جمعیت شیعه

نوشته‌ها

شیعیان اوکراین.

اشاره

اوکراین، از کشورهای اروپای شرقی که اسلام پس از مسیحیت، بیشترین پیروان را در این کشور دارد. بنا بر بالاترین آمار، حدود صد هزار نفر از جمعیت اوکراین، شیعیان هستند. شیعیان این کشور غالباً مهاجرانی از کشورهای آذربایجان، قزاقستان و ازبکستان هستند. دین رایج در اوکراین مسیحیت است.  این کشور از شرق با روسیه، بلاروس، لهستان، اسلوواکی، مجارستان، رومانی و مولداوی هم مرز است. پایتخت آن کِیف و زبان رسمی آن اوکراینی است، زبان روسی نیز در آن کاربرد دارد.اوکراین ۶۰۳,۵۵۰ کیلومتر مربع مساحت و ۲,۷۸۲ کیلومتر خط ساحلی دارد و پس از روسیه دومین کشور وسیع در اروپا است.

حکومت

حکومت اوکراین جمهوری است. این کشور ۲۴ استان دارد. در ۱ فروردین ۱۳۹۳ (۲۱ مارس ۲۰۱۴)، ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه، مصوبهٔ پارلمان روسیه در مورد الحاق شبه جزیرهٔ کریمه به خاک روسیه را امضا کرد.جمعیت این کشور، بالغ بر ۴۶ میلیون نفر است. طبق سرشماری ۲۰۰۱ اوکراین، ۷۷٫۸٪ از جمعیت اوکراین را نژاد اوکراینی و مابقی را نژادهای روسی (۱۷٫۳٪)، بلاروسی (۰٫۶٪)، مولداوی، تاتارهای کریمه (۰٫۵٪)، بلغارها (۰٫۴٪)، مجارستانی (۰٫۳٪)، رومانیایی (۰٫۳٪)، لهستانی (۰٫۳٪)، یهودیان (۰٫۲٪)، ارامنه (۰٫۲٪)، یونانی‌ها (۰٫۲٪) و تاتارها (۰٫۲٪) تشکیل می‌دهند.اوکراین به ۲۵ استان، ۳۹۴ شهر، ۸۹۲ شهرک، ۴۷۷ ناحیه و ۳ ناحیه بزرگ اقتصادی تقسیم می‌شود.[۱]

ادیان

تا سال ۹۸۸ میلادی، ساکنین اوکراین فعلی نیز به مانند بسیاری از مردم اروپا بت‌پرست بودند، ولی با پذیرش آئین مسیحیت از سوی پرنس ولادیمیر، این کشور نیز مسیحی شد. در سال ۱۰۵۴م به دنبال تکفیر متقابل پاپ روم و پاتریاک بیزانس، مذهب ارتدوکس توسط پاتریاک بیزانس به وجود آمد و کشور‌های زیادی از جمله دولت شهر روس کیف (اوکراین، روسیه و بلاروس) ارتدوکس شدند و به همین دلیل بیشتر مردم اوکراین تابع کلیسای ارتدوکس بوده و اقلیتی تابع کلیسای کاتولیک هستند که بیشتر ساکن نواحی غرب اوکراین‌اند. علاوه بر ارتدوکس‌ها و کاتولیک‌ها، پیروان مذهب پروتستان و برخی فرق مسیحی نیز در اوکراین وجود دارند. یهودیان هم دارای کنیسه‌های مختلف هستند که مراسم مذهبی خود را انجام می‌دهند.[۲]بیشتر مردم اوکراین تابع کلیسای ارتدوکس بوده و اقلیتی تابع کلیسای کاتولیک هستند. حدود ۹۶٫۲ درصد مسیحی، ۰٫۷ درصد مسلمان، ۰٫۶ درصد یهودی و ۲٫۵ درصد سایر ادیان، جمعیت اوکراین را تشکیل می‌دهند.[۳]

اسلامورود اسلام به اوکراین به نیمه‌های اول قرن دهم میلادی بازمی‌گردد که تاجران مسلمان به این کشور تردد می‌کردند. اسلام از جنوب و کشورهای عربی و ترکیه، و از شرق و قفقاز وارد این کشور شد.[۴]مسلمانان به صورت اکثریت در شبه جزیره کریمه این کشور زندگی می‌کنند. مرکز تحقیقاتی پیو، جمعیت مسلمان در اوکراین را ۳۹۳ هزار نفر اعلام کرده است[۵]، با این حال مرکز اداره امور مسلمانان اوکراین جمعیت مسلمانان را در حدود ۲ میلیون نفر تخمین زده است.[۶]هنگامی که اوکراین تحت سیطره روسیه قرار گرفت، مسلمانان شرایط سختی را گذراندند. بر اساس گزارش مرکز تحقیقات «طریق الحقیقه»، در آن زمان عزیمت برای حج در این کشور بسیار سخت بود. در ۱۹۷۹ حج ممنوع اعلام شد. مدارس و مساجد مصادره شد و بسیاری از مسلمانان مجبور شدند وطن خود را ترک کنند. ائمه مساجد و معلمین مدارس به روسیه تبیعد شدند. برای اجرای این امور ” سازمان ضد اسلامی” تأسیس شد. در ۱۹۸۳ دولت تمام کتابخانه‌ها، کتب اسلامی و بیش از ۹۰۰ مسجد را ویران کرد.در فاصله دهه‌های سوم و چهارم قرن بیستم، در اوکراین فعالیت‌هایی علیه اسلام آغاز شد. در سال‌های ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۱ حزب پیروستریکا روی کار آمد. این حزب به مسلمانان آزادی نسبی در اقامه شعایر دینی داد. مسلمانان توانستند مدارس اسلامی بنا کنند. پس از سقوط نظام شوروی، اوکراین استقلال خود را اعلام کرد و حکومت جدید به اقلیت‌های دینی آزادی نسبی داد.[۷]در اوکراین یک اقلیت اسلامی نسبتاً گسترده‌ای وجود دارد، که تعداد آن بالغ بر دو میلیون نفر است. عمدۀ مسلمانان اوکراین را تاتارهایی تشکیل می‌دهند که با جامعْه اوکراین درهم آمیخته،‌ ویژگی‌های قومیتی وسنتی خودرا از دست داده‌اند. البته جز تمایز نسبی تاتارهای شبه جزیرۀ افسون‌گر «کریمه» که هنوز بر جای مانده‌است. پس از به وجود آمدن فضای باز دموکراتیک در اوکراین در سال ۱۹۹۰، قرائن شکوفایی فعالیت‌های اسلامی در این کشور به طور قابل توجهی نمایان شد. از جمله کسانی که در این پیش رفت نقشی خاص ایفا کردند گروهایی از جوانان عرب تبار بودند که تحصیلات عالی خود را در دانشگاه‌های اوکراین ادامه می‌دادند. به ویژه دانش جویانی که در شهرهای کی‌یف،‌ دانسک، اودسا، خارکف، زباروژیا، سیمرویل،‌ وینیتسا و لوژانسک به مشغول تحصیل بودند. و البته این در کنار نقش فعالانه‌ای قرار داشت که تعداد رو به تزاید اوکراینی‌های به دین اسلام مشرف گردیده ایفا می‌کرد.[۸]

بر اساس گزارش “الاسلامیات”، سازمان امور دینی اوکراین یک عضو دایمی در مجلس اوکراین است. این سازمان در تمام کنفرانس و سمنارهای بین المللی و داخلی مشارکت می‌کند.

مسجد جمعه در شهر یفپاتوریا در منطقه کریمه اوکراینسعید اسماعیل اف رئیس اداره دینی مسلمانان اوکراین(امه) درمصاحبه با یکی از سایتهای روس زبان، وضعیت مسلمانان این کشور به خصوص مسلمانان منطقه دونباس (مناطق شرقی اوکراین) را تشریح نموده است. براساس گفته‌های اسماعیل اف، مسلمانان اوکراین پس از شبه جزیره کریمه در جنوب – که اخیرا به روسیه ملحق شد – عمدتا در مناطق شرقی یعنی استان‌های دانتسک و لوهانسک که منطقه دونباس نام دارد زندگی می‌کنند.[۹]

نقشه اوکراین انتشار تشیع در اوکراین نتیجه تلاش مبلغان جمهوری اسلامی ایران بود که پس از سقوط نظام کمونیسم، اجازه فعالیت در این کشور را پیدا کرده‌ بودند. بیشتر شیعیان اوکراین نژاد مغولی دارند و از کشورهای ازبکستان، قزاقستان و آذربایجان وارد این کشور شده‌اند. البته برخی از اوکراینی‌ها نیز از مذهب اهل بیت(ع) تاثیر پذیرفته‌اند. شیعیان این کشور، سال‌ها است که مراسم عاشورا را برگزار می‌کنند.[۱۰]آذری‌های اوکراینآذری‌های اوکراین، گروهی از مردم آذری ساکن و کوچ کرده به اوکراین هستند، غالب جمعیت آنها را اهالی کشور آذربایجان تشکیل می‌دهند، پیشنه روابط شهروندان آذربایجانی و اوکراینی به امپراتوری روسیه و اتحاد جماهیر شوروی باز می‌گردد، که دو کشور در قالب قلمروی واحد بودند. جمعیت آذربایجانی‌های اوکراین ۴۵،۰۰۰ تن شمارش شده‌است. آنان بیشتر در استان‌های دونتسک(۸ هزار نفر)، استان خارکف(۵-۶ هزار نفر) و استان دنیپروپتروفسک(۵-۶ هزار نفر) متمرکز هستند. در بین سال‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۹۰، عمدتاً به دلیل بی‌ثباتی در قفقاز جنوبی ۵٫۵٪ تعداد مهاجران افزایش یافته‌ بود. اکثریت آذربایجانی‌های اوکراین مسلمان و شیعه هستند.

آمار شیعیان

جمعیت کل              جمعیت مسلمانان     جمعیت شیعیان        درصد شیعیان         منبع         سال

۴۶.۴۸۱.۰۰۰                        ۱۰۰.۰۰۰               ۰.۲ درصد              مجمع جهانی اهل بیت(ع)      ۲۰۰۸

۴۶.۱۷۹.۰۰۰        ۴۵۶.۰۰۰               کمتر از ۴.۵۰۰      کمتر از ۱ درصد    انجمن دین و زندگی اجتماعی «مؤسسه PEW»    ۲۰۰۹[۱۱][۱۲]

مراکز شیعی    حسینیه اهل بیت کیف؛ سید احمد صابونچی، مؤسس حسینیه اهل بیت(ع) کی‌یف است، او در این حسینیه علاوه بر روضه خوانی، به مشکلات مردم نیز رسیدگی می‌کند، اجرای شهادتین برای مستبصرین و قرائت خطبه عقد مسلمانان از دیگر اقدامات وی در این حسینیه است. بیش از ۴ تا ۵ هزار نفر با حسینیه اهل بیت(ع) در ارتباط هستند. تاسیس سایت اینترنتی (www.ahlul-bayt-ukraine.com) به دو زبان انگلیسی و روسی از مهمترین فعالیت‌های این حسینیه است.[۱۳]

مرکز اسلامی کوثر؛ با هدف انعکاس اخبار و فعالیت‌های شیعیان اوکراین.[۱۴]

موسسه الرساله در کیف[۱۵]

  1. پانویس:
  2. سفارت جمهوری اسلامی ایران در اوکراین
  3. مرتضی اشرافی، کشور شناسی اوکراین، پژوهشگاه بین المللی المصطفی(ص)، ۱۳۹۱
  4. تبلیغات ضد یهودی در اوکراین و بازگشت نگرانی‌های قدیمی بی‌بی سی فارسی، ۷ اردیبهشت ۱۳۹۳
  5. نواب، جغرافیای تشیع، ج۱، ص۲۴۵-۲۴۶
  6. مرکز تحقیقاتی پیو
  7. اداره دینی مسلمانان اوکراین
  8. نواب، جغرافیای تشیع، ج۱، ص۲۴۶
  9. سفارت جمهوری اسلامی ایران در اوکراین
  10. پرویز قاسمی، مطالعات روسیه و خارج نزدیک، مسلمانان اوکراین، ۱۳۹۳/۳/۳۱
  11. نواب، جغرافیای تشیع، ج۱، ص۲۴۶
  12. مجمع جهانی اهل بیت
  13. تقی زاده داوری، ص۷۳
  14. گفت‌وگو با مؤسس نخستین حسینیه اوکراین، خبرگزاری فارس، گروه فرهنگی، ۹۳/۰۴/۲۲
  15. مجله:اخبار شیعیان-آبان ۱۳۸۵، شماره ۱۲    خبرگزاری ابنا؛ شیعیان اوکراینی، خواستار افتتاح شعبه ای از دارالقرآن امام حسین (ع) در “کیف” شدندمنابع    نواب، سید ابوالحسن، درسنامه جغرافیای تشیع، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۹۳ش.
  16. تقی زاده داوری، محمود، گزارشی از آمار جمعیتی شیعیان کشورهای جهان، موسسه شیعه شناسی، قم، ۱۳۹۰ش.
  17. مرتضی اشرافی، کشور شناسی اوکراین، پژوهشگاه بین المللی المصطفی، ۱۳۹۱
  18. پرویز قاسمی، مطالعات روسیه و خارج نزدیک، مسلمانان اوکراین، ۱۳۹۳/۳/۳۱
  19. گفت‌وگو با مؤسس نخستین حسینیه اوکراین، خبرگزاری فارس، گروه فرهنگی، ۹۳/۰۴/۲۲

 

منبع: ویکی شیعه

جمعیت شیعه در جهان امروز

 مختار اصلانى

بر اساس آمارهای سازمان ملل و برخی منابع دیگر، در سال ۱۹۹۹ میلادی،‌ جمعیت جهان از مرز ۶ میلیارد نفر گذشته است. حدود بیست درصد از جمعیت جهان یعنی ۲/۱ میلیارد نفر را مسلمانان تشکیل می دهند. توزیع جمعیت مسلمانان در جهان در نیمه ۱۹۹۸ میلادی از این قرار است: آفریقا ۳۱۵ میلیون،‌ آسیا ۸۱۲ میلیون، اروپا ۴۰۱۰۰۰/۳۱، و … .[۱]

مسلمانان در سرتاسر جهان زندگی می کنند. تعداد کشورهایی که مسلمانان در آنها زندگی می کنند،‌ ۲۰۸ کشور است،[۲]حدود ۸۵ درصد مسلمانان جهان, در خارج از دنیای عرب به سر می برند،‌ بیش تر مسلمانان،‌ در شرق آسیا،‌ به ویژه در پاکستان، هندوستان، بنگلادش،‌ مالزی و اندونزی زندگی می کنند. اندونزی،‌ پرجمعیت ترین کشور اسلامی است. در میان مسلمانان حدود ده درصد، یعنی مطابق با آمارهای موجود تقریباً ۱۲۰ میلیون نفر شیعه هستند.[۳]

در دایره المعارف بریتانیا (۲۰۰۲) چنین آمده است: طی قرن ها، جنبش شیعی تمام اسلام سنی را تحت تأثیر قرار داده است و تعداد طرفدارانش در اواخر قرن بیستم حدود ۶۰ الی ۸۰ میلیون یا یک دهم کل مسلمانان جهان است. تشیع، مذهب اکثریت مسلمانان ایران، عراق و احتمالاً یمن بوده و پیروان زیادی در سوریه، لبنان، شرق آفریقا، هند، پاکستان و افغانستان دارا می باشد.

متأسفانه، آمار دقیقی درباره تعداد مسلمانان به طور عموم و شیعیان به طور خاص وجود ندارد و آنچه ذکر می شود بر اساس بیشتر منابع موجود است که در مقابل آن دیدگاه های دیگری نیز وجود دارد. مطابق برخی منابع، شیعیان،‌ یازده درصد جمعیت مسلمانان را تشکیل می دهند بدین سان، جمعیت کنونی شیعیان باید حدود ۱۳۲ میلیون نفر باشد و طبق برخی منابع شیعیان ۲۳ درصد کل مسلمانان را تشکیل می دهند.[۴]

توزیع جمعیت شیعیان در برخی از کشورهای آسیایی که دارای اکثریت و یا درصد قابل توجهی از شیعیان می باشد طبق آمارهای مربوط به سال ۱۹۹۸ میلادی از این قرار است:

افغانستان: جمعیت ۰۰۰/۷۹۲/۲۴ نفر که مسلمانان اهل سنت ۸۴ درصد و شیعیان ۱۵ درصد و پیروان سایر ادیان یک درصد، بیش از ۹۸ درصد جمعیت شیعی افغانستان شیعه دوازده امامی و کمتر از دو درصد آن اسماعیلی هستند.

آذربایجان: از کل جمعیت ۰۰۰/۶۵۰/۷ نفری، مسلمانان شیعه ۷۰ درصد، و اهل سنت ۳۰ درصد را تشکیل می دهند.

بحرین: کل جمعیت ۶۳۳۰۰۰ نفر، مسلمانان شیعه، ۳/۶۱ درصد و اهل سنت ۵/۲۰ درصد و بقیه پیرو ادیان دیگر می باشند، مطابق آمارهای دیگر شیعیان بحرین ۷۰ درصد می باشند که این عده جمعیت بومی بحرین را تشکیل می دهند.[۵]

ایران: این کشور یکی از قطب های بزرگ جهان تشیع به حساب می آید که از جمعیت ۷۰ میلیونی آن ۹۴ درصد را شیعیان دوازده امامی و بقیه را پیروان مذاهب اهل سنت و ادیان دیگر تشکیل می دهند.

عراق: کل جمعیت: ۰۰۰/۷۲۲/۲۱ نفر که از این تعداد شیعیان ۵/۶۲ درصد و اهل سنت ۵/۳۴ درصد و بقیه را پیروان سایر ادیان تشکیل می دهند.

هند: کل جمعیت حدود یک میلیارد نفر که از این تعداد مسلمانان اهل سنت ۹ درصد و شیعیان ۳ درصد و بقیه را پیروان ادیان دیگر تشکیل می دهند.

کویت: از کل جمعیت ۰۰۰/۶۶۱/۸ نفری، شیعیان ۳۰ درصد و اهل سنت ۴۵ درصد و بقیه را پیروان دیگر ادیان تشکیل می دهند.

لبنان: از کل جمعیت ۰۰۰/۵۰۶/۳ نفری، شیعیان ۳۴ درصد و اهل سنت ۳/۲۱ درصد و مسیحیان ۶/۳۷ درصد را تشکیل می دهند.

پاکستان: از کل جمعیت ۰۰۰/۹۰۰/۱۴۱ شیعیان ۲۰ درصد و ۷۵ درصد غیر شیعه.

سوریه: از کل جمعیت ۰۰۰/۳۳۵/۱۵ نفری، مسلمانان اهل سنت ۷۴ درصد و شیعیان ۱۲ درصد می باشند.

یمن: از کل جمعیت ۰۰۰/۲۶۰/۱۸ نفری، مسلمانان اهل سنت ۶۰ درصد و شیعیان حدود ۴۰ درصد را تشکیل می دهند.

و کشورهای دیگری مثل ترکیه ۸/۱۹ درصد، امارات متحده عربی ۱۶ درصد، تاجیکستان ۵ درصد، و … شیعیان را درخود جای دادند.

افزون بر این مناطق سنتی شیعه نشین، در سایر نقاط جهان نیز شیعیان پراکنده هستند. که در اروپا شامل سه کشور می گردد. ششصد هزار علوی (ترکیه) که در آلمان زندگی می کنند؛ در حدود صدهزار نفر که بیشترشان را مهاجرین شبه قاره هند (پاکستانی و هندی) تشکیل می دهند، در انگلستان مقیم هستند. فرانسه هم نزدیک به صد هزار نفر از شیعیان ترک و ایرانی را در خود جای داده است. به این تعداد، چند هزار نفری که ساکن سرزمین های ماورای فرانسه هستند نیز اضافه می گردد.

در قسمت شرق آفریقا مثل کنیا، تانزانیا و کشورهای مشترک المنافع، نزدیک به سیصد هزار نفر از اسماعیلیان از هند و پاکستان به این منطقه عزیمت کرده و ساکن گردیده اند.

در آفریقای غربی (سنگال، ساحل عاج) به جوامعی از شیعیان لبنان بر می خوریم که از دوران قیمومت فرانسه به آنجا آمدند این عده به چند صد هزار نفری بالغ می شوند. و بالاخره در قاره آمریکا، جوامعی از شیعیان لبنانی و ایرانی و غیره را مشاهده می کنیم که تعدادشان در نیم کره غربی از یک میلیون نفر تجاوز می کند.

پى نوشت ها:

[۱] . دایره المعارف بریتانیکا ۲۰۰۲، نسخه دولوکس.
[۲] . همان.
[۳] . یان ریچارد، اسلام شیعی،‌صفحه ۲٫
[۴] . سید مصطفی قزوینی، تحقیق هایی درباره شیعه، صفحه ۴٫
[۵] . شیعیان عرب مسلمانان فراموش شده، صفحه ۱۲۰٫
منبع : سایت اندیشه قم