حج و عمره

نوشته‌ها

زیارت، مصداق بارز تولّی و تبرّی

اشاره

تولی و تبری با قلب، زبان و عمل قابل تحقق است. یکی از اسراری که در زیارات معصومین (علیهم‌السلام) وجود دارد، اظهار حبّ اهل بیت(علیهم‌السلام) در مقام عمل و به دنبال آن ابراز بیزاری جستن و نفرت از دشمنان ایشان در حضور امام (علیه‌السلام) است. شیعیان و حتی برخی از اهل سنت برای اظهار محبت و تولی به زیارات اولیای الهی می روند و از این طریق عملا هم محبت خود را نسبت به آنان نشان می دهند و هم از دمنان آنان بیزاری می جویند.

 

تولی و تبری دو رکن از ارکان دین بوده که حقیقت دین از آن شکل گرفته است[۱]، بدین معنا که اگر یکی از این دو رکن اساسی در انسان نباشد، حقیقتا مؤمن نبوده و اهل نجات نخواهد بود چرا که روح جمیع عبادات همین دو امر است.[۲] ولایت ائمه (علیهم‌السلام) چیزی جز ولایت خداوند متعال نیست[۳] لذا رضایت و غضب خدا هم چیزی جز رضایت وغضب امام نیست از این رو شخص زائر، در زیارت جامعه کبیره پس از اینکه در حضور امام (علیه‌السلام) اقرار به وجود گناهانی بین خود و خداوند دارد، به امام عرضه می دارد که ملاک بخشش تمامی این گناهان رضایت شما معصومین است و این یعنی همان اصلی که رضایت آنان از رضایت خداوند جدا نیست.

زیارت معصومین (سلام الله علیهم اجمعین)، مصداق بارز تولی و تبری محسوب می شود، از این رو مورد تأکید اهل بیت (علیهم‌السلام) قرار می گیرد.

بدیهی است که به هر میزان که انسان محبّ با شخص محبوبش ارتباط بیشتری داشته باشد به همان میزان محبتش بیشتر خواهد شد و این مطلب در عرف مردم امری کاملا مشهود است. شخص زائر نیز با توجه به آستان مقدس معصومین (علیهم‌السلام)، محبتش بیشتر می شود و به همان میزان بر بغضش نسبت به دشمنان اهل بیت (علیهم‌السلام) و جبهه طاغوت بیشتر خواهد شد.

این نکته در تمام عبارات زیارات معصومین (علیهم‌السلام) یافت می شود، اگر به هنگام قرائت زیارات رسیده از معصومین (علیهم‌السلام) دقت شود کاملا مشهود است که یکی از درخواست های انسان در حین زیارت رسیدن به تقرب الی الله از طریق  تولی و تبری است.[۴]

با توجه به این نکته که روح جمیع عبادات و قبولی آن ها، تولی و تبری است به وضوح می توان زیارت را مصداق این دو رکن دانست. به راستی این ویژگی دوبعدی را در کدام یک از اعمال انسان می توان مشاهده نمود ! لذا ثواب زیارت اهل بیت (علیهم‌السلام) از ثواب تمام اعمال بالاتر است.

در برخی روایات ثواب زیارت سیدالشهدا (علیه‌السلام) معادل بی نهایت حج و عمره ذکر شده است،[۵] لذا به جرأت می توان گفت که هیچ عملی همسنگ با زیارت نیست مگر گریه بر اهل بیت (علیهم‌السلام) که نسبت به آن هم فرموده اند : ثوابش بی نهایت است[۶] و چه بسا کثرت ثواب بی حد و حصر در گریه هم به همین دلیل دو بعدی بودن این عمل باشد. بنابراین زیارت را بایستی قدر دانست و همواره از میان سایر اعمال بدین عمل روی آورد.

پی نوشت

  1. قال الامام الباقر (علیه‌السلام) : هَلِ الدِّینُ إِلَّا الْحُبُّ وَ الْبُغْض‏…، تفسیر فرات الکوفی، ص ۴۳۰.
  2. رجوع شود به بحار الأنوار (ط – بیروت)، ج‏۲۷، ص: ۵۱، باب ۱ وجوب موالاه أولیائهم و معاداه أعدائهم‏.
  3. ِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه‌السلام) قَالَ: وَلَایَتُنَا وَلَایَهُ اللَّهِ الَّتِی لَمْ یَبْعَثْ نَبِیّاً قَطُّ إِلَّا بِهَا. کلینی، الکافی (ط – الإسلامیه)، ج‏۱، ص ۴۳۷.
  4. مثلا در زیارت عاشورا می خوانیم : یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ إِنِّی أَتَقَرَّبُ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى وَ إِلَى رَسُولِهِ وَ إِلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ إِلَى فَاطِمَهَ وَ إِلَى الْحَسَنِ وَ إِلَیْکَ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْکَ وَ سَلَّمَ وَ عَلَیْهِمْ بِمُوَالاتِکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ وَ بِالْبَرَاءَهِ مِنْ أَعْدَائِک‏...
  5. مثلا راوی از امام صادق (علیه‌السلام) پیرامون زیارت در روز عرفه سؤال می کند: ُ کَمْ تَعْدِلُ حِجَّهً وَ کَمْ تَعْدِلُ عُمْرَهً قَالَ لَا یُحْصَى ذَلِکَ قَالَ قُلْتُ مِائَهً قَالَ وَ مَنْ یُحْصِی ذَلِکَ قُلْتُ ألف [أَلْفاً] قَالَ وَ أَکْثَرَ ثُمَّ قَالَ وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها- إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِیمٌ [کَرِیمٌ‏]، کامل الزیارات، ص ۱۷۳.
  6. َ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه‌السلام) قَالَ: لِکُلِّ شَیْ‏ءٍ ثَوَابٌ إِلَّا الدَّمْعَهَ فِینَا، کامل الزیارات، ص ۱۰۶.

منبع: موسسه جهانی سبطین.

طواف نساء

اشاره

طواف نساء از واجبات حج و عمره مفرده است که قبل از انجام آن، استمتاع از همسر برای فردی که حج انجام داده است، حرام باقی می‌ماند. طواف نساء از اختصاصات مذهب شیعه است و در فقه اهل سنت سخنی از طواف نساء به میان نیامده است. این طواف مانند  طواف حج و عمره است. منتهب لا قصد طواف نساء انجام می شود. در این مقاله به موارد وجوب و کیفیت آن و اثاری که بر آن مترتب می شود پرداخته شده است.

 

موارد وجوب طواف نساء

این طواف در همه اقسام حج و عمره به غیر از عمره تمتع بر مردان، زنان، کودکان و حتی کسانی که تصمیم به ازدواج ندارند واجب است. آمیزش با همسر قبل از انجام طواف نساء یک شتر کفاره دارد.[۱] در اینکه تنها آمیزش حرام است یا همه استمتاعات، اختلاف نظر وجود دارد.[۲]

طواف نساء از ارکان حج یا عمره نیست که بدون انجام آن حج یا عمره باطل شود ولی واجب است شخص خودش آن را انجام دهد یا اگر نمی‌تواند کسی از طرف او آن را انجام دهد.[۳]

کیفیت طواف نساء

طواف نساء مانند طواف حج عمره است و تنها در نیت باید به نیت طواف نساء انجام شود.[۴] پس از هفت بار چرخیدن دور خانه خدا، بایستی دو رکعت نماز طواف نساء در پشت مقام ابراهیم خوانده شود.[۵]

طواف نساء و نماز آن آخرین عمل در عمره مفرده و آخرین عمل از اعمال پنج‌گانه مکه در اعمال حج است.[۶] در شرایطی که طواف پس از سعی یا تقصیر انجام شود می‌توان آن را با لباس معمولی نیز انجام داد.

پس از سعی یا تقصیر همه محرمات به جز استعمال بوی خوش و استمتاع از همسر بر مُحرِم حلال می‌شود، با سعی بین صفا و مروه بوی خوش نیز حلال گشته و پس از پایان نماز طواف نساء، استمتاع از همسر نیز بر مُحرِم حلال می‌گردد.

طواف نساء نزد شیعه

همه فقیهان شیعه بر اساس روایات متعدد از اهل بیت(علیهم السلام)،[۷] طواف نساء را واجب می‌دانند. شیخ طوسی علاوه بر روایات، اجماع فقیهان شیعه و احتیاط را دلیل وجوب این طواف می‌داند چرا که همه مسلمانان معتقدند پس از احرام بستن استمتاع از همسر حرام می‌شود و شک داریم که بدون طواف نساء این حرمت برداشته شود.[۸]

برخی روایات شیعه، آیه ثُمَّ لْیقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْیوفُوا نُذُورَهُمْ وَ لْیطَّوَّفُوا بِالْبَیتِ الْعَتیقِ (ترجمه: سپس باید آلودگی خود را بزدایند و به نذرهای خود وفا کنند و بر گِرد آن خانه کهن [=کعبه‌] طواف به جای آورند.)[ حج–۲۹] را مربوط به طواف نساء دانسته‌اند[نیازمند منبع] و برخی دیگر به وجود طواف نساء در زمان حضرت آدم(ع)[۹] و نوح(علیه السلام)[۱۰] تصریح کرده‌اند.

طواف نساء نزد اهل سنت

در فقه اهل سنت سخنی از طواف نساء به میان نیامده است و در مقابل، از «طواف قُدوم»، «طواف افاضه» و «طواف وداع» بحث شده است. .[۱۱][یادداشت ۱] دلیل آنها روایاتی است که بیان می‌کند پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) در حجه الوداع تنها دو طواف انجام دادند.[نیازمند منبع]فقیهان شیعه معتقدند در حج تمتع که با عمره تمتع همراه است سه طواف وجود دارد (طواف زیارت عمره تمتع، طواف زیارت حج تمتع و طواف نساء حج تمتع) ولی بر اساس احادیث شیعه، حج پیامبر از نوع حج قِران یا حج اِفراد بود[۱۲] که در آن عمره تمتع وجود نداشته و تنها دو طواف دارد: طواف زیارت و طواف نساء.

کفایت طواف وداع از طواف نساء

طواف وداع که به هنگام بازگشت از مکه انجام می‌شود نزد شیعیان مستحب است. مذاهب فقهی حنفی و حنبلی از اهل سنت این طواف را واجب دانسته و مالکی آن را مستحب می‌داند. شافعی نیز در یکی از دو فتوای خود آن را واجب می‌داند.[۱۳]

در برخی روایات شیعه، این طواف از اهل سنت به منزله طواف نساء دانسته شده که پس از آن استمتاع از همسر نیز بر مُحرم حلال می‌شود.[یادداشت ۲]

پی نوشتها

  1. نراقی، مستند الشیعه، ۱۴۱۵ق، ج۱۳، ص۲۴۷.
  2. محمودی، مناسک حج، ۱۳۸۷ق، م۱۱۸۲.
  3. نراقی، مستند الشیعه، ۱۴۱۵ق، ج۱۳، ص۲۳-۲۵.
  4. فلاح زاده، دروس احکام و مناسک حج، ۱۳۸۷ش، ص۲۱۱.
  5. فلاح زاده، دروس احکام و مناسک حج، ۱۳۸۷ش، ص۱۹۴.
  6. فلاح زاده، دروس احکام و مناسک حج، ۱۳۸۷ش، ص۱۴۶.
  7. حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۱۳، ص۲۹۸، ابواب الطواف، باب وجوب طواف النساء.
  8. الطوسی، کتاب الخلاف، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۳۶۳.
  9. کلینی، الکافی، ۱۴۳۰ق، ج۸، ص۲۱.
  10. کلینی، الکافی، ۱۴۳۰ق، ج۸ ص۷۸.
  11. مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسه، ۱۴۲۱ق، ص۲۳۱
  12. کلینی، الکافی، ۱۴۳۰ق، ج۸، ص۱۶۰
  13. مغنیه، الفقه علی المذاهب الخمسه، ۱۴۲۱ق، ص۲۳۰.

 یاداشتها

  1. شیخ طوسی می‌گوید: وَ خالف جمیع الفقهاء فی طواف النساء، و وافقونا فی طواف الوداع. کتاب الخلاف
  2. مُوسَی بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: لَوْ لَا مَا مَنَّ اللَّهُ بِهِ عَلَی النَّاسِ مِنْ طَوَافِ الْوَدَاعِ لَرَجَعُوا إِلَی مَنَازِلِهِمْ وَ لَا ینْبَغِی لَهُمْ أَنْ یمَسُّوا نِسَاءَهُمْ. تهذیب الاحکام، تحقیق خرسان، چاپ دارالکتب الاسلامیه، تهران، ج۵، ص۲۵۳، ح۱۶

منابع

  1. الطوسی، محمد بن الحسن، کتاب الخلاف، به کوشش علی خراسانی و دیگران، پنجم، قم، نشر اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۸ق.
  2. حر عاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۹ق.
  3. فلاح زاده، محمدحسین، دروس احکام و مناسک حج، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۷ش.
  4. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، دار الحدیث للطباعه و النشر، چاپ اول، ۱۴۳۰ق.
  5. محمودی، محمد رضا، مناسک حج مطابق فتاوای امام خمینی و مراجع معظم تقلید، تهران، نشر مشعر، چاپ چهارم، ۱۳۸۷ش.
  6. مغنیه، محمد جواد،الفقه علی المذاهب الخمسه، بیروت، دار التیار الجدید و دار الجواد، الطبعه العاشره، ۱۴۲۱ق.
  7. نراقی، احمد بن محمد، مستند الشیعه، مشهد، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، مشهد، ۱۴۱۵ق.