حامد عبداللهی

نوشته‌ها

تغییر سبک زندگی بعد از انقلاب

سبک زندگی، مفهوم رایجی است که این روزها مورد توجه رسانه‌ها و مردم قرار گرفته است. شاید پیدایش و حذف برخی از موارد از زندگی روزمره افراد، سبب شده تا توجه خاصی نسبت به این موضوع وجود داشته باشد.

در این نوشتار با اشاره به این که سبک زندگی چیست، نگاهی کوتاه به نحوه تغییر سبک زندگی در جامعه ایران، در طول سه دهه اخیر می‌پردازیم.

سبک زندگی چیست؟

مبحثی به نام سبک زندگی رایج، همان آدابی است که در روایات به صورت تفصیلی به آن پرداخته شده است. «Lifestyle» نظریاتی پیرامون زندگی انسان‌ها است که غرب با تکیه بر مطالعات دانشمندان خود مدتی است بدان مشغول است. اما به نظر می‌رسد که بخش اعظمی از این مطالعات به گونه‌ای است که به نوعی به رواج سبک زندگی غربی در میان مردم دنیا منجر می‌شود. این مسأله را به خوبی در فیلم‌ها، کارتون‌ها و بازی‌های رایانه‌ای غربی می‌توان مشاهده کرد که دیگر در پی سرگرمی و یا آموزش نیستند بلکه بیشتر، چگونه زندگی کردن را تلقین می‌کنند.

اگر از تعاریف خاص و علمی این مفهوم بگذریم، به طور کلی می‌توان این طور گفت که منظور از سبک زندگی این است که یک فرد، یک خانواده و کسانی که در یک جامعه حضور دارند، چگونه زندگی می‌کنند. اما در نحوه چگونه زندگی کردن، تنها یک صفت یا رفتاری خاص، مورد نظر نیست. مثل این که رفتار خاصی را به طبقه یا قومیت خاصی نسبت دهیم.

سبک زندگی را می‌توان مجموعه‌ای از رفتار،گفتار، نحوه زندگی، نگرش و تفکرات افراد نامید. چگونه زندگی کردن، گزاره‌ای توصیفی است که پاسخ آن همان سبک زندگی است و در این سبک زندگی موارد بسیاری دخیل هستند. اعتقادات، رسوم، جغرافیا، اقلیم آب و هوایی، سلیقه‌های اجتماعی، رسانه‌ها و ده‌ها مسأله دیگر.(۱)

آنچه مشخص است این که ما در شرایطی قرار داریم که می‌توانیم با بهره‌گیری از متون دینی و آسمانی خود، از منابع غنی و تضمین شده‌ای بهره ببریم که بهترین سبک زندگی را به ما ارائه می‌دهند. نوعی از سبک زندگی که به همه چیز اهمیت می‌دهد و تمامی ابعاد زندگی فردی و اجتماعی را مد نظر دارد.

تغییر سبک زندگی در جامعه

با توجه به مطالب مذکور، قصد داریم تا در این نوشتار، اشاره‌ای مختصر به تغییر سبک زندگی در جامعه ایرانی داشته باشیم. محدوده این تغییرات را از زمانی نگاه می‌کنیم که انقلاب اسلامی در جامعه ایران رخ داد و به تبع این رویداد مهم، تغییرات بسیاری در زندگی فردی و اجتماعی افراد به وقوع پیوست.

بسیاری از اسناد و شواهد تاریخی و گفته‌های اطرافیانی که روزها و سال‌های ابتدایی وقوع انقلاب اسلامی ایران را به خاطر دارند، بیانگر رواج سبک خاصی از زندگی در میان افراد است که بخشی از این تفکرات ناشی از رنگ و بوی دین و مذهب و تاثیرات وقوع یک انقلاب مذهبی دارد.

آنچه مشخص است این که هر رویداد اجتماعی و سیاسی، بر تمامی ابعاد زندگی افراد تاثیرگذار است و این تاثیرگذاری بر سیستم فکری، فرهنگی و نگرش افراد صورت می‌گیرد. چنانچه با وقوع انقلاب اسلامی، نگرش‌های ضدغربی در میان مردم رواج پیدا کرد و در برهه‌ای از زمان به اوج رسید؛ به طوری که مثلا، استفاده از وسایل لوکس و تزئینی خارجی، به مظهری از زندگی غربی بدل شد و همین امر منجر شد تا اغلب مردم، وسایل و لباس‌های لوکس و مجلل خود را به نفع امور خیر بخشش کنند و فضای ساده‌زیستی را در زندگی خود جاری کنند. این روند ادامه پیدا کرد و با وقوع جنگ تحمیلی، شدت بیشتری به خود گرفت. سبک زندگی در آن زمان به این صورت بود که برپایی مجلس عروسی در مساجد و حسینیه‌ها، امری عجیب نبود و حتی ارزش نیز شمرده می‌شد. در خانه افراد، داشتن مبلمان هم مظهری از تجمل محسوب می‌شد و همین امر موجب شده بود تا اغلب خانواده‌ها، خانه‌های خود را با چند فرش ساده و پشتی، چیدمان کنند. اما این روند دوام چندانی نداشت و تقریبا بعد از گذشت یک دهه و با اتمام جنگ تحمیلی، باز هم تغییراتی در سبک زندگی افراد به وجود آمد و شکل و شمایل دیگری به سبک زندگی مردم بخشید.

این تغییرات با ورود زنان به عرصه اجتماع و بازار کار، شکل دیگری به خود گرفت. به طور کلی، ورود برخی از مبانی فکری و فرهنگی در کنار تغییر شرایط اجتماعی منجر به وقوع تغییرات تدریجی در سبک زندگی افراد شد. تغییراتی که بعضا، اثرات مثبت و منفی را به دنبال داشتند. اثراتی که موجب شد تا سبک زندگی در شرایط کنونی به گونه‌ای کاملا متفاوت با دو یا سه دهه قبل باشد.

مثلا می‌توان نمایی از یک سبک زندگی ساده ایرانی و اسلامی را این گونه تعریف کرد:

یک خانواده که سحرخیز هستند و یا به دلیل التزام به نماز صبح یا ساعت کاری و مدرسه فرزندانشان، زود از خواب برمی‌خیزند. نوع صبحانه‌ای که می‌خورد به دلیل سطح درآمد یا روایاتی که در این باره وجود دارد و یا تبلیغات خاص تلویزیون، اشکال مختلفی دارد. اعضای این خانواده به‌ کنار هم بودن سر سفره به هر دلیلی، اهمیت می‌دهند. به این که با هم سخن بگویند و از احوال هم مطلع باشند. اما به نظر می‌رسد که این سبک زندگی، تا حدودی تغییر یافته. مثلا امروزه، اشتغال کامل پدر خانواده به کار، به دلیل احتیاج مالی یا نحوه نگرشی که به زندگی دنیایی دارد، سر کار رفتن مادر خانواده و تأثیر آن در تربیت کودکان منجر به شکل‌گیری روابط و مناسبات تازه‌ای میان زن و شوهر و فرزندان شده که بیشتر به سبک زندگی غربی شباهت دارد تا زندگی ایرانی-اسلامی. از طرف دیگر رواج تفکر انسان‌مداری و فرهنگ مصرفی در میان مردم به حدی است که بر سبک زندگی افراد تاثیر گذاشته و این سبک با شیوه زندگی بر پایه اعتقادات مذهبی متفاوت است.

آنچه مشخص است این که ما در شرایطی قرار داریم که می‌توانیم با بهره‌گیری از متون دینی و آسمانی خود، از منابع غنی و تضمین شده‌ای بهره ببریم که بهترین سبک زندگی را به ما ارائه می‌دهند. نوعی از سبک زندگی که به همه چیز اهمیت می‌دهد و تمامی ابعاد زندگی فردی و اجتماعی را مد نظر دارد. سبکی که به همه ارکان زندگی اهمیت می‌دهد. از نحوه خوردن و پوشیدن گرفته تا نحوه برخورد با همسر، فرزند، خانواده و دوستان. شیوه‌ای که با آموزه‌های مختلف سعی دارد تا انسان را در جهت رشد و تعالی سوق دهد.

مطالعه سبک زندگی به ما یاری می‌دهد واقعیت زندگی اجتماعی مردم را دریابیم و اشکالات آن را بفهمیم و سبک صحیح زندگی را به دست آورده و آن را ترویج کنیم. آنچه مشخص است این که ما گرفتار سبک ناقص و نادرستی در زندگی هستیم که باید آن را ریشه‌یابی کرده و با ترسیم سبک زندگی صحیح و ارایه روش‌های درست ترویج آن، کمک کنیم که سبک زندگی صحیح، فراگیر شود. شایسته است تا به دنبال زمینه‌سازی و تلاش برای تحقق و مبناسازی سبک زندگی مسلمانی یا مۆمنانه باشیم.

باری چنین است که با مراجعه به قرآن کریم، می‌توان ابعاد سبک زندگی شایسته را یافت و ارایه کرد هر چند این اقدام تخصص خویش را می‌طلبد. مهم این است که نسبت به دستیابی به همان تعبیری باشیم که در کتاب آسمانی ما به آن اشاره شده، بی‌تردید این بهترین سبک از زندگی است. سبکی که با تعبیر «حیات طیبه»‌ از آن نام برده شده؛ یعنی زندگی پاکیزه!

پی‌نوشت

۱-خبرگزاری رسا؛ حامد عبداللهی

منبع: فاطمه ناظم‌زاده بخش خانواده ایرانی تبیان

زندگی به سبک ریحانه!

ریحان، از گیاهان زیبا و خوش‌بویی است که شاید کسی نباشد که از آن خوشش نیاید! رنگ چشم‌نواز سبز و بنفش ریحان، طعم گوارای آن و عطر دل‌انگیزش، این سبزی را دلپذیر کرده است تا جایی که ریحان را در ادبیات، قرین گل و لاله کرده است:

بشکفت گل در بوستان، آن غنچه‌ی خندان کجا؟

شد وقت عیشِ دوستان، آن لاله و ریحان کجا؟

«امیر خسرو دهلوی»

ای صبا گر به جوانان چمن بازرسی

خدمت ما برسان سرو و گل و ریحان را

«حافظ»

چون ز شورستان تن رفتی سوی بستان جان

جز گل و ریحان و لاله چشمه‌های آب کو

«مولوی»

راستی از وی مجوی زانکه نروید

هیچ گه از شوره‌زار لاله و ریحان

«پروین اعتصمامی»

زن در نگاه وحیانی، محور خانواده است و مرد، نقش پوسته و محافظ خانوار را به عهده دارد. در واقع، واحد شمارش و رسمیت خانواده در اسلام به زن است و نه مرد. زن به مثابه هسته‌ی مرکزی سلول خانواده و مرد، غشای پیرامونی آن است. این محوریت بانو در خانواده، ترسیم شبکه‌ی ارتباطی زن با فرد و اجتماع را آسان‌تر می‌سازد و نقش بی‌بدیل بانوی خانواده را در تنظیم این روابط و مناسبات، یادآوری می‌کند. حال اگر بخواهیم سبک زندگی مؤمنانه را ترسیم کنیم، باید توجه بیشتری به نقش بانو در این نقاشی داشته باشیم.

اگر بخواهیم از قرآن، سبک زندگی بیاموزیم، این کتاب آسمانی به ما می‌آموزد که زندگی تنها از تولد تا مرگ نیست! زندگی پیش از تولد نوزاد آغاز می‌شود و پس از مرگ ادامه دارد. با این نگاه قرآنی است که درمی‌یابیم خدا برای ما زندگی پاکیزه را رقم زده است: «مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَکرٍ أَوْ أُنْثی وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیینَّهُ حَیاه طَیبَه وَ لَنَجْزِینَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما کانُوا یعْمَلُون» (نحل، آیه ی۹۷) هر کس کار شایسته‌ای انجام دهد، خواه مرد باشد یا زن، در حالی که مؤمن است، او را به حیاتی پاک زنده می‌داریم؛ و پاداش آن‌ها را به بهترین اعمالی که انجام می‌دادند، خواهیم داد.

جالب است بدانیم قرآن چه چیزهایی را با صفت پاکیزه آورده است: خوردنی‌های پاکیزه (بقره، آیه ی۱۷۲)، زندگی پاکیزه (نحل، آیه ی۹۷)، نسل پاکیزه (آل عمران، آیه ی۳۸)، اموال پاکیزه (نساء، آیه ی۲)، رزق پاکیزه (انفال، آیه ی۲۶)، سرزمین پاکیزه (اعراف، آیه ی۵۸)، مسکن پاکیزه (توبه، آیه ی۷۲)، نسیم پاکیزه (یونس، آیه ی۲۲)، درخت پاکیزه (نحل، آیه ی۲۴)، گفتار پاکیزه (حج، آیه ی۲۴) و زن و مرد پاکیزه (نور، آیه ۲۶).

تا اینجا دانستیم برای داشتن زندگی پاکیزه، باید عمل صالح انجام بدهیم؛ یعنی زندگی ما باید رنگ و بوی کار نیک داشته باشد. در برابر این کارهای صالح، خدا هم پاداش می‌دهد؛ اما سنجش این پاداش با بهترین اعمال صورت خواهد گرفت. به دیگر سخن، قیمت پاداش ما با بهترین جنس‌ها که تحصیل می‌کنیم محاسبه می‌شود پس چه معامله‌ی پرسودی! خوب است بدانیم این پاداش چیست؟ قرآن در آیه‌ی چهل سوره‌ی غافر باز هم به زنان و مردانی که عمل صالح انجام می‌دهند می‌فرماید که پاداششان بهشتی است که در آن روزی بی‌حساب خواهند خورد.

حال که با شیوه‌ی محاسبه‌ی خدایی آشنا شدیم، بد نیست بدانیم خدا با بدکاران چگونه معامله می‌کند؟ خدای مهربان، مجازات بدکاران را به همان اندازه‌ی بدیشان محاسبه می‌کند نه بیشتر! (غافر، آیه ی۴۲) فراموش نکنیم شرط دیگر، ایمان بود. پس کار نیک و باور، دو شرط زندگی پاکیزه در دنیا و بهشت بی‌حساب در آخرت است. این نکته در آیه‌ی «الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ طُوبی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآب» (رعد، آیه ی۲۹) هم تأکید شده است. این زندگی، پاکیزه است که از سوی خدا به انسان مؤمن عطا می‌شود. این بشارت خدا است (یونس، آیه ی۶۴) و خدا ولیّ چنین کسانی در دو دوره‌ی زندگانی این جهانی و آن جهانی است (فصلت، آیه ی۳۱).

البته کسانی که به دنیا می‌چسبند، شاید اموال زیادی داشته باشند (هود، آیه ی۱۵) اما دیگر آخرت خود را فروخته‌اند (بقره، آیه ی۸۶) و برای همین آرزوی رسیدن به بهشت را ندارند. آن‌ها آرزوی زندگی هزار ساله دارند! (جاثیه، آیه ی۲۴) ولی جالب اینجا است که بخشی از عذابشان را در همین دنیا می‌چشند و بخش دیگرش را در جهان آخرت که عذابی سخت‌تر است (رعد، آیه ی۳۴) یعنی همان دنیایی که به آن ایمان ندارند!

چه بوی ریحانی می‌دهد زندگی پاکیزه! بوی ریحان دنیا «وَ الْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ وَ الرَّیحان» (الرحمن، آیه ی۱۲) و بوی ریحان آخرت «فَرَوْحٌ وَ رَیحانٌ وَ جَنَّه نَعیم» (واقعه، آیه ی۸۹) حالا بانوی مؤمن که نقش محوری خانواده را به عهده دارد، چگونه می‌تواند زندگی را پاکیزه کند؟ ایمان و عمل صالح، چگونه باید در نهاد خانواده نهادینه شود؟

باز هم دست به سوی قرآن دراز می‌کنیم تا بدانیم به چه چیزهایی باید ایمان داشت؟ خدا، قیامت، فرشتگان، کتاب خدا و پیامبران (بقره، آیه ی۱۷۷) اما نمونه‌ی عمل صالح، بسیار است، از امر به معروف و نهی از منکر گرفته تا انفاق و کارهای خیر و نوع‌دوستانه. همچنین قرآن، زنانی که در برابر شوهرانشان متواضع باشند و در نبود آنان رازها و حقوق همسرشان را پاس بدارند، زنانی صالحه خوانده است. (نساء، آیه ی۳۴)

شوهر، فرزندان، پدر و مادر و بستگان، همه در معرض مدیریت بانوی پاکیزه‌اند. این بانو است که می‌تواند با رعایت حق شوهر، هم عمل صالح انجام دهد، هم او را به انجام عمل صالح دعوت کند. این بانو است که می‌تواند با تربیت دلسوزانه‌ی خود، جرعه جرعه ایمان را در وجود فرزندانش بیافشاند و گوهر عشق و ایمان را در دلشان بپروراند. این بانو است که از لالایی دوشینه تا سرودهای پگاه و نماز و دعا، می‌تواند عطر ریحان پاکیزگی را در خانه بپراکند. احترام به پدر و مادر خود و پدرشوهر و مادرشوهر و دیگر بزرگان، همان احسان و نیکی است که قرآن خواسته و عمل صالحی است که برای رضای خدا انجام می‌گیرد. این زندگی پر از نور و سرور، بوی ریحان می‌دهد که امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرمود: «فإنّ المرأه ریحانه و لیست بقهرمانه»(من لا یحضره الفقیه، ج۳، ح۱۷۲۴، ص۳۰۴)

منبع: حامد عبداللهی؛ نشریه پیام زن؛ اردیبهشت سال ۱۳۹۲؛ شماره ۲۵۴