاسی، روان شناسی، جامعه شناسی، مذهب و دین می شود.

«انجمن فارغ التحصیلان ایرانی» و همچنین مؤسسه آمریکایی «مطالعات ایران» نیز در دانشگاه کالیفرنیا به مطالعات ایران شناسی و اسلام شناسی می پردازند.

درس های گوناگونی در بخش آموزشی مرکز ارائه می شوند که از جمله مهم ترین آن ها می توان به درس «مقدّمه ای بر اسلام» توسط استاد پونا والا اشاره کرد.

در حال حاضر، برای دست یابی به منابع و اطلاعات ارزشمند در رابطه با خاورمیانه، به صورت مستقیم از طریق شبکه جهانی اطلاع رسانی، بخش میارو (MEARO)، اولین پایگاه اینترنتی خاورمیانه در آمریکا در دانشگاه کالیفرنیا فعّال است که برای دست رسی علاقه مندان، دانشجویان و استادان، منابع چند رسانه ای متعددی راه اندازی کرده است.

عناوین پژوهشی مهمی که در دانشگاه کالیفرنیا انجام شده و نام محققان آن ها به شرح ذیل هستند:

۱. علوم اسلامی؛ سنّت و مسائل آن / مالکوم کر(Malcom H. Kerr)؛

۲. تاریخ اسلامی، تاریخ خاورمیانه، تاریخ نوین / آلبرت حورانی (Albert Hourani)؛

۳. از وال هاوزن تا بکر: ظهور کولت گیشته در مطالعات اسلامی / جوزف وان اس(Josef Van Ess) ؛

۴. اسلام، مسئله تاریخ نگاری و فرهنگ فرانسوی / ادوارد سیّد؛

۵. اسلام و تجارب تاریخی مردم مسلمان / ارا لاپیدوس (Ira M. Lapidus)؛

۶. شعر عربی و شاعران همه فن حریف / یاروسلاف استکویچ (Jaroslav Stetkevych)؛

۷. مطالعات اسلامی و آینده اسلام / فضل الرحمن؛

۸. اسلام در آیینه آداب / ویلیام گراهام(Willian A. Graham) ؛

۹. تصوّف و شهادت / آن ماری شیمل (Annemarie Schimmel)؛

۱۰. اسلام در اروپای نوین / دیوید کر (David Kerr)؛

۱۱. اخلاق در اسلام / ریچارد هوانیسیان(Richard G. Hovannisian) ؛

۱۲. اخلاق در دکترین سنّتی اسلام / جرج مک دیس(George Makdisi) ؛

۱۳. کاربردهای قانونی و امروزین احکام فقه / کمال فرضی

از استادانی که در این مرکز و سایر دانشکده های دانشگاه کالیفرنیا مشغول به فعالیت در این زمینه هستند، تعدادی با تمرکز بیشتر در موضوعات اسلامی تدریس و تحقیق می کنند که در این بین، می توان از حسین ضیایی، لطیفه حقیقی، لئونارد بیندر(Leonard Binder) ، جانان فرید لندر(Jonathan Fried Lander) ، ساندرا هیل(Sondra Hale) ، عزیزه خزوم، جرجز صبّاغ، ابوالفضل خالد و نیکی کدی نام برد. شایان ذکر است که بخش سخنرانی و همایش های دانشگاه کالیفرنیا در باب مسائل اسلامی و ایران فعّال است که از جمله آن ها عبارتند از:

۱. استیلای اسلامی و تاریخ نگاری اسلامی: بُعدی جدید از منابع کهن / سخنران: چیس رابینسون(Chase Robinson)، از دانشکده شرق شناسی دانشگاه آکسفورد انگلستان؛

۲. سیاست جناحی در ایران معاصر: کاربردی برای سیاست آمریکایی / سخنران: مارک گاسیوروسکی (Mark Gasiorowski)، استاد علوم سیاسی دانشگاه لوییزیانا آمریکا؛

۳. نقش ایران در جنگ علیه تروریسم / سخنران: جلیل روشندل، استاد دانشگاه تهران؛

۴. بعد از طالبان، آمریکا و آینده سیاسی جنوب شرقی/سخنران:محمدایّوب.

پی نوشت:

۱. مسئول روابط بین الملل مؤسسه شیعه شناسی

منبع:فصلنامه شیعه شناسی، شماره ۳ و ۴.

محمد روحانی (۱)

مطالعات اسلام شناسي و شيعه شناسي در دانشگاه هايايالات متحده آمريکا

محمد روحاني (1)

دانشگاه هاروارد

اين دانشگاه يکي از بزرگ ترين و مهم ترين دانشگاه هاي سراسر ايالات متحده آمريکا است.

برنامه مطالعاتي حقوق اسلامي، که در دانشکده حقوق از سال 1991 فعّال شده، مقدّمات تشکيل يک مرکز فراگير مطالعات اسلامي را در دانشگاه «هاروارد» فراهم آورده است.

هم اکنون برنامه مطالعات حقوق اسلامي به دنبال لايه هاي دروني حقوق اسلامي به عنوان يکي از نظام هاي حقوق اساسي در جهان مطرح است و سعي دارد دانشجويان را با حقوق اسلامي آشنا سازد.

تمرکز اصلي برنامه مطالعات حقوق اسلامي در عصر معاصر قرار دارد و اين تمرکز، علايق و شرايط مناسب اين مطالعه را در بستر تاريخي ايجاد مي کند.

اهداف اصلي مطالعات حقوق اسلامي از طريق استادان و اعضاي هيأت علمي متخصص، استادان ميهمان، تحقيق و پژوهش، سخنراني و برنامه هاي انتشاراتي دانشگاه هاروارد محقق مي شود و به اين وسيله، سطح تخصصي و مورد نياز را براي دانشجويان دانشکده حقوق، بخصوص آن دسته از دانشجوياني که از کشورهاي اسلامي آمده اند، فراهم مي آورد.

تربيت محققان غربي در زمينه حقوق اسلامي، تربيت محققان جوان و ارائه تحقيقات و پژوهش هايي در باب حقوق اسلامي از اهداف اصلي برنامه اين دانشگاه است.

دانشکده حقوق درسه مقطع کارشناسي، کارشناسي ارشد و دکترا برنامه مطالعات حقوق اسلامي را دنبال مي کند.

پژوهش نيز در اين برنامه از جايگاه خاصي برخوردار است که عموما از جانب اعضاي هيأت علمي ارائه مي شود که در اين بين، مي توان به «حقوق اسلامي و نظام حقوقي مطالعه اي در عربستان سعودي»، «حرکت به سمت نظام مالي اسلامي در پاکستان»، «حقوق اسلامي و اقتصاد» و «تفاسير فقهي اسلامي، مراجع و فتاوا» اشاره کرد.

همچنين استادان بنامي از جهان اسلام به صورت ثابت و ميهمان در برنامه هاي اسلامي دانشگاه به عنوان مدرّس و يا سخنران شرکت دارند.

فرانک ووگل (Franke Vogel)(مدير برنامه مطالعات حقوق اسلامي و استاد حقوق)، پري بيرمن (Peri Bearman)، عبدالکريم سروش، لسلي ويلکينز (Lesley Wilkins)، حسن عبّاسي، لعيا جنيدي و محسن کديور از استادان کنوني و سال هاي گذشته دانشکده حقوق هستند.

در اينجا، به نام برخي از دروس ارائه شده و همچنين همايش ها و سخنراني هاي برگزار شده و همچنين نام برخي از استادان و سخنرانان آن ها اشاره مي کنيم:

1. حقوق مقايسه اي: نظام حقوقي اسلام / مدرّس: فرانک ووگل؛

2. انديشه حقوقي اسلام معاصر: حقوق، دولت و نظم جهاني / مدرّس: فرانک ووگل؛

3. نظريه حقوقي اسلام / مدرّس: آرون زيسوف (Aron Zysow)؛

4. تمدن هاي اسلامي؛ مطالعه اي در حقوق اسلامي: دکترين حقوقي اوليه سنّتي / مدّرس: رضوان السعيد؛

5. فمينيسم در اسلام / مدرّس: کريستينا جونز پاولي (Christina Jones-Pauly)؛

6. حقوق مقايسه اي: خاورميانه عرب؛

7. نظام هاي قانون اساسي اسلامي؛

8. حقوق بشر و اسلام؛

9. حقوق اسلامي؛

10. نظام فقهي اسلام؛

11. حقوق، دولت و نظم جهاني؛

12. شکل گيري مجدّد اخلاق، حقوق و اختيارات مذهبي در مصر در اوايل قرن 19 / سخنران: طلال اسد؛

13. بن لادن از کجا آمد؟ تقاطع بين بنيادگرايي اسلامي سنّتي و مبارزات ضد امپرياليسم معاصر / سخنران: اليور روي (Olivier Roy)؛

14. واکنش ايران به حادثه 11 سپتامبر / سخنران: ناصر هاديان، استاد علوم سياسي دانشگاه تهران؛

15. فتوا به عنوان راه کاري در جهت استحکام حکومت و جامعه در عربستان سعودي / سخنران: محمّد العتونه؛

16. اولين همايش مطالعات علوم اسلامي در دانشگاه هاروارد: مفهوم شيعي تجربي / سخنران: عبدالکريم سروش؛

17. معرفي مجدّد حقوق جزايي اسلام در نيجريه شمالي / سخنران: رودلف پيترز(Rudolph Peters) ؛

18. زنان و بازار کار: جهان اسلام، گذشته و حال / سخنران: اميره سنبل؛

19. تداوم و تحوّل در حقوق اسلامي: مفهوم مذهب و ابعاد عدم توافق حقوقي در مذهب حنفي در قرن دهم / سخنران: ايّوب سايت کايا.

دانشگاه ييل

اين دانشگاه در ايالت ييل آمريکا قرار دارد و به عنوان يکي از مهم ترين دانشگاه هايي محسوب مي شود که در رابطه با مسئله تشيّع فعاليت مي کند.

بخش مطالعات علوم اسلامي اين دانشگاه در مقطع دکترا دانشجو مي پذيرد.

دوره دکتراي مطالعات علوم اسلامي براي تربيت دانشجويان در سطوح عالي در رابطه با اسلام راه اندازي شده است.

اين دوره يکي از ده دوره دپارتمان علوم مذهبي دانشگاه «ييل» به حساب مي آيد که دانشجويان، محققان، و استادان شاخه هاي گوناگون اسلام و از جمله تشيّع را مورد تحقيق و پژوهش قرار مي دهند.

در کنار استادان ثابت اين دوره، استاد گرهارد بورينگ(Gerhard Bowering) ، استاديار فرانک گريفل(Frank Griffel) ، استاد عادل الوچه و استاد عبّاس امانات، دانشجويان از استادان برجسته اي در دپارتمان هاي تاريخ، علوم سياسي و خاورنزديک با گرايش اسلامي بهره مند مي شوند.

دانشجويان دوره دکتراي علوم اسلامي بايد در فراگيري کامل تاريخ و افکار مذهبي اسلامي به سطح کامل رسيده و همچنين ابزار و راه کارهاي مورد نياز را براي معرفي اسلام به دست آورند.

آنان بايد در زمينه فلسفه اسلامي، الهيّات، شيعه شناسي، تصوّف، تمدن، حقوق، جامعه و مؤسسات اسلامي اطلاعات لازم و کافي را کسب کنند.

همايش ها، سخنراني ها و ميزگردهايي نيز در اين بخش برگزار مي گردند که از جمله مي توان به همايش «ريشه هاي اسلام در آمريکا» با سخنراني دکتر جيمز جونز از دانشگاه «منهتن» با موضوع «نياز هويّت آمريکاييان مسلمان» و سخنراني عمر فاروغ از بنياد «نواوي» با موضوع «اسلام و فرهنگ ذاتي؛ چالش هاي فرهنگي اجتماعي در پيش روي مسلمانان و آمريکا»، همايش «جوانان مسلمان، اميدها و حقايق» با سخنراني امام سراج وهّاج از «مسجد التقوي» نيويورک، امام شعيب از مرکز اسلامي دانشگاه آمريکن، امام عبدالمالک، شيخ يوسف استاس، شيخ شاکر السيد، همايش «اسلام سياسي و نقش آن در سياست خارجه آمريکا بعد از حادثه 11 سپتامبر» با سخنراني فرانک گريفل؛ ميزگرد «اسلام؛ ديني به عنوان خشونت يا تهديد» با حضور عباس امانات استاد تاريخ خاورميانه، گرهارد بورينگ، استاد علوم سياسي، گرهارد گريفل استاديار، کوثر رضوي، استاد تاريخ عصر اسلامي و ويلز جميز، اشاره کرد.

پژوهش هاي مهمي در رابطه با اسلام، تشيّع و انقلاب اسلامي ايران در اين بخش انجام مي شوند که «درآمدي بر تشيّع (تاريخ و دکترين شيعيان دوازده امامي)» اثري از مژگان مؤمن، «اسلام تندرو» اثري از امانوئل سيوان در رابطه با تندروي شيعيان پس از انقلاب ايران و اصول مورد اختلاف بين مسلمانان شيعه و سنّي، نام برد.

دروس ارائه شده در دانشگاه با ذکر اسامي استادان آن ها عبارتند از:

1. شيعيان سنّتي / عادل الوچه؛

2. محمد و قرآن / بورينگ؛

3. اسلام / بورينگ؛

4. درآمدي بر الهيّات / گريفل؛

5. توسعه افکار شيعي / عادل الوچه؛

6. جهاد و بنيادگرايي اسلامي / گرهارد بورينگ و گريفل؛

7. افکار مذهبي اسلام / بورينگ؛

8. قرآن و تفاسير آن / گرهارد بورينگ؛

9. الهيّات اسلامي / گريفل؛

10. اسلام و مدرنيته / گريفل؛

11. اسلام درجهان امروز / فرانک گريفل؛

12. تعامل اسلام با يهوديت و مسيحيت / گريفل؛

13. اسلام ميانه / گرهارد بورينگ؛

14. تعقّل اسلامي و تأثير آن بر اروپا / فرانک گريفل؛

15. ساختن ايران نوين / عباس امانات.

شايان ذکر است که درس «اسلام در جهان امروز» از دروس جديد اين دوره محسوب مي شود و گرايش هاي مذهبي معاصر در دنياي اسلامي از جمله اصلاح گرايي و تجدّدگرايي، مدرنيته و بنيادگرايي اسلام (به عنوان مثال [آية الله [خميني) و جهاد که برادران مسلمان و گروه هاي اسلامي طرفدار آن هستند (به عنوان مثال، مودودي، سيد قطب و ترابي) و زمينه هاي تاريخي بنيادگرايي اسلامي در دنياي پلوراليست، از محورهاي درس به شمار مي روند.

دانشگاه کاليفرنيا

«مرکز مطالعات خاور نزديک گوستاو وون گرانبوم» در دانشگاه کاليفرنيا، لوس آنجلس، در رابطه با مسائل آموزشي و پژوهشي در شاخه علوم انساني فعاليت مي کند.

اين مرکز در رابطه با مسائل فرهنگستاني خاورميانه پيش قدم بوده، به عنوان يکي از بزرگ ترين مراکز فرهنگستاني در ايالت متحده آمريکا به دنبال تقويت برنامه هاي آموزش عمومي و طرح هاي پژوهشي درر زمينه هاي فرهنگستاني و عمومي در لُس آنجلس و سراسر کاليفرنياي جنوبي شناخته مي شود.

«مرکز گوستاو وون گرانبوم» به عنوان مجراي اصلي تماس با محققان و دانشمندان خاورميانه و جهان اسلام از طريق برنامه اقامت آن ها در آمريکا نيز فعّال است. استادان ميهمان و خارجي در اين مرکز به طور گسترده از امکاناتي از قبيل کتابخانه وسيع و مجهّز شامل مجموعه اي از کتب خطي دوران صدر اسلام، که از حيث تنوّع کتاب، در آمريکاي شمالي رتبه دوم را داراست، استفاده مي کنند.

مرکز خاور نزديک همچنين به عنوان محل مناسب اقامت براي اسلام شناسان و استادان گوناگون سراسر دنيا محسوب مي شود که در برنامه هاي منظم و گوناگون مرکز از جمله کارگاه هاي آموزشي و تحقيقي، سخنراني، گفتگو، ميزگرد و بخش وسيعي از برنامه هاي سالانه مرکز شرکت مي کنند.

مرکز، برنامه هاي آموزشي را از سطح کارشناسي در مطالعات خاور نزديک تا مقاطع کارشناسي ارشد و دکترا در مطالعات علوم اسلامي اداره مي کند.

مقطع دکترا در دانشگاه کاليفرنيا در رشته مطالعات علوم اسلامي در نوع خود در بين دانشگاه هاي دولتي آمريکا منحصر به فرد است.

تمرکز و اساس اين برنامه بر جنبه هاي گوناگون جوامع، تمدن و فرهنگ هاي اسلامي در سطح جهان و از جمله آن هايي که در جوامع اسلامي در آمريکا در حال رشد و گسترش هستند، استوار است.

در اين زمينه، علايق آموزشي و پژوهشي در «مرکز خاور نزديک گوستاو وون گرانبوم» به مطالعه اسلام، از آفريقاي شمالي گرفته تا شبه قاره هند، از عربستان تا آسياي صغير و بالکان، از مرکز و جنوب شرقي آسيا تا آمريکا مي پردازد.

براي پذيرش دانشجو، علاوه بر نيازهاي اوليه دانشگاه، متقاضيان به طور معمول، بايد معادل يک درس در تاريخ صدر اسلام و سه درس در فرهنگ و نهادهاي اسلامي را بگذرانند.

همچنين دست کم آشنايي با يکي از چهار زبان عمده کشورهايي با اکثريت مسلمان، مورد نياز است که اين زبان ها عبارتند از:

عربي، بربري، هاوسا، اندونزيايي، فارسي، مالايي، سواحلي، ترکي، اردو، ولوف و يوروبا.

حوزه هاي مطالعاتي مرکز شامل مردم شناسي، تاريخ، هنر، معماري، ادبيات تطبيقي، اقتصاد، علوم تربيتي، جغرافيا، تاريخ، حقوق، فلسفه، علوم سياسي، روان شناسي، جامعه شناسي، مذهب و دين مي شود.

«انجمن فارغ التحصيلان ايراني» و همچنين مؤسسه آمريکايي «مطالعات ايران» نيز در دانشگاه کاليفرنيا به مطالعات ايران شناسي و اسلام شناسي مي پردازند.

درس هاي گوناگوني در بخش آموزشي مرکز ارائه مي شوند که از جمله مهم ترين آن ها مي توان به درس «مقدّمه اي بر اسلام» توسط استاد پونا والا اشاره کرد.

در حال حاضر، براي دست يابي به منابع و اطلاعات ارزشمند در رابطه با خاورميانه، به صورت مستقيم از طريق شبکه جهاني اطلاع رساني، بخش ميارو (MEARO)، اولين پايگاه اينترنتي خاورميانه در آمريکا در دانشگاه کاليفرنيا فعّال است که براي دست رسي علاقه مندان، دانشجويان و استادان، منابع چند رسانه اي متعددي راه اندازي کرده است.

عناوين پژوهشي مهمي که در دانشگاه کاليفرنيا انجام شده و نام محققان آن ها به شرح ذيل هستند:

1. علوم اسلامي؛ سنّت و مسائل آن / مالکوم کر(Malcom H. Kerr)؛

2. تاريخ اسلامي، تاريخ خاورميانه، تاريخ نوين / آلبرت حوراني (Albert Hourani)؛

3. از وال هاوزن تا بکر: ظهور کولت گيشته در مطالعات اسلامي / جوزف وان اس(Josef Van Ess) ؛

4. اسلام، مسئله تاريخ نگاري و فرهنگ فرانسوي / ادوارد سيّد؛

5. اسلام و تجارب تاريخي مردم مسلمان / ارا لاپيدوس (Ira M. Lapidus)؛

6. شعر عربي و شاعران همه فن حريف / ياروسلاف استکويچ (Jaroslav Stetkevych)؛

7. مطالعات اسلامي و آينده اسلام / فضل الرحمن؛

8. اسلام در آيينه آداب / ويليام گراهام(Willian A. Graham) ؛

9. تصوّف و شهادت / آن ماري شيمل (Annemarie Schimmel)؛

10. اسلام در اروپاي نوين / ديويد کر (David Kerr)؛

11. اخلاق در اسلام / ريچارد هوانيسيان(Richard G. Hovannisian) ؛

12. اخلاق در دکترين سنّتي اسلام / جرج مک ديس(George Makdisi) ؛

13. کاربردهاي قانوني و امروزين احکام فقه / کمال فرضي

از استاداني که در اين مرکز و ساير دانشکده هاي دانشگاه کاليفرنيا مشغول به فعاليت در اين زمينه هستند، تعدادي با تمرکز بيشتر در موضوعات اسلامي تدريس و تحقيق مي کنند که در اين بين، مي توان از حسين ضيايي، لطيفه حقيقي، لئونارد بيندر(Leonard Binder) ، جانان فريد لندر(Jonathan Fried Lander) ، ساندرا هيل(Sondra Hale) ، عزيزه خزوم، جرجز صبّاغ، ابوالفضل خالد و نيکي کدي نام برد.

شايان ذکر است که بخش سخنراني و همايش هاي دانشگاه کاليفرنيا در باب مسائل اسلامي و ايران فعّال است که از جمله آن ها عبارتند از:

1. استيلاي اسلامي و تاريخ نگاري اسلامي: بُعدي جديد از منابع کهن / سخنران: چيس رابينسون(Chase Robinson)، از دانشکده شرق شناسي دانشگاه آکسفورد انگلستان؛

2. سياست جناحي در ايران معاصر: کاربردي براي سياست آمريکايي / سخنران: مارک گاسيوروسکي (Mark Gasiorowski)، استاد علوم سياسي دانشگاه لوييزيانا آمريکا؛

3. نقش ايران در جنگ عليه تروريسم / سخنران: جليل روشندل، استاد دانشگاه تهران؛

4. بعد از طالبان، آمريکا و آينده سياسي جنوب شرقي/سخنران:محمدايّوب.

پي نوشتها
1.مسئول روابط بين الملل مؤسسه شيعه شناسي
منبع:فصلنامه شيعه شناسي، شماره 3 و 4.