ترس شدید

نوشته‌ها

۹ فوبیای عجیب و غریب در جهان

ترس شدید یا بیمارگونه که در روانشناسی به هَراس یا فوبیا شهرت دارد، عبارت است از نوعی بیمارگونه و پایدار از ترس در فرد که باعث اختلال در زندگی روزمره وی می‌شود. بر خلاف ترس معمولی که واکنشی زودگذر و طبیعی به یک عامل خطرناک خارجی است، هراس بیشتر ترس از قرار گرفتن در یک موقعیت خطرناک است مانند ترس از پرواز یا ماشین‌سواری. در برخی موارد، فرد هرگز در تماس با چیزی که از آن می‌ترسد نبوده‌است.

به طور کلی سه نوع هراس وجود دارد: هراس‌های ویژه، جمع‌هراسی و هراس از مکان‌های باز.

هراس از مکان‌های باز، ترس بیمارگونه از مکان‌های عمومی و مکان‌های باز است. این افراد تا حد ممکن سعی می‌کنند در مکان‌های باز حضور نداشته باشند.

جمع‌هراسی نوعی اختلال اضطراب اجتماعی است که باعث می‌شود فرد از قرار گرفتن در مکان‌های اجتماعی هراس داشته باشد.

هراس‌های ویژه نیز ترس‌هایی مانند ترس از حیوانات، ترس از زخم یا هراس موقعیتی مانند ترس از مکان‌های بسته و ارتفاع، ترس از بلاهای طبیعی مانند زمین‌لرزه و غیره است.

علیرغم فوبیاهای رایج مانند ترس از ارتفاع یا آنچه در بالا بدان اشاره شد، فوبیاهای عجیب و غریب دیگری نیز وجود دارند که تعدادی از آنها را در اینجا به شما معرفی می‌کنیم:

۱- فوبیای کاغذ

اگر شما هم از کاغذ می‌ترسید، باید بگوییم که فوبیایی مانند فوبیای مگان فاکس دارید. مگان فاگس اعتراف کرد که از کاغذ خشک می‌ترسد. این نوع ترس ممکن است به صورت‌های مختلفی مانند لمس کاغذ، ترس از پاره شدن یا حتی کاغذ خشک بروز کند.

برای درمان آن می‌توان از شیوه‌های رفتار درمانی و در صورت لزوم از داروهای ضد اضطراب استفاده کرد.

۲- فوبیای جوانی

شاید برایتان جالب باشد که داستان پیرمردی را که با گریه از کودکان خواهش می‌کرد از محوطه خانه او دور شوند، بشنوید. این افراد به شدت از کودکان و نوجوانان بیزارند و تا حد ممکن سعی می‌کنند از آنها دور باشند. برای درمان این هراس باید ریشه آن را یافت و به دنبال روش‌ها و مهارت‌هایی برای مواجه شدن با این موقعیت بود.

۳- فوبیای شعر

آیا خواندن یک غزل برای شما لذت بخش است؟ هایکو چطور؟ اگر هنگام خواندن شعر دوست دارید که از نزدیکترین در فرار کنید، شما فوبیای شعر دارید.

شاید ریشه‌یابی برخی از هراس‌ها مشکل باشد اما دلیل فوبیای شعر شیوه آشنایی ما با هنر ادبیات است. شعرخوانی نیاز به تحصیلات، تفکر و تامل دارد و شاید دلیل این فوبیا ترس از عدم فهم و تفسیر آن باشد. شعر همان سخنان معمول روزانه در قالبی خاص است بنابراین مواجه شدن با آن نباید خیلی دشوار باشد.

۴- فوبیای استفراغ

فوبیای استفراغ، فوبیای رایجی است اما احتمالا نام آن را نشنیده‌اید. چرا؟ چون دیگران دوست ندارند در مورد ترس خود از استفراغ با شما صحبت کنند. این دسته افراد، از بیمار شدن و پریشان حالی می‌هراسند. آنها از خوردن غذاهایی که دیگران درست کرده‌اند نیز امتناع می‌کنند زیرا می‌ترسند دچار مسمویت غذایی شوند. حتی برخی زن‌ها به دلیل ترس از حالت تهوع، از باردار شدن خودداری می‌کنند. آنها حتی از شنیدن بیماری و استفراغ دیگران نیز به دورند.

ریشه این نوع هراس در تجربه‌های کودکی مانند از دست دادن کنترل یا بیماری نهفته است. برای درمان آن باید اضطراب پنهان شده در پشت آن را شناخت. شیوه‌های رفتار درمانی می‌تواند پاسخگو باشد اما اگر شدت یابد و تبدیل به حملات عصبی شود، مصرف دارو می‌تواند موثر باشد.

۵- ترس از خواب

یک خواب راحت در شب، برای سلامت جسم و روح ما ضروری است. بزرگسالان به ۷ تا ۹ ساعت خواب در شب احتیاج دارند اما طبق آمار گرفته شده ۲۹ درصد آنها کمتر از ۷ ساعت می‌خوابند. آیا شما هم احساس خستگی می‌کنید؟ اما خستگی شما هنوز هم به پای افرادی که فوبیای خواب دارند، نمی‌رسد.

قبل از درمان، باید علت آن را دانست. به دنبال عواملی که آرامش خواب شما را بر هم می‌زنند، باشید.

۶- فوبیای چانه

حتما شما اعضای بدن خود را دوست دارید و از لمس دست‌ها، پاها و صورتتان لذت می‌برید اما افرادی هستند که نه تنها از اعضای بدن دیگران که از نگاه کردن یا لمس اعضای بدن خود نیز هراس دارند. شاید عجیب به نظر آید اما واقعیت دارد. خوشبختانه این نوع فوبیا را می‌توان با گفتار درمانی یا مصرف دارو درمان کرد.

۷- فوبیای رنگ

برخی هراس‌ها مانند فوبیای رعد و برق احتیاج به درمان ندارد اما فوبیایی مانند فوبیای رنگ، می‌تواند زندگی فرد را مختل کند. چنین افرادی مدام تلاش می‌کنند که دنیای اطراف خود را بی رنگ تصور کنند. این ترس ممکن است نسبت به تمام رنگ‌ها یا حتی رنگ‌هایی خاص مانند زرد یا سفید باشد.

۸- فوبیای آینه

اگر از آینه آویخته از دیوار هراس دارید، شما به فوبیای آینه دچار هستید. این ترس ناشی از دیدن تصویر خود در آینه است که شاید علت آن خرافات باشد، مانند وقتی که آینه می‌شکند و نشانه‌ای از بدیمنی است. اما یک چیز حقیقت دارد، افراد خودشیفته هیچ گاه دچار این فوبیا نمی‌شوند.

۹- فوبیای کار

عوامل مختلفی می‌تواند بر این فوبیا تاثیرگذار باشند مانند فوبیای صحبت در جمع، جمع‌هراسی یا حتی فوبیای شکست. برای درمان این هراس، فرد باید خود را در شرایط محیط کار قرار دهد و سعی کند بر ترس‌های احتمالی غلبه کند. مصرف دارو نیز می‌تواند اضطراب وارده را کاهش دهد.

منبع: برترین‌ها

کلاستروفوبیا یا تنگناهراسی چیست؟

این که ترانه علیدوستی به‌ عنوان یک سوپراستار در مورد اختلال روان‌پزشکی خود در توییتر صحبت کرده، قدم بزرگی است برای از بین بردن انگ و باورهای نادرستی که در مورد اختلالات روان‌پزشکی در جامعه وجود دارد.

بسیاری از چهره‌های سرشناس در گوشه و کنار دنیا، به اختلالات جسمی و روان‌پزشکی مبتلا هستند. صحبت کردن در مورد این مسایل، در افزایش اطلاعات عمومی جامعه بسیار موثر است. چندی پیش، این اتفاق در جامعه ما در مورد ام‌اس افتاد و گروهی از بازیگران مبتلا، در رابطه با ابتلایشان به این بیماری دستگاه عصبی صحبت کردند تا میزان اطلاعات مردم را افزایش دهند و عموم را نسبت به آن و نیازهای افراد مبتلا حساس کنند. بیماری‌های جسمی انگ زیادی ندارند اما در مورد اختلالات روان‌پزشکی، این‌‌گونه نیست. به همین دلیل افراد مبتلا معمولا آن را پنهان می‌کنند.
این که ترانه علیدوستی به‌ عنوان یک سوپراستار در مورد اختلال روان‌پزشکی خود در توییتر صحبت کرده، قدم بزرگی است برای از بین بردن انگ و باورهای نادرستی که در مورد اختلالات روان‌پزشکی در جامعه وجود دارد. از همین طریق، ضمن تشکر از این هنرپیشه ارزنده کشورمان به‌ دلیل برداشتن این قدم و توضیح این اختلال، در مورد آن بیشتر توضیح می‌دهم تا با کلاستروفوبیا و حمله پانیک آشنا شوید.

کلاستروفوبیا یا تنگناهراسی چیست؟

آنچه به دنبال فوبیا نگران‌کننده است، شدت اضطرابی است که ایجاد می‌شود. در موارد شدید تنگناهراسی، فرد دچار اختلال یا حمله پانیک (هول) می‌شود. حمله پانیک، نوعی اختلال روان‌پزشکی همراه با فوبیا و در واقع، شدیدترین نوع اضطراب است که بسیار ناتوان‌کننده است و بین ۱۵ دقیقه تا ۲ ساعت طول می‌کشد. به دنبال حمله پانیک، فرد دچار تپش قلب شدید می‌شود و حس می‌کند قلبش در حال ایستادن است و به کمک نیاز دارد. حمله پانیک، بدترین تجربه‌ای است که فرد می‌تواند داشته باشد و شبیه رویارویی با مرگ است.

در تنگناهراسی یا کلاستروفوبیا، وقتی فرد در موقعیتی نامناسب برای مدت طولانی قرار می‌گیرد مثل اتفاقی که برای ترانه علیدوستی افتاد، احتمال بروز حمله پانیک بسیار بالاست. در این شرایط، فرد گمان می‌کند امکان نجاتی برای او وجود ندارد زیرا محیط، از همه طرف بسته است. حتی فرد اصلا به این موضوع توجه نمی‌کند که آدم‌هایی در محیط هستند که می‌توانند به او کمک کنند.

فوبیا یا هراس چیست؟

فوبیا یا هراس شدید، نوعی اختلال روان‌پزشکی است که در گروه اختلالات اضطرابی قرار می‌گیرد و به این معنی است که فرد مبتلا، از موضوع یا موقعیتی به شدت دچار اضطراب و ترس می‌شود که این هراس به‌ طور غیرعادی بیشتر از آن چیزی است که آن موقعیت یا شیء خاص می‌تواند به بار آورد و با زمینه فرهنگی و اجتماعی فرد تناسب ندارد. (به این موقعیت که اضطراب را فرامی‌خواند، محرک هراس می‌گویند).

این مساله خاص می‌تواند: گربه، سگ، خون، ارتفاع، صاعقه، تاریکی، مکان‌های بسته و… باشد. فرد مبتلا به فوبیا، در کل، زندگی عادی و طبیعی‌ای دارد اما هنگام مواجهه با حیوان یا قرار گرفتن در مکان یا موقعیتی که نسبت به آن فوبیا دارد، دچار علائم اضطرابی شدیدی می‌شود به‌ طوری که عملکرد طبیعی او دچار اختلال خواهد شد. حتی لازم نیست موقعیت واقعا ایجاد شود. فرد مبتلا به فوبیا گاهی حتی از فکر کردن به موضوعی که از آن هراس دارد هم ممکن است دچار اضطراب ‌شود.

این نوع اختلال روان‌پزشکی گاهی زندگی فرد را واقعا مختل می‌کند و گاهی بسیار آزاردهنده است؛ مثلا افرادی که از مکان بسته ترس دارند، اگر شغلشان در طبقه پنجم یا ششم یک ساختمان باشد، ممکن است هرگز سوار آسانسور نشوند و همیشه از پله‌ها رفت و آمد کنند.

فوبیا را چطور درمان کنیم؟

فوبیا جزو اختلالات روان‌پزشکی محسوب می‌شود و درمان اصلی آن رفتاردرمانی کنار روان‌درمانی است. روشی که بیشتر به کار می‌رود، «مواجهه و جلوگیری از پاسخ» است. در این روش، فرد را با عاملی که باعث فوبیا می‌شود به صورت تدریجی و مصنوعی مواجه و تلاش می‌کنند از بروز پاسخ اضطرابی در او پیشگیری ‌کنند. این کار باید کنترل‌شده باشد، در غیر این صورت، عامل حمله پانیک در فرد است.

درمان فوبیا ممکن است چند ماه طول بکشد و آموزش‌هایی به فرد داده می‌شود تا بتواند در این مدت خود را در صورت مواجهه با موقعیت‌های ناخوشایند کنترل کند. اوایل درمان نیز از دارودرمانی استفاده می‌شود تا از بروز حملات اضطرابی شدید پیشگیری شود. اظهار هیجان و بیان حالات همراه با تنفس عمیق و حرکات ریلکسیشن باعث کاهش احتمال حمله پانیک در بیماران می‌شود.

ترانه علیدوستی نیز زمانی که در دالانی در فرودگاه دچار این حمله شد، تلاش کرد با بیان احساسات و کمک گرفتن از اطرافیان برای خارج شدن از محیط از بروز حمله پانیک جلوگیری کند.

کلاستروفوبیا چقدر شیوع دارد؟

از نظر آماری، فوبیا یا هراس، شایع‌ترین اختلال روان‌پزشکی است. در خانم‌ها دو برابر آقایان است. ۱۵ درصد خانم‌ها و ۸-۷ درصد آقایان، دچار هراس یا فوبیا هستند. میزان شیوع در کودکان حدود ۵ درصد و در نوجوانان ۱۳ تا ۱۷ ساله نزدیک به ۱۶ درصد است. این آمار به کشور خاصی ارتباط ندارد و در جهان مصداق دارد. کلاستروفوبیا یا تگناهراسی نیز نسبت به سایر فوبیاها شایع‌تر است. دلیل این نوع فوبیا، زیاد بودن موقعیت‌های مرتبط با آن در زندگی عادی است. فرد مبتلا به این فوبیا، توانایی ورود به: مترو، اتوبوس، آسانسور، ام‌ آر‌ آی، حمام، اتاق‌های کوچک (چه فردی در آن باشد، چه نباشد) را ندارد و ورود به این فضاها، موجب بروز اضطراب شدید در این افراد می‌شود.

وقتی فرد دچار کلاستروفوبیا می‌شود، چگونه می‌توان به او کمک کرد؟

بیرون آوردن فرد از شرایط محرک، بهترین درمان در فاز حاد است. مثلا در لحظه‌ای که فرد در مکان بسته‌ای دچار ترس شدید می‌شود، بیرون آوردن او از محل شلوغی، موثرترین اقدام است. اطرافیان باید توجه داشته باشند که در فاز حاد، تجمع در اطراف فرد، تشدید‌کننده علایم است.

چرا دچار فوبیا می‌شویم؟

در مورد نحوه ایجاد فوبیا نظریه‌های مختلفی وجود دارد. مجموعه‌ای از عوامل محیطی مثل:

– محافظت افراطی والدین
– از دست دادن والدین یا جدایی از آنها
– بدرفتاری جسمی
– رویارویی آسیب‌رسان با موقعیتی هراسناک

و عوامل ژنتیکی و مزاجی مثل هیجان‌پذیری منفی می‌تواند باعث بروز فوبیا ‌شود.

چند نکته تکمیلی درباره فوبیا

• درست است که در کل، فوبیا در خانم‌ها شایع‌تر است اما این مساله، به نوع فوبیا هم بستگی دارد. به این معنی که هراس از: حیوانات، بلایای طبیعی، هراس‌های موقعیتی در خانم‌ها شایع‌تر اما هراس از: خون، تزریق، جراحت، در دو جنس برابر است.

• هراس در اکثر موارد در کودکی و قبل از ۱۰ سالگی شروع می‌شود. سن متوسط شروع آن بین ۷ تا ۱۱ سالگی است.

• هراس‌های موقعیتی مثل هراس از آسانسور، هواپیما و فضای بسته اغلب نسبت به هراس از حیوانات، خون و جراحت، در سن بالاتری ایجاد می‌شوند.

• واکنش جسمانی فرد به هراس، به نوع فوبیای او بستگی دارد. به این معنا که افرادی که ازحیوانات یا موقعیت‌های خاص هراس دارند، هنگام مواجهه، دچار برانگیختگی سیستم سمپاتیک می‌شوند و با افزایش ضربان قلب و فشار خون واکنش نشان می‌دهند اما در افرادی که فوبیای خون و جراحت دارند، بدن دقیقا بر عکس واکنش نشان می‌دهد و دچار غش یا واکنش نزدیک به غش می‌شود که به دنبال کاهش فشار خون و ضربان قلب ایجاد می‌شود.

• هنگامی که می‌خواهیم تشخیص هراس را برای کودکی مطرح کنیم، حتما باید به سن رشدی او و این که آن ترس برای آن سن طبیعی تلقی می‌شود یا نه و میزان تاثیری که بر عملکرد او دارد و مدت تداوم ترس و اضطراب توجه کرد.

در کودکان ممکن است به جای علائم روتین اضطراب، هنگام هراس با علائمی مثل:

– قشقرق راه انداختن
– گریه
– میخکوب شدن
– چسبیدن به دیگران

مواجه شویم.

• یکی از ملاک‌های تشخیصی فوبیا، این است که فرد در مواجهه با شیء یا موقعیت خاصی که نسبت به آن هراس دارد، هر بار به همان شدت، واکنش نشان دهد.

منبع: Diagnostic and Statistica- Manua- of Menta- Disorders
دکتر حامد محمدی‌ کنگرانی روان‌پزشک و مشاور خانواده و عضو کمیته رسانه و کمیته آموزش انجمن روان‌پزشکان سیمرغ