حقوق شوهر

نوشته‌ها

روابط جنسی در ازدواج از نظر اسلام(۲)

عجله نکنید

اِذْ اَرادَ اَحَدُکُمْ اَنْ یَأتیَ زَوجَتَهُ فَلا یُعَجِّلْها فَأنَّ لِلْنِساءِ حَوائج
حضرت امیر(علیه السلام) فرمود: وقتی کسی خواست با همسرش همبستر شود، با عجله رفتار نکند که زن‌ها نیز حاجتی دارند.(۴)(مرد نباید فقط به فکر اطفاء شهوت خویش باشد بلکه باید زن و مرد، همدیگر را اشباع کنند تا تفاهم کامل میان آنها برقرار باشد).

چشمان فتنه‌انگیز

امیرالمؤمنین(علیه السلام) در میان اصحاب خود نشسته بود که زن زیبایی عبور کرد، آن گروه با چشمان خود به آن زن خیره شدند حضرت فرمود: چشم‌های این شترهای نر خیره است و همین، علت نشاط(جنسی) آنهاست، چون کسی به زنی نگاه کند و خوشش آید با همسرش آمیزش کند، چرا که او هم زنی است مانند زن دیگر. یکی از خوارج(منافقین مسلح) صدا زد خدا بکشد این کافر را چقدر داناست، اصحاب برجستند تا او را بکشند حضرت فرمود: صبر کنید همانا(جزای او) ناسزاگویی در مقابل ناسزاگویی یا بخشش در مقابل گناه است،(۵) یعنی ناسزای او جوابش یا یک ناسزای متقابل است یا عفو از او نه این که او را بکشید.

البته مخفی نماند که از نظر روایات اسلامی و حکم شرعی، کسی که به امیرالمؤمنین یا یکی از ائمه(علیهم السلام) ناسزا گوید، حکمش قتل است ولی حضرت امیر ‌(علیه السلام) این کار را در آن موقعیت صلاح ندانست شاید به خاطر این که این کار، بعدها مستمسکی برای بهانه‌جویان در کشتن مخالفین ایجاد نکند. و در حدیث دیگری حضرت فرمود: چون یکی از شما به زنی نگاه کند و متعجب شود، نزد همسر خود رود که نزد او همانند آنچه دیده است هست، پس برای شیطان بر قلب خود، راه باز نکند، چشم خود را از آن زن برگیرد و اگر همسر ندارد، دو رکعت نماز بخواند و خدا را بسیار حمد گوید و بر پیامبر صلوات فرستد و سپس از فضل خداوند سؤال کند، و خداوند بر اثر این اعمال، از رأفت خود به او عطا می‌کند(نیرویی) که او را(از وسوسه شیطان) در امان می‌دارد.(۶)

بانوان توجّه کنند

امام صادق(علیه السلام) فرمود: زنی نزد پیامبر به خاطر کاری آمد، حضرت فرمود: شاید تو از آن زنان معطل کن هستی؟ پرسید: این ها کیانند یا رسول الله؟ حضرت فرمود: زنی است که شوهرش با او کاری دارد(تمایل جنسی دارد) ولی او آن قدر معطّل می‌کند تا شوهر به خواب می‌رود، این زن همواره مورد لعنت ملائکه است تا شوهرش بیدار شود.(۷)
و در حدیث دیگری پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) به بانوان فرمود: نماز خود را طول ندهید تا شوهران خود را ممنوع کنید(یعنی شوهر را اگر تمایل جنسی دارد، معطل نکنید و لو به طولانی‌ کردن نماز).(۸)

بانوان امتناع نکنند

در روایت است که زنی نزد پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) آمد و از حقوق شوهر که بر عهده زن است پرسید. حضرت ضمن بیاناتی که در فصل حقوق زن و شوهر خواهد آمد از جمله فرمود:
زن نباید شوهر را(از بهره‌وری جنسی) از خود منع کند، گر چه بر پشت مرکب سوار باشد.(۹)

حیاء بد و خوب

خَیْرُ نِسائِکُمْ الَّتی اِذا خَلَتْ مَعْ زَوْجِها خَلَعَتْ لَهُ دِرْعَ الْحَیاءِ وَ اِذا لَبِسَتْ مَعَهُ دِرْعَ الْحَیاءِ
امام صادق(علیه السلام) فرمود: بهترین زنان بانویی است که چون با شوهر خلوت کند لباس حیا را از خود دور کند و چون لباس بپوشد لباس حیاء را هم بپوشد(۱۰)(از شوهر در مسئله جنسی مضایقه نکند ولی با دیگران با حیا باشد).

زن ، خود را بر شوهر عرضه کند

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: برای هیچ زنی روا نیست که بخوابد مگر این که خویشتن را به شوهر عرضه کند، به این که لباس‌هایش را در آورد، میان بستر شوهر رود و پوست بدن خویش را به بدن شوهر بچسباند، اگر این کار را بکند، خود را عرضه کرده است.(۱۱)

پاره‌ای از آداب آمیزش

از امام رضا(علیه السلام) روایت است که فرمود: آمیزش مکن مگر این که با زن، بازی کنی و زیاد هم بازی کنی و دو پستان او را بفشاری چون چنین کنی، شهوت او را غلبه می‌کند و منّی او جمع می‌شود، زیرا منی زن، میان دو پستان اوست، و شهوت از صورت و چشمان او نمایان می‌شود و از تو همان می‌طلبد که تو از او می‌خواهی(یعنی تفاهم و هماهنگی میان شما حاصل می‌شود و هر دو از نظر جنسی ارضاء می‌شوید). با زن‌ها آمیزش مکن مگر در وقتی که پاکیزه(از حیض) باشند، پس از آمیزش هم بلند مشو، و ننشین بلکه اول به طرف راست بچرخ و سپس سریع برای ادرار و لو اندک برو که اگر چنین کنی، از سنگ مثانه به اذن خداوند متعال در امان می‌مانی و سپس غسل کن.(۱۲)

با شکم پر نباشد

از امام رضا(علیه السلام) روایت است که فرمود: با زن‌ها در اول شب، چه در زمستان یا تابستان آمیزش نکنید، زیرا معده و رگها پر است، و برای آمیزش مناسب نیست، و موجب بیماریهای سختی مثل قولنج و نقرس و سنگ مثانه و چکیدن ادار و ضعف و رقیق شدن چشم می‌شود، هر گاه خواستی آمیزش کنی، در آخر شب انجام ده که برای بدن، مناسبتر و برای فرزنددار شدن امیدوارتر، و اگر خداوند فرزندی برای شما مقدر کند، عقل وی را پاکیزه‌تر می‌سازد!(۱۳)

خودداری کردن

از امام صادق(علیه السّلام) روایت است که فرمود: آمیزش بدون ریختن منی در پی آن،(یعنی خودداری کردن از بیرون آمدن منی با وجود هیجان شهوت) موجب سنگ مثانه می‌شود.(۱۴)

سه چیز مکروه کُشنده

ثَلاثَهٌ یَهْدِ مْنَ الْبَدَنَ وَ رُبَّما قَتَلْنَ، دُخُولُ الْحَمّامِ عَلَی الْبِطْنَهِ و الْغِشْیانُ عَلَی الْاِمْتِلاءِ وَ نِکاحُ الْعَجائِزِ.
امام صادق(علیه السلام) فرمود: سه کار بدن را خراب می‌کند و چه بسا موجب مرگ انسان شود: با شکم سیر به حمام رفتن، با شکم سیر همبستر شدن، آمیزش با زنان سالخورده.(۱۵)

شیطان را دور کنید

اِذا جامَعَ اَحَدُکُمْ فَلْیَقُلْ بِسم اللهِ وَ بِاللهِ اَلّلهُمَّ جَنِّبْنی الشَّیْطانَ وَ جَنِّبْ الشَّیْطانَ ما رَزَقَتَنی قالَ فَأِنْ قَضَی اللهُ بَیْنَهُما وَلَداً لایَضُرُّهُ الشَّیْطانُُ بِشَیءٍ اَبَداً.
حضرت امیر(علیه السلام) فرمود: هنگام آمیزش بگویید بنام خدا و استعانت او، خدایا مرا و آنچه به من روزی می‌کنی(فرزند) از شیطان دور بدار، فرمود: اگر خداوند فرزندی به آن دو دهد، شیطان هرگز بدو ضرر نرساند(در روایات متعددی ذکر شده است که هنگام آمیزش جنسی، شیطان می‌تواند بر روی نطفه اثر بگذارد و اگر نام خدا برده شود، این اثر خنثی خواهد شد)!(۱۶)

ساعات مکروه

در روایت است که به امام صادق(علیه السلام) عرض شد: آیا آمیزش هم در ساعتی از ساعات، مکروه می‌شود؟ حضرت فرمود: بله در شبی که ماه، خسوف کند و روزی که خورشید، کسوف کند و همچنین ما بین غروب خورشید تا ناپدید شدن شفق(ناپدید شدن سرخی در آسمان) همچنین ما بین طلوع فجر( اذان صبح) تا طلوع خورشید و هنگام بادهای سیاه و زرد و سرخ و هنگام زلزله، سپس حضرت فرمود: به خدا سوگند کسی که در این ساعات آمیزش کند و این حدیث را هم شنیده باشد، اگر فرزندی به او داده شود، از او آنچه دوست دارد نمی‌بیند.
پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: مکروه است که مرد با همسر خود با حال جنابت آمیزش کند، تا این که از جنابت خودش غسل کند، اگر(در حال جنابت) آمیزش کند و بچه دیوانه متولد شود، جز خود را ملامت نکند.(۱۷)

در این سه وقت، آمیزش نکنید

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم)(ضمن سفارش‌هایی که راجع به مسائل جنسی به علی(علیه السلام) فرموده است) فرمود: با همسر خود در اول ماه(ماه قمری نه شمسی) و وسط ماه و آخر ماه، همبستر مشو که زمینه دیوانگی و جذام و کم عقلی در همسر تو و فرزندش زیاد خواهد بود.(۱۸)

رو به قبله، نه!

امام صادق(علیه السلام) زشت می‌دانست(شاید به خاطر احترام این مکان) رو به قبله آمیزش جنسی نمودن را.(۱۹)

حکم عَزل

امام هفتم(علیه السلام) فرمود: در شش مورد مانعی ندارد که مرد، منی را خارج از رحم بریزد، از زنی که یقین دارد نازاست، از زن سالخورده، از زن زبان دراز، از زن بد زبان بیهوده‌گو، از زنی که بچه خود را شیر نمی‌دهد و از کنیز.(۲۰)

سه صفت خوب از کلاغ

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: سه صفت را از کلاغ یاد گیرید: مخفی شدن وی هنگام آمیزش جنسی، صبح زود به دنیال روزی رفتن و پرهیز وی از خطر.(۲۱)

آمیزش واجب

اِذا تَرَکَها اَرْبَعَهَ اَشْهُرٍ کانَ آثِماً بَعْدَ ذلِکَ
امام رضا(علیه السلام) در جواب مردی که زن جوانی داشته و پرسید به خاطر مصیبتی که دیده است، آمیزش جنسی با همسر خود را چند ماه یا یکسال ترک کند فرمود: اگر بیش از چهار ماه آمیزش جنسی را ترک کند، گنهکار است.(۲۲)

این کار، خوب نیست!

یا عَلیُّ! لا تُجامِعْ اِمْرَأتَکَ بِشَهْوَهِ امْرَأهِ غَیْرِکَ.
پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: یا علی! شهوت زن دیگر را خرج زن خود مکن(هنگام آمیزش، به فکر زن دیگر مباش زیرا تصّورات و روحیّات دو طرف، بسیاری از اوقات در ژن‌های فرزند، اثر بد می‌گذارد).(۲۳)

زیاده‌روی در آمیزش، شما را سبک می‌کند

حضرت امیر(علیه‌السلام) در سفارشات خود به فرزندش امام حسن(علیه‌السّلام) فرمود: برای خودت مقداری باقی گذار(تمام شهوت خود را بکار نبر) چرا که اگر از زن‌ها امساک کنی به گونه‌ای که در تو توان ببینند، بهتر است از این که تو را ناتوان ببینند.(۲۴)

عمر جاودانه

مَنْ اَرادَ الْبَقاءَ وَ لا بَقاءَ فَلْیُباکِرِ الْغَداءَ، وَ لْیُخَفِّفِ الرِّداءَ وَ لْیُقِلَّ غِشْیانَ النَّساءِ
امام صادق(علیه السلام) فرمود: هر که می‌خواهد در دنیا بماند – گر چه دنیا جای ماندن نیست- صبحانه را زود بخورد – قرض را کم کند و با زنان، کمتر همبستر شود(۲۵)(این کارها عمر را زیاد می‌کند).

یاد خدا هنگام آمیزش

امام صادق(علیه السلام) فرمود: مرد وقتی نزد خانواده‌اش(برای آمیزش) می‌رود و میترسد که شیطان سهیم شود، بگوید: بسم الله و از شیطان به خدا پناه برد.(۲۶)

خلوت کامل را مراعات کنید

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: مبادا کسی با زنش آمیزش جنسی کند در حالی که در گهواره، بچه‌ای به آن دو نگاه می‌کند.(۲۷)
امام صادق(علیه السلام) نیز فرمود که: اگر در اتاقی بچه‌ای هست، مرد با همسرش آمیزش نکند که موجب زنا خواهد بود(۲۸)
پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) در حدیث دیگری فرمود: سوگند به آن که جانم به دست اوست، اگر مردی با زنش در حالی که طفل بیداری در اتاق است که آن دو را می‌بیند، نفس و صدای آنها را می‌شنود، آمیزش کند، آن بچه هرگز رستگار نشود و زنا کار گردد(۲۹)

سرگرمی مؤمن

لَهْوُ الْمُؤمِنِ ثَلاثَهُ اَشْیاءٍ اَلتَّمَتُّعُ بِالنِّساءِ وَ مُفاکَهَهُ الْأِخوانِ وَ الصَّلاهُ بِالَّیلِ.
پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: سرگرمی مؤمن سه چیز است: لذت بردن از زن‌ها، گفت و شنود شیرین با برادران و نماز شب(یعنی علاوه بر تشویق به این امور، مؤمن باید چنان با خدا انس بگیرد که از نماز شب و مناجات با خدا نیز لذّت برد).(۳۰)

دعا برای سعادت و سلامتی فرزند

اِذا اَرَادْتَ الْجماعَ فَقُل اَلّلهُمَّ اَرْزُقْنی وَ لَداً وَ اجْعَلْهُ نَقِیّاً لَیسَ فی خَلْقِه زِیادَهٌ وَ لا نُقٌصانٌ وَاجْعَلْ عاقِبَتَهُ اِلی خَیْرٍ.
امام باقر(علیه السلام) فرمود: هنگام آمیزش جنسی، این دعا را بخوانید: خدایا! مرا فرزندی عنایت فرما و او را پاکیزه و سالم قرار ده که در خلقت او، زیاد و کم نباشد، و او را عاقبت بخیر گردان.(۳۱)(یعنی در تمام احوال، از توجه به خدا و این که کارها به دست اوست، نباید غفلت کرد، هیجان جنسی نباید ما را از اهمیّت فرزند و سلامتی و سعادت وی غافل کند).

اثر موی زیاد بر شهوت

ما کَثُرَ شَعْرُ رَجُلٍ قَطُّ اِلاّ قَلّتْ شَهْوَتُهُ
امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرمود: هر مردی که موی بدنش زیاد شود، شهوتش کم می‌شود.(۳۲)(کسانی که ازدواج برای آنها مقدور نیست، می‌توانند با گرفتن روزه و آنچه در حدیث ذکر شده است، شهوت خویش را کم کنند اما این بدین معنی نیست که هر کسی گر چه دارای همسر یا امکان ازدواج است، بنام صوفی و درویش، دستورات اسلام را در زایل کردن موهای زائد نادیده بگیرد).

کارهای مکروه هنگام آمیزش

از امام(علیه السلام) سؤال شد آیا مرد به عورت زنش در حال آمیزش می‌تواند نگاه کند؟
حضرت فرمود: اشکالی ندارد لیکن موجب کوری می‌شود(یعنی ممکن است فرزند، کور به دنیا آید).(۳۳)
حضرت امیر(علیه السلام) فرمود: هر گاه یکی از شما نزد همسرش می‌رود(هنگام آمیزش)، سخن را کم کند،(هنگام دخول، زیاد سخن نگویند) چرا که سخن در آن وقت، موجب لالی است، یعنی اگر فرزندی برای آنها مقّدر شود، ممکن است لال به دنیا آید.(۳۴)
امام صادق(علیه السلام) فرمود: اگر مردی شب از سفر نزد اهل خود آمد، مکروه است آمیزش کند، تا صبح شود.(۳۵)

حیا و شرم را رعایت کنید

حضرت علی(علیه السلام) به چارپایی عبور کرد که کنار راه با جفت خود آمیزش می‌کرد، حضرت صورت برگرداند، از حضرت سؤال شد چرا چنین کردی یا امیرالمؤمنین؟ حضرت فرمود: سزاوار نیست که همانند این‌ها، انجام دهید که کار زشتی است، مگر این که آن را پنهان کنید، به گونه‌ای که هیچ مردی و زنی نبیند.(۳۶)

آمیزش حرام

آمیزش جنسی با زن هنگامی که حائض است، حرام می‌باشد، اما غیر از دخول، سایر لذت جویی‌ها حلال است، امام صادق(علیه السلام) فرمود: وقتی زن حیض شد، بر شوهرش حرام است با او آمیزش کند زیرا خداوند(در قرآن) فرموده است:(برای آمیزش) نزدیک زن‌ها نشوید تا پاک شوند، سپس حضرت فرمود: مرد می‌تواند از زن خود در حال حیض، از هر نظر به جز عورت او، بهره ببرد.

دشمن علی(علیه‌السلام) ناپاک است

در روایات متعدّد از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) روایت شده است که به حضرت علی(علیه السلام) فرمود:
تو را دوست ندارد مگر مؤمن و تو را دشمن ندارد مگر منافق و یا زنازاده و یا کسی که مادرش در حیض، به او حامله شده است.(۳۷)

این دشمن علی(علیه‌ السلام)، خود را رسوا کرد

از علامه حلّی(ره) نقل است که در کتاب کشف‌الیقین فرموده است: ابودُلف(که نامش قاسم ابن عیسی و از امرای دربار مأمون عباسی و از شیعیان سرسخت حضرت امیر بود و به سخاوت و شجاعت و شعر معروف بود اما) فرزندی داشت که دشمن حضرت علی(علیه السلام) بود، روزی اطرافیان وی راجع به محبت و دشمنی با علی(علیه‌السلام) بحث می‌کردند، یکی از آنها روایتی از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) خواند که حضرت فرمود: یا علی! تو را دوست نمی‌دارد مگر مؤمن با تقوی و دشمن نمی‌دارد مگر زنازاده یا فرزند حیض، پسر ابو دلف گفت: شما راجع به امیر چه می‌گویید(منظور از امیر، پدرش بود که از سران دربار مأمون بود) آیا کسی به حریم او تجاوز می‌کند؟ همه گفتند: خیر، سپس گفت: بخدا که دشمنی من(با این که حلال زاده‌ام) از همه مردم نسبت به علی ابن ابی طالب بیشتر است، در این گفتگو بودند، که پدرش وارد شد، و گفت: به خدا که این خبر حق است و این پسر هم فرزند حیض است و هم زنا، زیرا(در جوانی) روزی مریض شدم و در خانه برادرم بستری بودم، کنیزی به خاطر کاری نزد من آمد، شهوتم مرا به طرف او کشید، اما وی امتناع کرد و گفت: من حائض هستم، ولی من رهایش نکردم، تا این که با او آمیزش کرده، او به این پسر باردار شد، و این پسر، هم فرزند حیض است و هم زنا. و چون علامت بارداری ظاهر شد، با آن کنیز ازدواج کردم.(۳۸)(از ترس ننگ و رسوایی).

بازگو نکنید

نَهی رَسُوُلُ اللهِ(صلی الله علیه و آله و سلم) اَنْ تُحَدِّثَ الْمَرأهُ بِما تَخْلُو بِهِ مَعَ زَوْجِها
پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: زن‌ها نباید آنچه میان آنها و شوهرشان در خلوت می‌گذرد، به زن دیگری بازگو کنند.(۳۹)(علنی کردن کارهای مخفی، موجب بی‌حیایی و بی‌غیرتی فرد و جامعه می شود).

علاج هیجان جنسی

اِذْ نَظَرَ اَحَدُکُمْ اِلی امْرأهٍ تُعْجِبُهُ فَلْیُلامِسْ اَهْلَهُ فَأنَّما هِیَ امْرَأهٌ کَامْرَأهٍ.
امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرمود: هر گاه مردی در اثر نگاه به زنی، خوشش آمد، با همسرش همبستر شود، همانا زن، مانند زن است(۴۰)(گر چه نگاه او ناشایست و حرام است).

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

جمع‌بندی و نتیجه بحث ما پیرامون روابط جنسی در ازدواج، ما را به این مطلب سوق می‌دهد که توجه به مسائل جنسی در ازدواج، باعث استحلام بیشتر محیط خانواده و در نتیجه محیط جامعه خواهد شد؛ مد نظر قراردادن چیزهای جزیی که به چشم نمی‌آید و حتی فراموش می‌شود از جمله مسائل و ابعاد مختلف روابط جنسی با توجّه به احکام و روایات وارده از ائمه معصومین(علیهم السلام) که الگوی رفتاری و گفتاری ما هستند، ما را در حرکت به سوی کمال یاری خواهد کرد.

استفاده از لذّت‌های حلال و شرعی، توجه به این که آمیزش، یک نیاز است و نه یک هوس، از طرفی آمیزش را امر مقدّس دانستن به صورتی که برای آن، در حالت حلال ثواب واقع می‌شود، آمیزش را امر منطقی و عقلانیّت را در آن جاری کردن و نظم و بهداشت در روابط جنسی به صورتی که کثرت آمیزش باعث ضرر به بدن خواهد بود و دیگر مسائل قابل بحث، همه و همه ما را به این مطلب می‌رساند که اسلام، دین کامل و جامع است و از کوچکترین تا بزرگترین مسائل فردی و اجتماعی در آن قابل بحث و دارای جواب قانع‌کننده خواهد بود. در پایان، توفیق حق تعالی را برای خود و همه کسانی که در مسیر روشنگری دینی قدم بر می‌دارند خواستارم.

نویسنده: روح الله مظاهری

منابع تحقیق
۱- قرآن
۲- بحار: مجلسی- محمدباقر – بیروت – داراحیاه التراث العربی – بیروت لبنان- ۱۴۰۳ق
۳- خورشید معرفت، ج ۱ موسوی غروی – محمدجواد- انتشارات جاوید – بی‌جا- بی‌تا
۴- سفینه البحار – عباس قمی(بی جا) دارالاسوه الطباعه و النشر- ۱۴۱۴ق
۵- فروع کافی – کلینی- محمدبن یعقوب بن اسحاق الکلینی الرازی – تهران – دارالکتب الاسلامیه، بی‌تا
۶- کافی – کلینی- محمدبن یعقوب بن اسحاق الکلینی الرازی – تهران – دارالکتب الاسلامیه، بی‌تا
۷- لئالی الاخبار- محمدنبی التویسره نی- تهران – جهان – ۱۳۷۱ شمسی
۸- میزان الحکمه/ ج۷/ باب فساد قم- حوزه علمیه قم- دفتر تبلیغات اسلامی – مرکز انتشارات ۱۳۶۹
۹- وسائل: محمدبن الحسن الحرالعاملی: تهران/ اسلامیه/ ۱۳۶۷

پی‌نوشت‌ها

۱- سوره روم/ آیه ۲۱
۲ – سوره روم، آیه ۲۱
۳ – خورشید معرفت، ج ۱ و میزان الحکمه؛ ج ۷، باب فساد.
۴ – وسائل ج ۱۴ ص ۸۲ و ۸۳٫
۵ – وسائل ج ۱۴ ص ۷۳٫
۶ – وسائل ج ۱۴ ص ۷۳
۷ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۱۷ و ۱۱۲٫
۸ – همان
۹ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۱۷ و ۱۱۲٫
۱۰ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۴ و ۱۲۶٫
۱۱ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۴ و ۱۲۶٫
۱۲ – سفینه البحار ج ۱ باب جمع.
۱۳ – سفینه البحار ج ۱ باب جمع.
۱۴ – همان
۱۵ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۹۱ و ۹۶٫
۱۶ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۹۱ و ۹۶٫
۱۷ – وسائل ج ۱۴ ص ۹۶ و ۹۱٫
۱۸ – وسائل ج ۱۴ ص ۹۶ و ۹۱٫
۱۹ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۰۷ و ۹۵ و ۱۰۰٫
۲۰ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۰۷ و ۹۵ و ۱۰۰٫
۲۱ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۰۷ و ۹۵ و ۱۰۰٫
۲۲ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۸۸ و ۱۲۰٫
۲۳ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۸۸ و ۱۲۰٫
۲۴ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۸۰ و ۹۶٫
۲۵ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۸۰ و ۹۶٫
۲۶ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۸۰ و ۹۶٫
۲۷ – بحار ص ۱۰۰ ص ۲۹۵ ص ۲۲۰
۲۸ – فروع کافی ج ۵ ص ۴۹۹ و ۵۰۰
۲۹ – فروع کافی ج ۵ ص ۴۹۹ و ۵۰۰
۳۰ – بحار ص ۱۰۰ ص ۲۹۵ ص ۲۲۰
۳۱ – وسائل ج ۱۵ ص ۱۰۶ و ۱۷۸٫
۳۲ – وسائل ج ۱۵ ص ۱۰۶ و ۱۷۸٫
۳۳ – وسائل ج ۱۵ ص ۷۵٫
۳۴ – وسائل ج ۱۴ ص ۸۷ و ۹۳٫
۳۵ – وسائل ج ۱۴ ص ۸۷ و ۹۳٫
۳۶ – وسائل ج ۱۴ ص ۹۴ و ۹۵ و ۱۰۱٫
۳۷ – وسائل ج ۱، ص ۵۶۹٫
۳۸ – سفینه البحار باب زنی و تتمه المنتهی ص ۲۲۷٫
۳۹ – وسائل ج ۱۴ ص ۱۵۴٫
۴۰ – وسائل ج ۱۴ ص ۷۳٫

منبع: راسخون

آئین همسرداری در اسلام (۱)

چکیده

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرماید: ازدواج، کامل کنندۀ نیمی از دین شما هست و در اهداف ازدواج، قرآن حکیم، اساسی‌ترین فلسفه تشکیل خانواده را، آرامش و تحکیم پیوند مودت و رحمت معرفی می‌کند. از اصول ثبات خانواده می‌توان به: ۱-انتخاب آگاهانه ۲-انتظارات معقول از ازدواج و… اشاره کرد که رعایت این اصول، تاثیرات فراوانی در برآورده نمودن ثبات فردی و اصلاح نظام اجتماعی خواهد داشت. هر یک از زن و مرد، دارای حقوقی هستند که رعایت هر کدام از این حقوق، برای طرف مقابل لازم و ضروری است و در صورت عدم رعایت آن، بنیان خانواده و روابط ایشان به سستی و فروپاشی می‌انجامد. در این راستا الگو گرفتن از شخصیت‌هایی که در همه زمینه‌ها به خصوص همسرداری موفق عمل کرده‌اند، برای هموار شدن راه، بسیار ضروری است و باید گفت حضرت علی(علیه السلام) و فاطمه الزهرا(سلام الله علیها)، بهترین الگوی همسرداری عالم هستی هستند که در همه اعصار می‌توانند الگو‌های همسران قرار گیرند. علاوه بر این، توجه به نکاتی که در دین مقدس اسلام برای تحکیم خانواده آمده است مهم خواهد بود که در این پژوهش، به نکات اساسی برای ازدواج موفق جوانان پرداخته شده است؛ امید آن که راه گشای تمام خواهران و برادران گردد.

مقدمه

سپاس و ستایش بیکران، خداوند یگانه رحمان را سزاست که در روی کره‌ای متحرک، کوه و صحرا، جزیره و دریا و جاندار آفرید و انسان را پدید آورد، تا ظلمتکده تیره و تاریک زمین را به نور صفا زینت بخشد و در میان خرابی، آبادی آرد. از میان کره زمین که به صورت جمادی بی‌شعور ساخته شده بود، نبات و حیوان برافراشت و بر تارک سرش، انسانی خردمند گذاشت و او را بر همۀ اقطار جهان فرمانروا ساخت، تا از میان کره‌ای خاکی و تاریک، جنبش و حرکت، سعادت و عزت و عیش و عشرت پدید آورد. نور و صفا، نغمه و نوا، تکامل و تعالی، دستگیری و رحمت و عطوفت، همگی از میان همین کره تیره و ظلمانی برخاست و همگی از برکت عقل و احساس بود که به انسان عنایت فرمود، تا با وی انس و الفت گیرد. میان پسر و دختر بیگانه و نا آشنا، مودت و رحمت مقرر داشت تا یکدیگر را در آغوش گیرند، تولد و تناسل نمایند تشریک مساعی کنند. محیط آبادی را که از پدران و مادران خود به ارث گرفته اند، آبادتر کنند. و درود و رحمت به روان مطهر رسولان مخصوصاً حضرت محمّد مصطفی(صلی الله علیه و آله و سلم) و خاندان معصوم آن حضرت (صلوات الله اجمعین من الان الی قیام یوم الدین) که همگان، عمر عزیز خود را در راه رسانیدن انسان به اوج تکامل و سعادت معروف داشتند و در پیمودن این راه از بذل جان شیرین خود دریغ ننموده. و امّا پسر و دختری که با یکدیگر ازدواج می‌کنند، درحقیقت تولد تازه‌ای می‌یابند و دراقیانوس تازه‌ای وارد می‌شوند که باید کارآموزی و تجربه قبلی کسب کرده و یا دارای هوش باشند که بتوانند خود را با جذر و مد دریا هماهنگ نموده و با آن محیط سازگار شوند وگرنه عصری کوتاه و پر مشقت دارند و به زودی در گردابها هلاک می‌شوند.

دین اسلام برای راهنمایی و تامین سعادت بشر نازل گشته و تمام ابعاد وجودی او را در تمام مراحل زندگیش رعایت کرده،و دختر و پسر را که می‌خواهند در آینده پدر و مادر خانواده و رکن اجتماع انسانی باشند، در این وادی خطرناک بدون راهنما رها نکرد این که با کمال و عنایت، دست ایشان را گرفته و قدم به قدم رهبری کرده و آنان را از خطرات طوفانها بر حذر داشته. در این مقاله در حد بسیار کمی برای تأمین این هدف یعنی آداب همسرداری، از چندین کتاب بهره گرفته و به طرح مسائلی که در ابتدای آن به اهمیت و اهداف ازدواج اشاره شد می‌پردازد که از مهمترین بخش‌های آن می‌تواند به:

۱ – حقوق مرد و زن و حقوق زن بر مرد و همچنین حقوق متقابل آنها

۲-الگوی همسرداری نمونه در اسلام

۳-اصول ثبات و استحکام خانواده

۴-نکته‌هایی ناب برای ازدواج موفق همراه با احادیث و آیاتی در این زمینه اشاره کرد.

امید است این قطره کوچک از این دریا در خصوص بهینه سازی، سالم سازی و ارتقا و روابط خانواده گی موثر باشد.

اصول مدیریت خانه و خانواده

از آنجایی که یکی از حساس‌ترین، پیچییده‌ترین و مهم‌ترین نهادهای اجتمایی به ظاهر کوچک، خانه و خانواده است، اداره آن نیاز به مدیریتی با کفایت و عالمانه دارد. چنانکه مدیریت اصولی خانواده سبب شکوفایی غنچه‌های عدالت، امنیت، صداقت، صفا و محبت در گلستان وجود مرد و زن خانه می‌شود. از این رو، آموزش و به کارگیری گام به گام اصول مدیریت علاوه بر آثار فردی، در عرصه حفظ و ارتقاء فرهنگ یک جامعه نیز موثر است که در اینجا به صورت مختصر به موارد آن اشاره خواهد شد:

۱-اصل محبت‌ورزی( گنج زندگی)

امام علی(علیه السلام): (پرسود‌ترین گنج‌ها، بدست آوردن محبت دلهاست)(۱)

از جمله عوامل محبت ساز:

۱-حسن خلق و گشاده‌رویی

۲-احسان و نیکی

۳-تواضع و فروتنی

۴-سخاوت و گشاده‌رویی

۵-رفق و مدارا

۶-هدیه دادن در مناسبتهای مختلف

از جمله عوامل محبت‌سوز:

۱-جدال و گفتگوهای تند و توهین آمیز

۲-بخل

۳-عدم ابراز محبت

۴-حساسیت نابجا

۵-قدر نشناسی

نقش محبت در زندگی خانوادگی

یکی از احتیاجات روانی هر انسان، «محبّت» است. دل انسان، به محبّت زنده است و کانون خانوادگی بیش از هر چیز احتیاج به محبت دارد. این فروغ محبّت است که خانه را روشن می‌کند و هر خانه‌ای که با چراغ محبت روشن نباشد خانه خاموشان است. پروردگار مهربان در قرآن مجید، محبّت و مهربانی زن و شوهر در محیط خانه را یکی از آیات قدرت و حکمت خود معرفی می‌کند و می‌فرماید:

(وَ مِن آیَاتِهِ اَن خَلَقَ لَکم من اَنفُسِکُم اَزوَاجاً لَّتسکُنُوا الَیهَا وَ جَعَلَ بَینَکُم مودهً و رحمه انَّ ذالک لآیات یتفکرون)

یعنی: «یکی از نشانه‌های قدرت و حکمت خداوند، این است که برای شما از جنس خودتان، همسرانی آفرید تا با او انس بگیرید و میان شما و همسرانتان، دوستی و مهربانی برقرار ساخت و در این موضوع برای اندیشمندان نشانه خداشناسی پدیدار است.»(۲)

باید توجّه داشت که برای این که بنیان زناشویی استوار و محیط خانه به چراغ محبّت همیشه روشن باشد، باید محبّت دو طرفه باشد زیرا دلها به هم راه دارند و محبت می‌آورد و لذا در اسلام همان طور که به زن سفارش شده و تاکید شده که شوهر خود را دوست بدارد، به مرد هم تاکید شده است که همسر خود را دوست بدارد و او را مورد احترام و اِکرام قرار بدهد. پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: بهترین زنان شما، زنهایی هستند که نسبت به شوهرانشان عشق و محبّت داشته‌اند.(۳) حضرت رضا(علیه السلام) فرمودند: زنانی که به شوهران اظهار عشق و محبت می‌کنند، بهترین غنیمت برای آنها می‌باشند.(۴) رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند: هر چه ایمان کامل‌تر باشد به همسرش بیشتر اظهار محبت می‌نماید.(۵) و در مورد دیگر می‌فرماید: این سخن مرد که به همسرش بگوید: واقعاً تو را دوست دارم، هرگز از قلب همسر خارج نخواهد شد و از یاد او نخواهد رفت.۹ امام صادق(علیه السلام) فرمودند: زن، از مرد آفریده شده است (از همان گلی که خداوند مرد را آفرید، زن را نیز از آن گل آفرید) و تمام توجّهَش به مرد، معطوف است پس همسرانتان را دوست بدارید. و نیز آن حضرت فرمود: از اخلاق پیغمبران این است که نسبت به همسرانشان، محبّت دارند.(۶) و نیز فرمودند: به کسی که دوستش می‌داری، خبر بده.(۷) و نیز باید توجّه داشت که آثار محبّت میان زن و شوهر، باید در رفتار و گفتار آنها نمایان باشد و حرفها و حرکات آنها نسبت به هم محبّت‌انگیز باشد و سعی کنند که هرگز حرفی و حرکتی که بنیان محبّت را سُست و جلوۀ دوستی را کم رنگ می‌کند از هیچ یک از آنها صادر نشود و اگر احیاناً صادر شد سعی کنند که عذر بخواهند و جبران نماید. تعریف و تمجید از یکدیگر مخصوصاً در حضور بستگان و آشنایان و اهدای هدایا و امثال این موضوع و اظهار محبّت و جلب محبّت بسیار مؤثر است و بالاخره در هر سازمانی که بر اساس محبّت استوار است، هرگز خلل و خرابی راه پیدا نمی‌کند.

خلل پذیر بود هر بنا که می‌بینی

به جز بنای محبّت که خالی از خَلَل است

هر انسانی، به شخصیت خودش علاقه دارد و می‌خواهد که دیگران، به شخصیت او احترام بگذارند و هر کس به او احترام بگذارد، او نیز متقابلا به او احترام خواهد گذ اشت. احترام گذاردن زن به شوهر و به یکدیگر در محیط خانه، رشتۀ محبّتشان را محکم‌تر می‌کند و به پیمان زناشویی دوام بیشتری می‌بخشد و فرزندانی که در چنین محیطی رشد می‌کنند این عادت انسانی را سرمشق زندگی خود قرار می‌دهند. اسلام، رسم احترام‌گذاری زن و شوهر به یکدیگر را به عنوان یک وظیفه اخلاقی مورد تاکید قرار می‌دهد. حضرت رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: وظیفۀ زن این است که تا در خانه به پیشواز شوهر برود و به وی خوش آمد بگوید.(۸) امام صادق(علیه السلام) فرمودند: هر زنی که به شوهرش احترام بگذارد و به او آزار نرساند، خوشبخت و سعادتمند خواهد بود(۹) این نوع دستورات، نمونه‌ای از وظیفه اخلاقی زن نسبت به شوهر است. احترام‌گذاری مرد نسبت به همسرش نیز با این قبیل تعبیرات مورد تاکید قرار گرفته است. حضرت رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:

(ما أکرَمَ النَّساءَ إلا کَریمٌ وَ ما أهانَهُنِّ إلا لَئیمُ)؛

یعنی: افراد کریم و بزرگوار، زنان خود را مورد احترام قرارمی دهند و افراد پست به زنان اهانت می‌کنند. (۱۰)

و نیز حضرتش فرمود: هر کس به خانواده‌اش توهین کند، خوشی زندگی را نخواهد دید.(۱۱) حضرت صادق(علیه السلام) از پدرش نقل کرده که فرمودند: هر کس زن بگیرد، باید او را گرامی و محترم بشمارد(۱۲) خلاصه این که احترام به شخصیّت افراد مخصوصاً در محیط خانوادگی و احترام به همسر، یکی از نشانه‌های شخصیّت و شرافت اشخاص محسوب می‌شود و موجب افزایش محبّت می‌شود. امیرمومنان(علیه السلام) فرمودند:

(شَرَفُ المَرءِ بِالعِلمِ وَ الاَدَبِ لا بِالاصلِ وَ النَّسَب)؛

یعنی: شرافت انسان، تنها به درجات علم و ادب او بستگی دارد نه به نَسَب و قبیلگی او.

خلاصه این که محبّت در محیط خانوادگی، تلخها را شیرین و سختی‌های زندگی را آسان می‌گرداند.

از محبّت تلخها شیرین شود

از محبّت مس‌ها زرین شود

از محبّت خارها گل می‌شود

از محبّت سرکه‌ها مُل می‌شود

از محبّت نار نوری می‌شود

از محبّت دیو حوری می‌شود

از محبّت سقم صحت می‌شود

از محبّت قهر رحمت می‌شود

از محبّت مرده زنده می‌شود

از محبّت شاه بنده می‌شود

۲-اصل عدالت‌محوری

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند: (لحظه‌ای عدالت، برتر از یک سال عبادت است)(۱۳) عدالت یعنی حق‌شناسی و ادای حقوق و حق، به معنای طلبی است که دیگران از ما دارند و لزوماً به معنای پرداخت طلب دیگران است. طلب‌های دینی، مالی، عاطفی، عقلی… در خانواده نیز هر یک از اعضاء خانواده به نوبۀ خود، حقی دارند که محترم شمردن آن، بر دیگران لازم است. ما در فصلی جدا به حقوق مرد بر زن و زن بر مرد پرداخته‌ایم.

۳-اصل لذت‌جویی و تمتّع

رابطه سالم جنسی بین زن و مرد، تبادل خالصانه احساسات و محبتها و ارضاء عواطف و نیازهای عاطفی در خانه و نظام خانواده مورد سفارش اسلام است.

۴-اصل تقسیم کار

از جمله فوائد تقسیم کار:

۱-ایجاد حس مسئولیت بین افراد

۲-افراد خانه، خود را در اداره منزل سهیم می‌دانند.

۳-ضایعات مالی و زمانی کاهش می‌یابد.

۴-محیط خانه با نشاط و شاداب خواهد شد.

۵-عبادت بزرگی است.

۵-اصل عفو و صفح

عفو یعنی بخشیدن خلاف؛ و صفح، مرتبه‌ای بالاتر از عفو و نادیده گرفتن خلاف است. عفو و صفح یعنی رهایی ذهن از رنجش‌ها.

۶-اصل تدبیر و برنامه‌ریزی

امام علی(علیه السلام) می‌فرمایند: تدبیر و برنامه‌ریزی، سبب اصلاح امور زندگی است.(۱۴)

از آثار مهم برنامه ریزی می‌توان به آرامش روانی، سهولت جریان زندگی، رسیدگی به همه کارها، الگو شدن برای دیگران و تقلیل درگیری‌ها اشاره کرد.

۷-اصل سازگاری و انعطاف

امام علی(علیه السلام) می‌فرمایند: (نرمی، کلید کامیابی است)(۱۵) و سازگاری به معنای درک متقابل از یکدیگر و تطبیق دادن خود با شرایط و روحیات طرف مقابل است.

۸-اصل مادرمحوری

۹-اصل قناعت و کنترل تقاضاها

امام علی(علیه السلام) می‌فرمایند: (زیبایی زندگی و رفاه، به قناعت است )(۱۶)

۱۰-اصل توسعه اخلاق

حضرت علی(علیه السلام) می‌فرمایند: اخلاق نیکو، روزی را زیاد می‌کند و میان دوستان، انس و الفت پدید می‌آورد.)(۱۷)

۱۱-اصل تغافل و نادیده‌انگاری

حضرت علی(علیه السلام) می‌فرمایند: هر کس بر بسیاری از امور چشم‌پوشی نکند، زندگیش ناگوار شود. (۱۸)

۱۲-اصل هنر استراحت

استراحت، شرطی لازم برای رسیدن به اهداف بزرگ است و پشتوانه موفقیت و افزایش کارایی و کیفیت فعالیت‌ها می‌باشد.

۱۳-اصل میهمان‌پذیری

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند: زکات خانه، مهمان است و میهمان، راهنمای بهشت است. (۱۹)

۱۴-اصل سخاوتمندی

امام رضا(علیه السلام) می‌فرمایند: مرد را سزاوار است که بر عیالش توسعه بدهد؛ تا آرزوی مرگ او را نکنند.)(۲۰)

۱۵-اصل معنویت گرایی

از سعادتمندی‌های مردان و زنان بزرگ، این است که یک مسکن خاکی را تبدیل به مسجد نورانی برای مناجات و ارتباط با عا لم معنوی کنند.

۱۶-اصل پاکی

۱۷-اصل تشکر و قدردانی

۱۸-اصل شناخت روانشناسی زن و مرد

یکی از محوری‌ترین و بلکه اساسی‌ترین ارکان نظام خانواده، وجود ارتباط سالم فراگیر و پویا بین زن و شوهر است و از یک منظر ارتباطات به دو قسم کلامی و غیرکلامی تقسیم می‌شوند:

الف) ارتباط کلامی مانند :

۱-اصل گفتگو برای تبادل اطلا عات

۲-استفاده از لحن مناسب

۳-جلوگیری از زخم زبان و یا سکوت‌های آزاردهنده

۴-ارتباط کلامی و عاطفی و محبت‌آفرین

ب) ارتباطات غیر کلامی مانند:

۱- نگاه در نگاه

۲- گوش دادن به سخن

۳- نوازش

۴- خنده در چهره طرف مقابل

۵- سر تکان دادن به نشانه تأیید

۶- به استقبال شخص رفتن

حقوق مرد بر زن از نظر اسلام

هر شرکت و سازمانی، نیازمند به مقام مسئول و رئیس است وگرنه خواه ناخواه منجر به هرج مرج شده، زیا‌ن‌های فراوانی به بار می‌آورد و سرانجام به نابودی خواهد گرایید؛ زیرا مدیریت، نقش موثری را ایفا می‌کند و این مدیریت است که باید از نظر فکری و خصوصیات روانی واجد شرایط خاصی باشد تا بتواند از حداقل نیرو، حداکثر استفاده را جلب کند. بنابراین، سازمان و شرکتی که زن و مرد از راه ازدواج و تشکیل خانواده به وجود می‌آورند، ناگزیر باید سرپرست و مقام و مسئولی داشته باشد که بتواند به طرز شایسته‌ای برای تامین نیازمندی‌های آن همت گمارد و خط مشی درستی فرا راه افراد خانواده قرار دهد و اداره عمومی و مسئولیت‌های این کانون مقدس را به عهده بگیرد، و تا خود و افراد خانواده از مزایای آن بهره‌مند شوند، و در کنار یکدیگر، احساس خوشبختی نمایند و فرزندان خود را با روشی صحیح، تربیت کنند و در سعادتمند نمودن آنان، موفق گردند.

مدیر مسئول

اکنون باید دید چه کسی بهتر است عهده‌دار سرپرستی و قیمومت تشکیلات خانوادگی باشد. زن یا مرد و یا هر دو، بدون تردید ریاست هر دو برای سر و سامان دادن به امور خانواده صحیح نیست، زیرا در این صورت، هیچکدام از آن دو نفر، آن چنان که شایسته است، احساس مسئولیت نمی‌کنند، بعلاوه هر دو نفری، دو گونه طرز تفکر و دو گونه سلیقه دارند و در مواردی که اختلاف سلیقه دارند، هیچکدام حاضر نیستند تسلیم فکر و نظریه دیگری شود و در نتیجه کار به جنگ و نزاع می‌کشد و قانون مهر و محبت آنان بدل به جهنم سوزانی از اختلاف و کشمکش می‌گردد. خطر بزرگ دیگری که از رهگذر اختلاف زن و شوهر پدید می‌آید، مربوط به سرنوشت فرزندان آنان می‌باشد زیرا در روانشناسی ثابت شده است، «کودکانی که در سایه پدر و مادری تربیت می‌شوند که میان آنان کشمکش و نزاع وجود دارد، دچار اختلال عواطف و عقده‌های روحی و نگرانی‌های فکری می‌گرند». بنابراین گذشته از این که زندگی در کام زن و شوهر تلخ می‌شود، دود این آتش، به چشم کودکان معصومی نیز می‌رود که باید در پناه پدر و مادر، کاخ سعادت و شخصیتشان پی ریزی گردد. پس اختیار سرپرستی و ریاست خانواده را باید به یکی از زن یا مرد واگذار کرد.

استعداد فطری

اکنون باید دید آیا زن برای عهده‌داری ریاست و سرپرستی امور خانه و قبول مسئولیت آن، شایستگی بیشتری دارد یا مرد؟ نخست باید به این واقعیت طبیعی توجه نماییم همان گونه که در اندام زن و مرد، اختلاف‌هایی هست و به هر کدام از آنان، به مناسبت ویژگی‌های جسمی، یک سلسله وظایف طبیعی سپرده شده است، از جهات روانی و خصوصیات اخلاقی نیز تمایز‌هایی بین آن دو وجود دارد. این ویژگی‌های روانی که در علم پسیکولوژی (روانشناسی) ثابت شده است، در تقسیم کارها و وظایف باید مورد نظر قرار گیرد. مهمترین تمایز روانی میان زن و مرد، این است که زنان معمولا دارای احساسات شدید و عواطفی جوشان‌تر هستند. تأثّر و هیجان شدید زن در حالتهای گوناگون، چون هنگام دوستی و دشمنی، ترس، شادی و نگرانی و همچنین توجه فراوان او به زیبایی و ظواهر زندگی، از نشانه‌های این عواطف و احساسات است. و مردان نوعاً از نیروهای عقل و اندیشه بیشتری برخوردارند. جالب توجه این که این ویژگی‌های روانی با خصوصیات جسمی هر کدام از آنان، هماهنگی کامل دارد و نشان‌دهنده این حقیقت است که آفریدگار زن و مرد، هر کدام را برای انجام کاری و عهده‌داری وظیفه‌ای آفرید و ابزار آن را در جسم و روان او به ودیعت سپرده است. وقتی مناسبترین غذای کودک در پستان مادر فراهم می‌گردد، و باید دارای عواطف لطیف و سرشاری باشد که چون فرزند خود را در آغوش گرفت و پستان در دهان او گذاشت، نه تنها احساس خستگی نکند بلکه خود از عشق مقدس مادری سرمست گشته، فرزند را با فشردن در آغوش گرم، از چشمه‌سار محبت سیراب نماید و این نیاز فطری او را نیز اشباع کند.

و نظر به این که مرد از اسکلتی درشت، عضلاتی ستبر و اعصابی قوی و جمجمه ی بزرگ و مغزی سنگین‌تر از جمجمه و مغز زن(وزن متوسط مغز مرد۱۳۶۰و وزن متوسط مغز زن ۱۲۰۰گرم است) برخورداراست، فکری نیرومند‌تر و اندیشه‌ای دوربین‌تر دارد، تا توانسته باشد در برابر مشکلات و سختی‌ها استقامت بیشتری نماید. مرد آن چنان آفریده شده است که تاب و تحمل آفتاب سوزان تابستان و فضای آلوده محیط کارخانه را داشته باشد و گرداندن چرخ‌های عظیم کارخانه و طنین شکنندۀ صدای آنها، او را از پای نیندازد و غریو توپ و سلاح دشمن در میدان نبرد او را نلرزاند. با در نظر گرفتن این مطالب و شناخت این استعدادها، می‌بینیم بهترین راه برای سعادت خانواده و در نتیجه سعادت اجتماع، این است که ریاست و سرپرستی امور کلی خانواده به فکر و نیروی اندیشه و قدرت بازوی مرد سپرده شود و گرداندن چرخ کارهای خانه و تامین نیازهای روحی کودکان، به عواطف سرشار و احساسات لطیف زن واگذاری گردد. به علاوه روانشناسان معتقدند (و خود زنان نیز اعتراف می‌کنند)(۲۱) که وضع روحی زن طوری است که دوست دارد در پناه مردی لایق و نیرومند، زندگی کند و از داشتن چنین شوهری لذت می‌برد. زن هنگامی احساس خوشبختی می‌کند که ببیند شوهرش به صفات مردانگی آراسته است و اگر ببیند مردی زیاد تملق و چاپلوسی می‌کند و بدون قید و شرط از نظریات و افکار و سلیقه زن پیروی می‌نماید یا تحت سرپرستی و کفالت زنی بسر می‌برد، از او متنفر می‌گردد و ارزش و اعتبار چندانی برای وی قائل نخواهد شد. از همه این‌ها گذشته به فرض آن که زنان در ابتدای ازدواج که هنوز بچه‌دار نشده‌اند و خاطرشان از لحاظ تربیت فرزندان آسوده است، مایل به ریاست خانواده باشند، این وضع دوام نخواهد یافت زیرا گرفتاری‌هایی که طبعاً در زندگی بعدی پیش می‌آید، فکر آنها را مشغول خواهد کرد و خیال آنان را از تحمل بار سنگین مسئولیت‌های دیگر منصرف خواهد نمود.

ریاست و مسئولیت مرد

روی همین اصل، اسلام سرپرستی خانواده را به عهده‌دار مرد گذاشته و مرد را عهده‌دار تامین وسایل زندگی زن معرفی نموده است. قرآن مجید می‌فرماید: (الرجال قوامون علی النسا)(۲۲) مردان، سرپرست زنان می‌باشند.

البته باید توجه داشت که از طرفی، هر چند اسلام، ریاست امور کلی خانواده را به مرد سپرده، ولی اداره امور داخلی خانه را به زن واگذاشته است یعنی اگر مرد در اداره امور خانواده، مقام ریاست را دارد، همسرش معاون اوست و در شعاع محدودتری سرپرستی خواهد داشت. پیامبراسلام(صلی الله علیه و آله و سلم)در ضمن حدیثی می‌فرمایند:

(فالرجل سید اهله والمرأه سیده بنتها) (۲۳)

و از سوی دیگر، هر کسی به اندازه قدرت و شعاع ریاست خود، عهده‌دار در مسئولیت است. باز رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم)می فرمایند: (و الرجل راع علی اهل بیته و هو مسئول عنهم و المراه راعیه علی اهل بیت بعلها و ولده و هی مسئوله عنها)(۲۴)

(مرد، نگهبان و مسئول خانواده است و زن نگهبان و مسئول خانه ی شوهر و فرزندان او است.)

بنابراین مرد، هیچگاه حق ندارد از این عنوان سوء استفاده کند، و حقوق افراد خانواده را نادیده گرفته، روش دیکتاتوری و استبداد را در محیط خانه در پیش گیرد، بلکه باید توجه داشته باشد که رهبری صحیح، آن است که توام با محبت و جلب همکاری و همفکری صمیمانه باشد. قرآن مجید به شوهران دستور می‌دهد که گذشته از رعایت حقوق زنان، نسبت به آنان خوشرفتار باشند و با محبت و مهرورزی، کانون خانواده را گرم و با نشاط سازند. آیه شریفه: (و عاشروهن با لمعروف) (۲۵)(با زنان خوشرفتار باشید) فرمانی است که با تناسب عواطف حساس و زودرنج زنان و در نظرگرفتن دیگر خصوصیات آنان و روی هم رفته، مصالح عالی خانواده، صادر شده است.

ادامه دارد…
پی‌نوشت‌ها
۱-غرر الحکم
۲- آیه ۲۱ سوره روم، ۹؛ شافی ج۲ ص۱۳۸
۳- بحار الانوار ج ۳۰ ص۲۳۵
۴- مستدرک الوسائل ج۲ ص۵۳۲
۵-بحار الانوار ج ۱۰۳ ص۲۲۸
۶- بحار الانوار ج۱۰۳ ص۲۲۳ و۲۳۶
۷-بحار الانوار ج۷۴ ص۱۸۱
۸- مستدرک الوسائل ج۲ ص۵۵۱
۹- بحار الانوار ج۱۰۳ ص۲۵۳
۱۰- نهج الفصاحه ص۳۱۸
۱۱- المواعظ العددیه ص۱۵۱
۱۲- بحار الانوار ج۳ ص۲۲۴
۱۳- نهج الفصاحه ح۲۴۲۷
۱۴- غررالحکم
۱۵- میزان الحکمه ح۷۳۶۵
۱۶- غرر الحکم ص۹۰
۱۷- میزان الحکمه ح۵۰۰۲
۱۸- میزان الحکمه ح۱۵۲۲۰
۱۹- بحار الانوار ج۷۲ ص۴۶۰
۲۰- وسائل ج۱۵ ص۲۹۴
۲۱- به کتاب «روح» نوشته یک بانمی آمریکایی مراجعه شود.
۲۲- نساء آیه ۲۴
۲۳- حقوق زن در اسلام و جهان ص۱۳۴
روح الله محمدیان
منبع: سایت راسخون

حق همسر در کلام امام سجاد(علیه ‌السلام)

یکی از نکاتی که هر زن و مرد در تشکیل خانواده آن را به عنوان محور قرار داده و زندگی مشترک خود را بر آن استوار می‌سازد، اخلاق محوری است.

وجود همسری وفادار و مهربان، که در مشکلات و سختی‌ها، غم‌ها و شادی‌ها همراه و همدم انسان بوده همسفری مطمئن و دل سوز در سفر پرفراز و نشیب زندگی می‌باشد؛ «وَ مِن آیاتِهِ أن خَلَقَ لَکُم مِّن أَنفُسِکُم أَزوَاجاً لِّتَسکُنُوا إِلَیها…(روم / ۲۱)؛ و از نشانه‌های او این که همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا در کنار آن‌ها آرامش یابید.» و البته این امر، در صورتی تحقق پیدا می‌کند که فضای حاکم بر زندگی مشترک، فضایی همراه با صفا و صمیمیت و محبت باشد و اصول و قواعد آن بر سیره ی ائمه‌ی اطهار(علیهم السلام) منطبق باشد.

در این بخش به کلام امام سجاد(علیه‌السلام) در مورد حق همسر و وظیفه‌ی هر کدام نسبت به دیگری می‌پردازیم؛

«و أمّا رعیّک بملک النّکاح فأن تعلم أنّ الله جعله سکناً و مستراحاً و أنساً و واقیه و کذلک …»؛ «و اما حق همسرت آن است که بدانی خداوند متعال با آفرینش او، وسیله‌ی آرامش، رفاه و انس و نگهداری تو را فراهم نموده و واجب است هر کدام از شما – زن و شوهر – بر نعمت وجود دیگری، سپاس گوید و بداند که این نعمت الهی بر اوست.»

بر تو واجب است که نعمت الهی را گرامی داشته، در معاشرت با او، خوش رفتاری و رفق پیشه کنی؛ اگر چه حق تو بر زن سخت‌تر و رعایت مکروه و محبوب اگر معصیت و زیاده خواهی نباشد، بر او لازم‌تر است؛ ولی زن حق مهربانی و انس بر تو دارد و جایگاه آرامش و آسایش، غریزه‌ای است که گریزی از انجام آن نیست و این حق بزرگی است. (قاسم نصیر زاده، سیری در رساله‌ی حقوق امام سجاد علیه‌السلام، ج ۲، ص ۱۴۸)

اخلاق محوری در خانواده

مطابق آنچه در آیه‌ی شریفه‌ی سوره‌ی جمعه آمده، یکی از بخش‌های مهم معارف اسلام مسأله‌ی اخلاق و آراستن روح به ارزش‌های انسانی است. این بخش مکمل اعتقادات و اساس و پایه‌ی مسائل بعدی مانند حکمت و علم و دانش، احکام الهی و انجام واجبات و ترک محرمات نیز می‌باشد. در حقیقت هر عمل خوبی که از انسان سر می‌زند، به پیرو خلق و خوی نیک اوست و هر عمل زشتی هم که از او سر می‌زند، مربوط به اخلاق فاسد می‌باشد.

حق همسرت آن است که بدانی خداوند متعال با آفرینش او، وسیله‌ی آرامش، رفاه و انس و نگهداری تو را فراهم نموده و واجب است هر کدام از شما – زن و شوهر – بر نعمت وجود دیگری، سپاس گوید و بداند که این نعمت الهی بر اوست

به تعبیر روشن‌تر، تمام ارزش‌های انسانی معلول اخلاق نیک اوست. انسان تا به تمرین و مجاهده‌ی عملی اخلاقی نیک را در خود ایجاد نکند، ارزش انسانی پیدا نخواهد نمود و اعمال و عبادات او نیز ارزش و مقبولیت نخواهد یافت. از این رو، از نظر اسلام هر فرد اگر شایستگی اخلاقی پیدا نکند، حتی اگر دانشمند و متخصص و هنرمند هم باشد، ارزش انسانی و اسلامی ندارد. (محمّد حسینی بهاران چی، آیین همسرداری و آداب زندگی در اسلام، ص ۲۴۰)

امام محمّد باقر(علیه‌السلام) می‌فرماید: «إنّ أکمل المؤمنین إیماناً أحسنهم خلقاً؛ کامل‌ترین مؤمنان از جهت ایمان، خوش اخلاق‌ترین آنان هستند».(کلینی، اصول کافی، ترجمه‌ی صادق حسن زاده، ج ۳، ص ۲۲۷)

حسن معاشرت در زندگی زناشویی همان چیزی است که مطابق با قانون خلقت و موافق طبع سالم هر زن و شوهر است. زن و شوهر طبق قانون آفرینش، عاشق و طالب یکدیگر آفریده شده‌اند. پس خودشان نیز بایستی در استحکام این عشق فطری بکوشند و از محبت و تکریم به یکدیگر که شالوده‌ی اصلی این استحکام بخشی است، غافل نباشند. عاشق، تمام مظاهر خیر و زیبایی، مجد و شرف و جمال را در معشوق خود فرض می‌کند، او را از خود بزرگ‌تر و شریف‌تر می‌داند. (حسن صدر، حقوق زن در اسلام و اروپا، ص ۱۵۰)

درک روحیات طرفین

هر یک از زن و شوهر برای موفقیت در انجام وظیفه و حسن معاشرت و رعایت حقوق همسر خویش، باید بکوشد روحیات همسر خویش را درک کند و آن گونه که شایسته و متناسب؛ روحیه‌ی همسرش می‌باشد، او را مورد نوازش و تکریم قرار دهد؛ شاید سرّ این که بهترین جمله‌ای که یک مرد می‌تواند به زنی بگوید، اصطلاح «عزیزم تو را دوست دارم» و بهترین جمله‌ای که یک زن به مرد مورد علاقه‌اش می‌گوید، جمله‌ی «من به تو افتخار می‌کنم»، است. همین دریافت محبت از مرد و پس دادن تکریم به او باشد (سکینه نیک، حقوق زن و شوهر در اسلام، ص ۱۶۴).

در همین راستا پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرموده است: «قول الرّجل للمرأه إنّی أحبّک لا یذهب من قلبها أبداً؛ این سخن مرد به زن که دوستت دارم، هرگز از دل زن بیرون نمی‌رود.» (کلینی، اصول کافی، ترجمه‌ی صادق حسن زاده، ج ۵، ص ۵۶۹)

نکاتی چند از سیره ی عملی اهل بیت(علیهم السلام) و بزرگان

در این بخش از مقاله، گوشه‌ای از سیره عملی اهل بیت(علیهم السلام) و بزرگان دین در رابطه با خانواده و روابط ایشان با یکدیگر پرداخته می‌شود. امید آن است که رفتار و منش این بزرگ مردان تاریخ اسلام، الگو و اسوه‌ای برای همسران جوان باشد. گفتنی است که در برخی موارد، به دلیل نداشتن ترجمه‌ی فارسی فقط به ذکر عربی آن اکتفا شده است.

۱٫ پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) افزون بر این که مسئولیت‌های اجتماعی – سیاسی را بر عهده داشتند، در کار منزل نیز به خانواده کمک می‌کرد و آن را نیز به دیگران سفارش می‌کردند.

«در خانه‌اش، خجول‌تر از دوشیزگان بود. از اهل خانه نه غذایی می‌طلبید و نه علاقه‌اش به خوردنی‌ها را ابراز می‌کرد … در خدمت کارهای خانه بود و در تکه تکه کردن گوشت با اهل خانه همکاری می‌کرد. بیشتر دوخت و دوز می‌کرد و چون به منزل می‌آمد، وقت خود را به سه قسمت تنظیم می‌کرد، بخشی برای خدا، بخشی برای خود. در خانه را خود باز می‌کرد. گوسفندان را نیز می‌دوشید. به خانواده‌اش غذای خوب می‌داد و کارهای شخصی خود را خودش انجام می‌داد» (حسین سیدی، همنام گل‌های بهاری، ص ۴۶)

۲٫ «إنّ فاطمه(علیها السلام) ضمنت لعلی(علیه السلام) عمل البیت و العجین و الخبز و قم البیت و ضمن لها علی(علیه السلام) ما کان خلف الباب نقل الحطب و أن یجیء بالطعام؛ همانا فاطمه(علیها السلام) متعهد شد برای علی(علیهم السلام) که کارهای خانه و پختن نان و ماندن در خانه (را انجام دهد) و علی(علیهم السلام) برای فاطمه(علیها السلام) متعهد شد برای کارهای بیرون از خانه (از جمله) آوردن هیزم و تهیه روزی».(محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج ۱۴، ص ۲۵۲)

۳٫ مرحوم کلینی نقل کرده است که امام صادق علیه‌السلام فرمود: «کان امیرالمؤمنین(علیه السلام) یحطب و یستقی و یکنس و کانت فاطمه(علیها السلام) تطحن و تعجن و تخبز؛ وضع خانه‌ علی(علیه‌السلام) این گونه بود که امیرالمؤمنین هیزم فراهم می‌کرد و آب می‌کشید و خانه را نظافت می‌کرد و فاطمه(علیها السلام) آرد می‌ساخت و آن را خمیر کرده و نان می‌پخت».(علامه مجلسی، روضه المتقین، ج ۸، ص ۳۷۰)

۴٫ قال علی(علیه السلام): «فوالله ما أغضبتها و لا أکرهتها من بعد ذلک علی أمر حتی قبضها الله عزّوجلّ و لا أغضبتنی و لا عصت لی أمراً و لقد کنت إلیها فتنجلی عنی الغموم و الأحزان بنظرتی إلیها؛ به خدا سوگند هرگز کاری نکردم که فاطمه(علیها السلام) از من خشمناک شود و فاطمه نیز هیچ گاه مرا خشمناک نساخت، وقتی به خانه می‌آمدم و به زهرا(علیهاالسلام) می‌نگریستم، همه‌ غم و اندوه‌ها کنار می‌رفت».(همان)

نتیجه‌گیری

اخلاق حسنه، گوهر زیبنده‌ای است که هر کسی می‌تواند خود را به آن بیاراید. وقتی افراد ملاک زندگی خود را امری جدا از اخلاق قرار دهند، به علت سست و بی‌بنیان بودن آن، به هدف مطلوب و مورد نظر خود دست نمی‌یابند و سرانجام یا به جدایی می انجامد و یا گذران سخت و دشوار زندگی توأم با رنج و غم. اما اگر هر خانواده‌ای، افق دید خود را اخلاقی نماید و سیره ی رفتاری ائمه اطهار(علیهم السلام) را سرلوحه‌ی زندگی خود قرار دهد، خواهد توانست فراز و نشیب‌های زندگی را به راحتی در نوردد و آسمان زندگی‌اش، همیشه صاف و آبی باقی بماند.

منابع
۱٫ آمدی، عبدالواحد، غررالحکم و درر الکلم، ترجمه‌ی محمّد علی انصاری قمی
۲٫ بهشتی، احمد، خانواده در قرآن
۳٫ طباطبایی، سید محمد حسین، سنن النبی،
ترجمه‌ی حسین استاد ولی
۴٫ عاملی، حرّ، وسائل الشیعه، ج ۲۹
۵٫ علامه مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۱۱۰
۶٫ مجلسی، محمد تقی، روضه المتقین
۷٫ قمی، عباس، سفینه البحار
۸٫ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ترجمه‌ی صادق حسن زاده، ج ۸
۹٫ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه
منبع: سایت راسخون

آیین همسرداری در اسلام(۲)

حقوق شوهر بر زن

اسلام، همچنان که وظایف و مسئولیت‌هایی بر عهده مردان قرار داده، حقوقی نیز برای آنان در نظر گرفته است و به زنان تذکر داده که برای ادامه زندگی زناشویی و دست یافتن به ثمرات شیرین ازدواج این حقوق را رعایت کنند، و اینک مهمترین(حقوق قانونی و اخلاقی) شوهر را بر زن از نظر خواننده گان گرامی می‌گذرانیم:

۱-هرگاه شوهر بخواهد رابطه جنسی برقرار سازد، اگر همسر او عذر موجهی نداشته باشد، باید تمکین نماید. زیرا اصولا یکی از اهداف ازدواج و تشکیل خانواده، تامین نیازمندی جنسی و اشباع این غریزه است، و بی‌گمان روابط زناشویی، نقش موثری در دیگر روابط بین زن و شوهر ایفا می‌کند، و اگر این نیاز طبیعی مرد به طرز صحیحی در خانه اشباع نگردد، ناچار می‌شود یا در خارج از بستر زناشویی در آغوش فساد بیفتد، یا به محرومیت و ناکامی بسازد که غالبا با عواقب وخیمی چون سرخودگی و نگرانی روحی همراه است و ناگفته پیداست که هر کدام از این دو صورت، زیان‌های فردی و اجتماعی به بار می‌آورد و به ضرر خود زن نیز تمام خواهد شد.(۲۶)

۲-بدون رضایت شوهر، کسی را به خانه راه ندهد. فلسفه این حکم، روشن است زیرا اولا خانه، خانه اوست، ثانیا گاهی شوهر تشخیص می‌دهد که رفت و آمد بعضی اشخاص، در روحیه همسر او اثر نامطلوب می‌گذارد. اگر زن بدون رضایت شوهر، به افرادی اجازه دهد وارد خانه او شوند، سوء تفاهم‌هایی پیش می‌آید و منشا بروز اختلاف و از هم پاشیدن خانواده می‌گردد.

۳-در زندگی سعی کند که رضایت خاطر شوهر را جلب نمایید. یعنی معاشرت‌های خود را مطابق میل شوهر انجام دهد، بدون رضایت او به هر جایی نرود و هر کاری انجام ندهد و هرگز درصدد آن نباشد که خواسته‌های خود را بر شوهر تحمیل کرده، او را مطیع خود سازد زیرا همان طوری که عواطف زودرنج زن، نیازمند مهر و نوازش و احسان شوهر است، مرد نیز به جهت دارا بودن نیروی عقلانی و جسمانی بیشتر، غرور خاصی در خود احساس می‌کند و انتظار دارد همسرش او را به دیده احترام بنگرد و خواسته‌های او را بر خواسته‌های خویش مقدم دارد. در اینجا مناسب است عبارت یکی از بانوان به اصطلاح روشنفکر را که سنگ آزادی زن را به سینه می‌زند و در عین حال اصل مذکور را تایید می‌کند نقل نماییم، او می‌نویسد:

«و سایر شرایط زندگی و مقتضیات اخلاقی و خانوادگی نیز زن را موظف می‌کند که از مرد مطیع‌تر و بردبارتر بوده همواره احساسات و تمایلات خود را با اخلاق و افکار مرد موازنه دهد، یعنی توازن زندگی از طرف زن باید بیشتر رعایت شود و اگر زنانی یافت شوند که بخواهند بر شوهران حکومت کنند، گذشته از این که به نظر عادی ناپسند و زننده است، با این گونه زنان پا از دایره لطف زندگانی بیرون گذاشته و طبیعت آنها با خشونت مردانگی بیشتر سازگار است. زیرا لطف طبیعی زن، در آن است که در پرتو حمایت و توجه مرد بوده و مرد در مقابل قدرانی و حمایت که از زن می‌کند، انتظار دارد زن نسبت به او مطیع و باوفا باشد. متابعت و بردباری است که نظر محبت و عطوفت مرد را متوجه زن ساخته، سعی می‌کند که آسایش و رضایت او را فراهم سازد… پس از این تکلیف که در نظر اول دشوار به نظر می‌رسد، در حقیقت، تا اندزه‌ای به نفع زنان و با طبیعت آنان سازگار است»(۲۷)

۴-مال و آبروی شوهر را در غیاب او محفوظ داشته، در اموال او خیانت ننماید و بدون اجازه و رضایت او تصرف نکند.

۵-در مشکلات و سختی‌های زندگی، حتی المقدور با او سازش و مساعدت کند؛ زیرا زندگی، فراز و نشیب فراوانی دارد؛ گاهی انسان در آغوش ناز و نعمت است، گاهی گرفتار مشکلات، گاهی دارا  گاهی فقیر؛ گاهی احساس خوشبختی می‌کند و گاهی بر عکس… همان طوری که مرد موظف است در تمام این حالات، نسبت به همسرش وفادار باشد، زن نیز موظف است بر پیمان خود استوار بوده با گرم و سرد زندگی شوهر سازگار باشد.

(نمونه‌هایی از گفتار پیشوایان اسلام)

۱-امام باقر(علیه السلام) می‌فرمایند: زنی خدمت پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) شرفیاب شد و عرض نمود: یا رسول الله! حق مرد بر زن چیست؟ رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم)فرمود: (فرمانش را ببرد و نافرمانی او نکند، چیزی از مال او به عنوان صدقه بدون اجازه او به کسی ندهد؛ بدون رضایتش روزه مستحبی نگیرد؛ خواسته‌هایش را در مورد غریزه جنسی برآورد؛ بدون اجازه شوهر، از خانه بیرون نرود و اگر بدون رضایت او از خانه بیرون رود، فرشتگان آسمان و زمین، ملائکه غضب و ملائکه رحمت، او را لعنت می‌کنند تا به خانه برگردد.(۲۸)

۲-پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرماید: (پس از نعمت اسلام، گرانمایه‌ترین نعمت برای یک مسلمان، داشتن همسر مسلمان است که هر گاه به او نگاه کند، مایه خوشنودی وی گردد، و امر او را اطاعت کند؛ و در غیاب وی مال و ناموسش را حفظ نماید.(۲۹)

۳-پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) برای نشان دادن اهمیت مقام شوهر می‌فرماید: (اگر شایسته بود انسانی برای دیگر انسان سجده کند؛ دستور می‌دادم بانوان برای شوهران خویش سجده نمایند).(۳۰)

۴-خوشرفتاری زن با شوهر و ادای حقوق او برای زن، ثواب و ارزش(جهاد) دارد امام هفتم(علیه السلام) می‌فرمایند: (جهاد المرأه حسن التبعل…) زیرا همان گونه که یک نفر مجاهــد، برای تربیت مردم و گسترش تعالیم اسلام (که هدف ازجهاد، اسلام است) پیکار و فداکاری می‌نماید، یک زن نیز با از خود گذشتگی و خوشرفتاری با شوهر، می‌تواند فرزندان خود را خوب تربیت کند و در چهار دیوار خانه همان هدف جهاد را تعقیب نماید!

زندگی بر اساس همکاری

در گذشته، سیستم‌های غلطی بر زندگی زناشویی حکمفرما بود. زن، بسان برده‌ای بیش نبود، و از این موجود لطیف و عاطفی، گذشته از بهره‌کشی‌های جنسی و شهوی، بیگاری گرفتن نیز رایج بوده. کارهای سنگین را به عهده آنهامی گذاشتند. درعوض، مردها به خوشگذرانی و تن‌پروری پرداخته، از دسترنج همسران خود استفاده می‌کردند؛ تا آنجا که در پاره‌ای از محیط‌ها، زنان به خاطر ناتوانی در کسب غنائم و غارت در جنگها، منفور بودند و دختران را زنده به گور می‌کردند، از آنجایی که قوانین اسلام بر اساس فطرت و عدالت واقعی است و به کانون خانواده به دید مقدسی می‌نگرد، به این وضع نابسامان خاتمه داده و بانوان را از کارهای اجباری معاف داشته است. به مرد حق نمی‌دهد تا همسرش را به کارهای خارج از وظیفه؛ وادارد. خواه در داخل خانه و یا خارج از آن؛ ولی همان طور که گفته شد، اسلام چون می‌خواست این کانون، کانون مهر و دوستی و صفا باشد و طرفین دلسوزانه برای آن فعالیت کنند، تا هر چه بیشتر بتوانند آن را گرم و روشن نگه دارند و فروغی از صفا و صممیت به آن ببخشند، روا نمی‌داند تمام بار مسئولیت زندگی بر دوش مرد باشد. از این رو، به بانوان نیز دستور می‌دهد تا با مردان در کار زندگی شریک گردند و کارها را عادلانه تقسیم کنند، بدین گونه که زن به کارهای داخل خانه بپردازد و مرد به کارهای خارج خانه! پیامبر اکرم اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم)خود، برنامه زندگی دخترش را بین او و همسرش علی بن ابیطالب(علیه السلام) این چنین تقسیم کرد: کارهای داخل منزل را به فاطمه(سلام الله علیها) و کارهای بیرون را به علی(علیه السلام) واگذاشت. و فاطمه از این تقسیم، فوق‌العاده خرسند بود.(۳۱) پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمود: (هر زنی که به منظور تنظیم و اصلاح خانه، اثاثیه را جابجا کند، خداوند به او نظر لطف می‌کند و هر کس مورد لطف و توجه خدا قرار گیرد، معذب نخواهد شد.(۳۲) امام می‌فرماید: (یک زن شایسته، بهتر از هزاران زن ناشایسته است؛ زنی که اقلا هفت روز برای شوهرش خدمت کند، درهای جهمنم به رویش بسته می‌شود و درهای بهشت به روی او باز می‌گردد تا از هر دری که خواست، وارد بهشت گردد.(۳۳)

اسلام تا آنجا به این گونه مسائل به ظاهر کوچک ولی موثر توجه دارد که می‌فرماید: زنی که به شوهرش، ظرف آبی دهد، ثوابی به او داده می‌شود که معادل یک سال عبادتی است که شب‌هایش را به عبادت بگذراند و روزها را روزه‌دار باشد و برای هر بار که شوهرش را سیراب کند، خداوند شهری در بهشت برایش می‌سازد و شصت لغزش او را می‌آمرزد.(۳۴) پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)فرموده: (از جمله حقوق مرد بر زن، آنست که چراغ خانه را روشن کند، غذا را روی اسلوب صحیح آماده نماید، هنگام ورود شوهر تا در خانه به استقبال شوهر برود و خوش آمد گوید. برای نظافت و شتشوی سر و صورت او، آب و ظرف و حوله حاضر کند، و اگر عذر شرعی ندارد، آمادگی خویش را اعلام دارد.(۳۵)

پیشوایان دین، انگشت روی جزییات امور زندگی خانوادگی گذشته و با دقت و بینش خاصی، آنها را تذکر می‌دهد تا بانوان بدانند که به بهانه ی این که کارها و امور خانه برایشان اجباری نیست، شانه از زیر بار مسئولیت اخلاقی و فداکاری در زندگی زناشویی خالی نکنند و تمام مسئولیت‌ها را به گردن مرد نیندازند تا در نتیجه محیط خانه، از صفا و صمیمیت و رونق تهی گردد، برخی می‌پندارند که همکاری زن و مرد در جهان امروز، باید در کارهای اداری و سیاسی و اجتماعی باشد، و نه در امور خانه و خانه‌داری! و زنان در این امور، مسئولیت مستقیم ندارند ولی واقعیت جز این است. ما می‌بینیم حتی در برخی از کشورهای صنعتی و پیشرفته(چون ژاپن)، تا حدودی عملا همان طرح‌هایی پیاده شده است که اسلام قرنها پیش، آن را عملی ساخته است. در کتاب(با خاور دور، سرزمین شگفتی‌ها آشنا شوید) ص۳۷ تحت عنوان(زن در مقام بالا راه ندارد) می‌نویسد: هر چند زنان ژاپن، نفوذ بیشتری به خاطر حسن خلق، رفتار شایسته و نیکو، تواضع و فروتنی، تنظیم و آماده کردن خانه و سروسامان دادن به وضع خانه و زندگی است، که توانستند توجه و علاقه مردها را هر چه بیشتر جلب کنند، ولی مطلقاً در امور سیاسی مداخله نمی‌کنند. در این گونه امورها وارد نشده و در مقامات بالاتر راه ندارند. با آن که گردش چرخ‌های اقتصادی و صنعتی کشور، همه جا به دست آنان سپرده شده، هیچ کس کلفت ندارد و تمام کارهای خانه، نظافت و خانه‌داری و بچه‌داری بر عهده زن است و این امر، هیچ ارتباطی با تمول و ثروت ندارد. عالی و دانی با این طرز زندگی خو گرفته‌اند و با اتکا به طرز تربیت واخلاق اولیه خود علی رغم انجام کارهای طاقت فرسای خانه(خم به ابرو نمی‌آورند) و به مردها احترام می‌گذارند و به آنها در زندگی داخلی کمک می‌کنند. دخترها وقتی که تحصیلات مقدماتی را تمام کردند، باید در مدرسه، در سه فن دیگر تخصص پیدا کنند: آشپزی، گل‌آرایی، خیاطی و غالبا با در دست داشتن این گونه گواهی‌نامه‌ها، به خانه شوهر می‌روند.

لجاجت و توقع زیاد

مطالعات جامعه‌شناسان ثابت کرده است که یکی از عوامل مهم افزایش طلاق و از هم گسیختگی پیوند خانواده، در گذشته و حال، پرتوقعی و لجاجت بانوان است. بسیاری از زنان، امکانات مالی شوهر را در نظر نگرفته، موقعیت خاص خود را و شوهر را فراموش می‌کنند و تنها روی چشم و هم‌چشمی، تنوع‌طلبی، برتری‌جویی، مدپرستی، هر لحظه خواسته‌ای تازه عنوان می‌کنند و در لباس و ماشین و خانه و دکور و مبلمان منزل و لوازم آرایش و سایر تجملات زندگی، توقعات زیادی از همسران دارند. بیچاره شوهر که هنوز نتوانسته است قسط وام‌ها را بپردازد و قدرت مادی کافی ندارد، ناچار است هر روزه زیر بار قسط وام‌های تازه‌ای برود، وگرنه محیط آرام و کانون گرم خانه، تبدیل به میدان جنگ داخلی شده و سرانجام به جدایی و طلاق می‌انجامد که موجب زیان‌های فراوان فردی و اجتماعی است. فاجعه و آتشی است که دودش به چشم هر دو می‌رود. به ویژه آثار بدی در روحیه کودکان و سپس در جامعه به جای می‌گذارد.

آیین اسلام برای پیشگیری از این گونه مفاسد و نیز برای آن که به کانون خانواده، گرمی و صفای بیشتری بدهد، دستورهای جالبی برای همکاری زن و مرد در خانه صادر می‌کند. اسلام به زن سفارش می‌کند که در هر حال و هر شرایط، یار و غمگسار مرد باشد و در فراز و نشیب و گرمی و سردی زندگی وی را یاری دهد و با توقعات بیجا و بهانه‌های زنانه روح مرد را نیازارد و زندگی را بروی تلخ و ناگوار نسازد. پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید: (زنی که با شوهر مدارا نکند و او را به کارهایی که خارج از قدرت اوست مجبور سازد؛ هیچ عبادتی و کار نیکی از او پذیرفته نمی‌شود و در روز قیامت به خشم و غضب خداوند گرفتار خواهد شد.) این نکته اخلاقی که پیامبر اسلام یاد آور شده است؛ چقدر در سرنوشت خانواده‌ها موثر است ولی بسا کانون‌های گرم و سرشار از محبت با داشتن فرزندان، در اثر به کار نبستن آن متلاشی شده است و آمار تکان‌دهنده طلاقها نشان دهنده آنست. زنی که به شوهر خود بگوید: هرگز خیر و نیکی از تو ندیدم، اعمال نیکش حبط می‌شود. (و از اعمال نیکش بهره نمی‌برد) در صورتی که شوهر نیز در انجام وظایف کوتاهی نکرده باشد. تاریخ زندگی حضرت زهرا(سلام الله علیها) می‌خوانیم: (هنگامی که فاطمه(سلام الله علیها) در بستر بیماری بود، همسر مهربان و وظیفه‌شناس او پیشنهاد می‌کند چه میل دارید تا فراهم کنم؟! فاطمه(سلام الله علیها) در پاسخ می‌گوید: هیچ! حضرت اصرار کرد. فاطمه(سلام الله علیها) گفت: «چون پدرم به من سفارش کرد که از شوهرت درخواست چیزی مکن. مبادا از عهده انجام آن برنیاید و شرمنده گردد، از این رو، چیزی نمی‌خواهم». حضرت او را سوگند داد آنچه که می‌خواهی اظهارکن. فاطمه(سلام الله علیها) ناچار شد که خواسته دل را بگوید و تقاضای انار کرد.(۳۶) این مطلب نشان می‌دهد که زن مسلمان و پیرو اهل بیت پیامبر(علیهم السلام) چه اندازه باید در زندگی زناشویی حال و امکانات شوهر را مراعات کند و در گرم و سرد روزگار، چگونه با همسر، سازگار باشد. اسلام به طور کلی، اذیت و آزار مردان بوسیله همسرانشان را گناه بزرگی می‌شمارد. پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)فرمود: «هر زنی که شوهر خود را با گفتار خویش بیازارد، خداوند به هیچ وجه از کیفر و مجازاتش نمی‌گذرد. هیچ یک از حسناتش را نمی‌پذیرد، مگر آن که شوهر از او راضی شود، هر چند روزها روزه‌دار و شب‌ها به عبادت مشغول باشد و بردگانی در راه خدا آزاد کند و آنان را با مرکب‌های راهوار به جهاد بفرستد، باز اول کسی است که وارد جهنم می‌شود. و همین طور است مردی که به زن خویش ظلم کند.»(۳۷)

آرایش برای شوهر

زینت و آرایش زن، از عوامل عمده جلب توجه مرد و رغبت او نسبت به همسر است و بر محبت و علاقه مرد می‌افزاید، موجب می‌شود بیشتر به زن خود بیاندیشد و حسن تنوع‌طلبی و نوجویی او، اشباع شود و از چشم‌چرانی و نظر بازی مرد نسبت به زنان بیگانه که عامل مهم برای فرار از خانه و بروز طلاق است، جلوگیری می‌کند، ولی متاسفانه در اجتماعات امروز، آنچه که کمتر به چشم می‌خورد، آرایش برای شوهر است. برای رفتن به مهیمانی یا پارتی، سینما، خیابان، اداره و… چند ساعت وقت خود را صرف آرایش و مرتب کردن لباس و سر و وضع می‌کند، ولیکن کمتر به فکر آنست که ساعتی وقت خویش ر ا برای شوهرش صرف کند. چه ناراحتی‌ها و عقده‌هایی که از این رهگذر دامنگیر خانه و خانواده نمی‌شود؟ لابد درد دل و گله‌های بسیاری از شوهران را که بارها در جراید نوشته است خوانده‌اید که پس از باز گشت زنان از مهمانی‌ها و پاک کردن آرایش و تغییر وضع لباس و کلاه‌گیس و… به صورت زننده و نفرت‌انگیز در می‌آیند. با توجه به همین نکات اصولی و اساسی است که اسلام به بانوان توصیه می‌کند که خود را تنها برای شوهران خود آرایش و زینت کنند. زنی خدمت پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) شرفیاب شد و از حقوقی که مرد بر زن دارد پرسید. حضرت ضمن بیان مفصل فرمودند: (ان تطیب با طیب طیبها و تلبس احسن ثیابها و تزین باحسن زینتها)(۳۸) زن، وظیفه‌مند است خود را برای شوهر به بهترین بوی خوشی که در دسترس دارد خوشبو کند، و بهترین لباسها را بپوشد و با بهترین آرایش، خود را بیاراید. امام باقر(علیه السلام) می‌فرمایند: (سزاوار نیست که زن، خود را بدون آرایش بگذارد، لااقل گردنبند ساده بیاویزد یا با حنا و هر چند مختصر هم باشد، خضاب کند.)(۳۹)

سزای زنی که برای غیر شوهر آرایش کند

امام ششم(علیه السلام) فرمودند: (زنی که جز برای شوهر، خود را خوشبو سازد، خداوند نمازش را قبول نمی‌کند تا آن که از آن شستشو نماید.)(۴۰) در پایان، از این نکته نباید غفلت کرد که همان طوری که مرد انتظار دارد همسرش نظیف و تمیز و مرتب باشد و برایش آرایش کند، مرد نیز وظیفه‌مند است خود را تمیز و مرتب نگه دارد و برای همسر، خود را آرایش و زینت دهد تا آن که مهربانی طرفینی باشد؛ زیرا دوستی یک طرفه، دوام ندارد و باید هر دو، به وظیفه خود عمل کنند. امام هشتم(علیه السلام) فرمودند: (آمادگی و آرایش مرد برای زن، از عوامل افزایش پاکدامنی زن است.)(۴۱)

حقوق زن به شوهر

وظائف و مسئولیت‌هایی که شوهر نسبت به زن دارد، دو نوع است: یک نوع آن، وظایف وحقوقی است که اخلاقاً مرد باید آنها را نسبت به همسر خود رعایت کند، مانند این که در کارهای داخلی خانه به او کمک کند، نسبت به او ترشرویی ننماید، در هر موضوع کوچکی به او خورده نگیرد، همان طور که انتظار دارد زن خود را برای او آرایش کند، خود نیز رعایت پاکیزگی و نظافت را نسبت به همسرش بنماید. در شیب و فراز زندگی، با او سازگار باشد، بی‌جهت او را نیازارد. قرآن مجید همه این نوع رفتار‌ها را تحت عنوان رفتار نیکو امر می‌کند: (و عاشروهن بالمعروف)(۴۲) یعنی: «با همسران خود، به طور شایسته و دور از هر گونه تعدی و اجحاف، معاشرت کنید.»
پیغمبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) درباره رفتاری که مردان بایستی نسبت به همسرانشان داشته باشند، این طور توصیه می‌کند: (خیرکم خیرکم لاهلم و انا خیرکم لاهلی)(۴۳) (یعنی بهترین فرد شما، کسی است که با خانواده‌اش، مهربانتر و خوشرفتارتر باشد و من نسبت به خانواده‌ام چنینم). پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) درباره احترام و تجلیل از مقام همسر می‌گوید: (ما اکرم النساء الا کریم و مااهانهن الا لییم) یعنی: «زنان را گرامی نمی‌دارد مگر افراد کریم و بزرگوار و به آنها اهانت نمی‌کند مگر مردم پست و فرومایه.» پیشوای اسلام کاملترین افراد مردان خود را آن کسی می‌داند که اخلاقش نیکوتر و لطفش و مهربانیش نسبت به خانواده‌اش بیشتر باشد. (اکمل المومنین ایمانا احسنهم خلقا و الطفهم باهله)(۴۴)

اسلام، نه تنها هر گونه تعدی و دیکتاتوری را در محیط خانواده تحریم می‌کند، بلکه ترشرویی و عصبانیت‌های بیجا را نسبت به همسر تقبیح کرده و از جمله حقوق زن را برای مرد، همین ترشرویی نکردن می‌شمارد: (و لایقبح لها وجها)(۴۵) پیغمبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) در آخرین سال زندگیش، هنگامی که اعمال حج را بپایان رسانید، ضمن خطابه مفصل و تاریخی که در منی ایراد کرد، درباره مدارا کردن با زنان این طور فرموده است: (شما دیگران را درباره زنان به نیکی سفارش کنید، زیرا آنها در خانه شما بسر می‌برند و تحت کفالت شما هستند و آنها امانت‌های خدا هستند که شما به عنوان همسری آنها را اتخاذ کرده‌اید)(۴۶) و نیز از آن حضرت درباره خوشرفتاری با خانواده چنین نقل شده است: (خیر رجال من امتی الذین لایتطاولون و علی اهلیهم و یحسنون علیهم).(۴۷) یعنی: بهترین مردان امت من، کسانی هستند که نسبت به خانواده خود سختگیری نمی‌کنند و به آنها نیکی و احسان می‌نمایند.

گذشت و اغماض

اختلاف سلیقه، سوء تشخیص، جهالت و نادانی، عواملی هستند که ممکن است به طور موقت «جو» زندگی خانوادگی را تیره کنند اما شوهر با جهان‌بینی و ژرف‌نگری مخصوصی که دارد، بایستی با توجه به این که بانوان موجوداتی عاطفی و احساسی هستند و نیاز به محبت شدید و مدارا دارند، نباید برای امور جزیی، رشته محبت را با آنها قطع کرده و دست به اقدامات حاد بزنند؛ بلکه باید گذشت و اغماض و در عین حال با ارشاد و راهنمایی برای همیشه روح لطیف و زود رنج آنان را تسخیر نمایند. در روایات اسلامی به قدری درباره مدارای بانوان و خوشرفتاری با آنان توصیه شده که هر شخص منصفی با خواندن این قسمت از بیانات پیشوایان اسلام، پی خواهد برد که اسلام تا چه اندازه بانوان را مورد لطف عمیم خود، آن هم در آن روزگاری که زنان ارزش انسانی نداشته‌اند قرار داده است، ما اینک به گوشه‌ای از بیانات پیشوایان اسلام را در این باره اشاره می‌کنیم.

فداکاری و همکاری

یکی از عوامل ناسازگاری و انحلال خانواده‌ها،خودخواهی مردان و نداشتن حس همدردی و فداکاری آنهاست. بهترین لباس و غذاها را برای خود می‌خواهند، استراحت و آسایش را برای خود، ولی رنج و زحمت را برای خانواده خود روا می‌دارند. همیشه در زندگی سعی می‌کنند هر چه بیشتر از مواهب زندگی شخصا بهره‌مند شوند، اما برای زن و بچه ی آنها هر چه پیش آید، خوش آید. بدیهی است چنین وضعی، روح لطیف و زودرنج زن را آزرده کرده و کمتر زنی است که تحمل چنین وضعی را داشته باشد. اسلام برای حفظ کیان خانواده و گرمی بخشیدن بیشتر به آن اعلام می‌دارد که: (ارضاکم عندالله اسبغکم علی عیاله)(۴۸) یعنی: «خداوند از مردی بیشتر راضی است که بیشتر وسائل راحتی خانواده خویش را فراهم نماید.» و نیز از پیامبر بزرگوار اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده است وظیفه مرد نسبت به زن اینست که او را در خوراک و پوشاک با خود مساوی قرار دهد.(۴۹) از امام هشتم(علیه السلام) نقل است که آن حضرت فرمود: (ینبغی للرجل ان یوسع علی عیاله لئلاتیمنوا موته)(۵۰) یعنی: «سزاوار است برای مرد که برای زن و بچه‌اش سخت نگیرد و گشایشی در زندگی آنها پدید آورد تا مرگ او را از خدا نخواهند.»

آیین مقدس اسلام به قدری فداکاری در راه فراهم کردن وسائل زندگی خانواده را ستوده که آن را برابر با آزاد کردن برده که پیش خدا ثواب فراوانی دارد قرار داده است. امام زین العابدین(علیه السلام) می‌فرماید: (اگر داخل بازار شوم و با پولی که دارم مقداری گوشت برای خانواده‌ام تهیه کنم نزد من محبوب‌تر از این است که بنده‌ای را در راه خدا آزاد کنم.)(۵۱) پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) هنگامی که می‌بیند که علی(علیه السلام) به حضرت فاطمه(سلام الله علیها) در بعضی از کارهای خانه کمک می‌کند، در مقام تشویق چنین فرمود: (هیچ مردی در امور مربوط به خانه به همسرش کمک نمی‌کند، مگر آن که در عوض هر نخ مویی که در بدنش وجود دارد، ثواب یک سال عبادت که روزهایش را روزه و شب‌هایش را نماز خوانده است، در پرونده عملش نوشته خواهد شد. کسی که از خدمت به خانوده‌اش روی بر نتابد، خداوند او را بدون حساب وارد بهشت می‌کند و به خانواده خود خدمت نمی‌نماید مگر کسی که از صدیقین یا شهداء بوده و یا کسی که خداوند خوبی دنیا و آخرت را برایش خواسته باشد».(۵۲)

مسئولیت‌ها و وظایف دیگر شوهر

نوع دوم از وظایف و مسئولیت‌هایی که مرد به عهده دارد، آنهایی است که از نظر حقوقی، مرد موظف است که آنها را رعایت کند وگرنه زن حق دارد برای استیفای آن، به مراجع صلاحیت‌دار مراجعه کند و در مقام احقاق حق خویش برآید و این نوع حقوق عبارتند از:
۱- نفقه: شوهر موظف است نیازمندی‌های زندگی زن از قبیل غذا، مسکن، پوشاک و کلیه لوازم زندگی را مطابق شئون او تامین نموده و او را از این جهات بی‌نیاز سازد. حتی اگر زن برای انجام کارهای شخصی نیازمند به خدمتکار است مطابق شئون او بایستی برایش خدمتکار بگیرد.
۲-همبسترشدن: زن حق دارد در هر چهار شب یک شب، با شوهر خود در یک بستر بخوابد.
۳- اقلا در هر چهار ماه یکمرتبه بر شوهر لازم است زن خود را از نظر جنسی کامیاب نماید.(۵۳)
ناگفته پیداست که از نظر روانی، زنی را می‌توان خوشبخت و سعادتمند دانست که:
اولا فکرش از لحاظ مخارج سنگین و گرفتاری‌های زندگی آسوده باشد و ناراحتی فکری از جهت خانه، غذا، پوشاک و به طور کلی لوازم زندگی نداشته باشد. و ثانیا غریزه زندگی او از راه مشروع ارضاء گردد. و ثالثاً از نظر عواطف و احساسسات نیز سرخوردگی و عقده نداشته، مورد کمال مهر و لطف و علاقه شوهر باشد. حال باید دید که آیا راه‌های اخلاقی و حقوقی که اسلام برای تثبیت حقوق زن و شوهر قرار داده و به طور فهرست در بالا به آنها اشاره کرده‌ایم، چگونه می‌توانند عوامل خوشبختی و سعادتمندی زن را در خانه شوهر فراهم سازند؟ شکی نیست که عواطف و احساسات زن از راه محبت و نیکی و مدارای شوهر، نسبت به او همچنان که در دستورات اخلاقی و ماده دوم گفته شده، اشباع خواهد شد و همچنین ارضاء غریزه جنسی و آسودگی خاطر زن از لحاظ زندگی نیز از ماده اول و سوم تامین خواهد گردید. بنابراین حقوق و مسئولیت‌هایی را که در اسلام از ناحیه زن، به عهده مرد می‌شناسد، بهترین عامل خوشبخت کنندۀ زن و ثبات و صفای خانواده خواهد بود. دنیای امروز گرچه بانوان را از محیط گرم خانه به ادارات و مشاغل اجتماعی کشانید و به اصطلاح آزادشان کرد، اما برای یک لقمه نان باید درب هزاران ارباب بی‌مروت دنیا را بکوبند و شخصیت و کرامت خود را لکه‌دار نمایند. دنیای غرب با آزاد گذاشتن روابط جنسی، محیط گرم خانواده را به طور کلی از صفا و رونق انداخت. کجا مرد می‌تواند با دیدن مناظر محرک و فراهم بودن همه نوع کامیابی‌های جنسی نامشروع که تمدن برای مردم فراهم کرده است، به خانوادۀ خود گرمی و صفا ببخشد؟! تمدن لعنتی با وضع قوانین مخصوص، گرچه تا حدودی جلو بعضی از خودکامگی‌های مردان را گرفته است، اما در عین حال، به قدری ارزش زن را پایین آورده که او را وسیله پول آوردن در سینماها، تئاترها، بارها، فروشگاه‌ها، تبلیغات و فروش مجلات و اجناس دیگر قرار داده است و از همۀ اینها که بگذریم، تمام خواسته‌های بانوان پول آوردن و خانه خوب داشتن و ماشین آخرین سیستم و لباس فاخر نیست. آنها به تشکیل خانواده و مورد علاقۀ مرد بودن را، فوق‌العاده اهمیت می‌دهند. آیا وضع موجود می‌تواند زنان را از گرمی خانواده و محبوبیت عمیق و ریشه‌داری که اسلام به آنها عرضه می‌کند، برخوردارسازد؟ ما قضاوت این مطلب و روشی که اسلام درباره حقوق بانوان در پیش گرفته و مقایسه آنها با دنیای گذشته و حال را به وجدان‌های پاک خوانندگان محترم واگذار می‌کنیم.

نمونه‌ای از گفتار پیشوایان

حقوق زنان بر شوهران

امام چهارم حضرت زین العابدین(علیه السلام) فرمودند: اما حق زیردست زناشویی تو که همسر توست، اینست که بدانی خداوند او را آرامش جان و راحت باش تو و انیس و نگهدار تو ساخته و نیز هر کدام از شما زن و شوهر، باید به نعمت وجود همسرش حمد کند و بداند که این نعمت خداست که به او داده و لازم است که با نعمت خدا خوشرفتاری کند و آن را گرامی دارد و با او بسازد وگرچه حق تو بر زنت سخت‌تر و طاعت تو بر او لازم‌تر است، نسبت به هر خواه و ناخواه تو تا آنجا که گناه نباشد، ولی آن زن هم حق دلنوازی و انس و حفظ مقام آسایش در دامن او را داده برای کامیابی و لذت‌جویی که باید انجام شود و این خود حق بزرگی است. «و لا قوه الا بالله»(۵۴)

ثواب مردانی که به زنان خود کمک کنند

روزی پیغمبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) بر علی و زهرا(علیهما السلام) وارد شد، دید که علی(علیه السلام) در خانه عدس پاک می‌کند و فاطمه هم کنار دیگ نشسته است فرمود: (اسمع منی یا ابا الحسن و مال اقول الاّ من امر ربّی) بشنو از من یا علی و من هیچ چیزی نمی‌گویم مگر با امر خدای من. هر مردی که در منزلش به عیال خود کمک کند، به تعداد هر مویی که در بدنش هست، ثواب عبادت یک سال به او عطا می‌شود که در تمام روزهای سال روزه و شب‌ها در عبادت باشد و خداوند مثل پاداشی که به صابرین و داود و یعقوب و عیسی(علیهم السلام) داد به او عطا می‌کند.(۵۵)

پاداش خدمتگذاری به عیال

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «یا علی! هر کس که در محیط منزل خدمتگذار عیال باشد و بر او منت نگذارد، خداوند نام او را در دفتر شهدا نویسد و برای هر روز و شبش ثواب هزار شهید نویسد، و هر قدمی که برداشته ثواب یک حج و یک عمره برای او نویسد و به تعداد هر استخوانی که در اوست خداوند یک شهر در بهشت به او کرامت فرماید.(۵۶)

خدمت به عیال چه نتایج خوبی دارد

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: (خدمتگذار عیال بودن، کبائر و گناهان بزرگ را می‌پوشاند و غضب خدا را خاموش می‌کند و مهریه حورالعین است و بر حسنات و نیکی می‌افزاید و درجات را بالا می‌برد).(۵۷)

حقوق متقابل

افراد یک جامعه، آن وقت می‌توانند دارای یک زندگی سعادتمندانه باشند که هر فرد همان طور که خود را نسبت به دیگران ذی‌حق می‌داند و آنان را نسبت به انجام و یا ترک بعضی کارها مسئول می‌شناسد، برای دیگران نیز در گردن خود، حقی بداند و در مقابل جامعه و کارهایی که می‌بایست صورت بگیرد و یا ترک شود، او نیز مسئولیتی داشته باشد، اگرنه زندگی در جامعه که بر مبنای تعاون نباشد و افراد آن نسبت به یکدیگر، حقوق متقابل قائل نباشند، نظام چنین جامعه‌ای از هم پاشیده و یک زندگی حیوانی که هیچ گونه ارتباط و همبستگی در میان افراد آن موجود نیست تبدیل خواهد شد. روی این حساب، کانون خانواده، که خود اجتماع کوچکی است، هیچگاه بدون تعاون و مسئولیت دو جانبه و حقوق زن نسبت به شوهر و شوهر نسبت به زن، نمی‌تواند پا برجا بماند و افراد آن دارای یک زندگی به تمام معنی سعادتمندانه باشند. اسلام برای همین منظور و بر خلاف نظرهای افراطی و تفریطی سائر ملل که درباره جنس زن ابراز می‌نمودند و او را در مقابل مرد، موجودی بلااراده و بی‌شخصیت می‌پنداشتند و مرد را نسبت به او فعال مایشاء می‌دانستند، معتقد است که کانون خانواده مانند سازمان و شرکتی است که هر کدام از زن و مرد در آن، مسئولیت و وظیفه مخصوصی به عهده دارند. همان طور که زن نسبت به شوهر و خانه و خانواده او مسئولیت و وظیفه به عهده دارد، شوهر نیز از ناحیه زن، حقوق و مسئولیت‌هایی به گردن دارد و بایستی آنها را مراعات کند وگرنه توقعات او نسبت به زن، بی‌مورد خواهد بود. همان طور که مرد برای ادامه زندگی بایستی به کارهای بیرون از منزل بپردازد و با مشکلات زندگی، دست و پنجه نرم کند، زن نیز برای تدبیر منزل و انجام کارهای مربوط به خانه، تربیت کودک و شاداب ساختن امور داخلی، باید احساس مسئولیت کند. قرآن مجید از این مسئولیت و حقوق متقابل که هر کدام از زن و مرد طبق استعداد و ساختمان جسمی و روحی خود نسبت به یکدیگر دارند، این طور یاد می‌کند: (و لهن مثل الذی علیهن) یعنی: زن و مرد، نسبت به یکدیگر، حقوق متقابل دارند.(۵۸)

پی‌نوشت‌ها

۲۴- مجموعه ورام ص۶
۲۵- نساء آیه ۱۸
۲۶- اقتباس از ؛شبهات حول اسلام ص۱۱۲-۱۱۵
۲۷- اختلاف زن و مرد ص۷۸
۲۸- وسائل ج۱۴ ص۱۱۵
۲۹-وسائل ج۱۴ ص۱۱۶
۳۰- وسائل ج۲۴ ص۱۱۵
۳۱- وسائل چاپ جدید ج۱۴ ص۱۲۳
۳۲- همان
۳۳- همان
۳۴- وسائل چاپ جدید ج۱۴ ص۱۲۳
۳۵- مکارم الاخلاق ص۲۴۶
۳۶- ریاحین اشرنیه
۳۷-مکارم الاخلاق ص۲۴۶
۳۸- کافی ج۵ ص۵۰۸
۳۹- وسائل ج۱۴ ص۱۱۸
۴۰- مکارم الاخلاق ص۱۴۷
۴۱- وسائل ج۱۴ ص۱۸۳
۴۲- نساء آیه ۱۹
۴۳- من لا یحضره الفقیه ص ۴۵۸
۴۴- زن از نظر حقوق اسلامی
۴۵- کافی ج ۵ص۵۱۱
۴۶- سیره ابن حشام ج۲ ص۶۰۴
۴۷- مکارم الاخلاق ص ۲۴۸
۴۸- جامع السعادات ج۲ ص۱۴۱
۴۹- مکارم الاخلاق ص۲۵۰
۵۰- جامع السعادات ج۲ ص۱۴۱
۵۱- مکارم الاخلاق ص۲۴۱
۵۲- جامع السعادات ج۲ ص۱۴۰
۵۳- شرایط کتاب نکاح ص۱۷۲
۵۴- تحف العقول
۵۵- جامع السعادات ج۲ ص۱۴۲
۵۶- همان
۵۷- جامع السعادات ج ۲ ص۱۴۳
۵۸- سوره بقره آیه ۲۸۸

منبع: روح اله محمدیان؛ اختصاصی راسخون