استفاده از اينترنت

نوشته‌ها

استفاده از اینترنت، افسردگى و انزواى اجتماعى نوجوانان

 کریستوفر ساندرز

بر اساس یک پژوهش با عنوان “نقش استفاده از اینترنت در افسردگى و انزواى اجتماعى نوجوانان” پرسشنامه‌اى در اختیار ۸۹ دانش‌آموز سال آخر دبیرستان قرار گرفت و درباره موارد زیر تحقیق شد:

– میزان استفاده از اینترنت: کم (کمتر از یک ساعت در روز)، متوسط (بین یک تا دو ساعت در روز)، زیاد (بیش از دو ساعت در روز)

– ارتباط با مادر، پدر و همسالان

– افسردگى

با توجه به نتایج حاصله، کسانى که نسبت به دیگران کمتر از اینترنت استفاده می‌کردند، ارتباط بیشترى با مادر و دوستان خود داشتند.

تأثیر استفاده و سوء‌استفاده از اینترنت، هر روز بیشتر مورد تحقیق قرار می‌گیرد و دانشمندان علوم اجتماعى به دنبال بررسى موضوعات مرتبط هستند، طى یک تحقیق در سال ۱۹۹۸ میزان اعتیاد به اینترنت از طریق نمرات “پرسشنامه افسردگى یک”(۱)   (BDI) مورد بررسى قرار گرفت. (یونگ و راجرز) میانگین نمرات پاسخگویانى که بر اساس این پرسشنامه، معتاد به اینترنت تشخیص داده شدند، بر روى یک طیف خفیف تا متوسط قرار داشت (۲/۱۱).

در یک پژوهش درازمدت ۲ ساله (کرات و همکاران، سال ۱۹۹۸)، به خانواده‌هایى که به طور تصادفى انتخاب شده بودند کامپیوتر و آموزش استفاده از آن ارائه شد، بعد از یک تا دو سال، استفاده فزاینده از اینترنت با کاهش ارتباط خانوادگى و محافل اجتماعى محلى همراه بود، علاوه بر این شرکت‌کنندگان در این تحقیق، به تنهایى و افسردگى روزافزون دچار شده بودند. افزایش تنهایى و کاهش حضور اجتماعى به ویژه در نوجوانان دیده شد. این یافته‌ها، اهمیت تحقیق در زمینه استفاده از اینترنت توسط نوجوانان را روشن می‌سازد، به ویژه این که استفاده از آن در بین این گروه سنى رو به افزایش است.

در سال ۱۹۹۶ تقریباً ۱۲% از نوجوانان ۱۳ تا ۱۷ ساله (که به اینترنت دسترسى داشتند)، از خدمات اینترنت استفاده کردند. گروه سنى ۱۲ تا ۱۷ ساله کاربران اینترنت که در سال ۱۹۹۶، ۵/۶% بود، در سال ۲۰۰۲ به ۴/۳۱% و در مورد گروه سنى ۱۳ تا ۱۷ ساله به بیش از ۵۰% رسید. هدف از تحقیق حاضر، بررسى تأثیرات احتمالى استفاده از اینترنت بر نوجوانان است. انتظار می‌رود سطح بالاى استفاده از اینترنت با میزان نامطلوب ارتباط و همچنین درجات افسردگى مرتبط باشد.

روش تحقیق شرکت‌کنندگان

۸۹ دانش‌آموز (۳۷ پسر و ۵۲ دختر) از یکى از دبیرستان‌هاى فلوریدا انتخاب شدند. از این تعداد ۷۶% قفقازى، ۱۱% اسپانیش، ۵% آسیایى، ۳% افریقایى – آمریکایى و ۵% از نژادهاى دیگر بودند. شرکت‌کنندگان از نظر جایگاه اجتماعى – اقتصادى از طبقه متوسط به بالا بودند. (۹/۳ = M  بر اساس شاخص دو عاملى هالینگ هد)

مقیاس‌هاى اندازه‌گیرى

به دانش‌آموزان یک پرسشنامه ۱۸۱ سؤالى از نوع لیکرت داده شد که ابعاد چندگانه روانى و رفتارى زندگى نوجوانان را بررسى می‌کرد. آنها در یک سالن بزرگ و در مدت ۴۵ دقیقه بدون ذکر نام، پرسشنامه را تکمیل کردند.

– استفاده از اینترنت: میزان استفاده از اینترنت با یک سؤال واحد مورد ارزیابى قرار گرفت، “روزانه چند ساعت از وقت خود را با اینترنت صرف می‌کنید؟” گزینه‌هاى پاسخ عبارت بودند از: کمتر از یک (استفاده کم)، یک تا دو (استفاده متوسط) و بیش از دو ساعت (استفاده زیاد).

– کیفیت ارتباط با والدین و دوستان: براى ارزیابى کیفیت ارتباط از مقیاس صمیمیت (بلایت و فاستر – کلارک، سال ۱۹۸۷) که حاوى ۲۴ پرسش است، استفاده شد.

به عنوان مثال: “تا چه اندازه براى نصیحت یا حمایت به مادر خود مراجعه می‌کنید؟” و “تا چه اندازه بهترین دوستتان در مورد آنچه که شما انجام می‌دهید، با شما همراه است؟” “پاسخ‌ها بر اساس مقیاس لیکرت داراى ۵ حالت از “به هیچ وجه” تا “بسیار زیاد” بود. نوع سؤالات در مورد بهترین دوست و والدین مشابه بودند. (هر کدام ۸ سؤال) که در برگیرنده نمراتى در زمینه ارتباط با مادر، ارتباط با پدر و ارتباط با همسالان بود.

– افسردگی: این موضوع توسط مقیاس افسردگى مرکز مطالعات  اپیدمالوژیک (CES – D رادلوف ۱۹۷۷) و با نمره حداقل ۱۶ که نشان‌دهنده افسردگى است، بررسى شد. مقیاس CES – D براى جمعیت دبیرستانى، استاندارد شده است (رادلوف ۱۹۹۱).

این مقیاس از پایایى بازآمایی(۲)، همسانى درونی(۳)  و اعتبار همزمان(۴)  مفاهیمى برخوردار است.

 نتایج

در این تحقیق تنها گروه‌هاى کاربران زیاد و کم اینترنت مورد مقایسه قرار گرفتند. تحلیل مجذور خی  نشان می‌دهد که این گروه از نظر برخى عوامل دموگرافیک مانند جنس، نژاد و جایگاه اقتصادى – اجتماعى با یکدیگر تفاوتى ندارند. هر یک از دو گروه کاربران زیاد و کم اینترنت با استفاده از آزمون‌هاى مستقل t  از نظر درجات ارتباط و افسردگى مقایسه شدند. کابران کم‌مصرف اینترنت در مقایسه با کاربران زیاد آن به طور چشمگیرى رابطه‌اى بهتر با مادران و دوستانشان داشتند، اما هیچ تفاوت قابل ملاحظه‌اى بین کاربران کم و کاربران زیاد اینترنت از نظر ارتباط با پدر میزان افسردگى وجود نداشت.

جمع‌بندى

نتایج نشان می‌دهد که استفاده زیاد از اینترنت با پیوند ضعیف اجتماعى مرتبط است. بر عکس کاربرانى که از اینترنت کمتر استفاده می‌کنند، به طور قابل ملاحظه‌اى با مادر و دوستانشان ارتباط بیشترى دارند. این نتایج جهت‌گیرى خاصى را نشان نمی‌دهند. مثلاً نمی‌توان گفت که آیا نوجوانان داراى ارتباطات ضعیف اجتماعى به طرف فعالیت‌ اینترنتى ارتباطات اجتماعى را کاهش می‌دهد.

میزان استفاده از اینترنت با افسردگى ارتباطى ندارد. شاید نمرات نسبتاً بالارى CES – D در این نمونه (۱۴=M) در مقایسه با نمونه رادلوف (۱۸=M)، احتمال ظهور تفاوت معنی‌دار آمارى را کاهش داده است، در تحقیقات آینده، طیف گسترده‌اى از عوامل روانى و اجتماعى در میزان استفاده از اینترنت باید مورد ارزیابى قرار گیرد.

منابع
۱- Beck Depression Inventory:
پرسشنامه افسردگى یک مقیاس است براى سنجش افسردگى که توسط “آئورن بک” مشهور به “پدر شناخت‌درمانی” استفاده شد.
اساس آن یک سرى واکنش‌هاى کلیدى افراد به طبقات خاصى از موقعیت‌هاى بالقوه افسرده کننده و برانگیزاننده اضطراب است.
۲- test – retest reliability
۳- internal consistency
۴- concurrent validity
۵- chi – square analysis
مترجم: حسین زارعى

استفاده از اینترنت

 استفاده از اینترنت ممکن است منجر به مشکلاتى شود؛ مشکلاتى چون استفاده بیش از اندازه، دستیابى به اطلاعات نامناسب براى نوجوانان و یا دادن اطلاعات خصوصى که مى تواند براى خود نوجوان و یا خانواده اش مشکل آفرین باشد؛ ارتباطات نامناسب با افرادى از فرهنگ هاى دیگر یا افرادى که مشکلات عاطفى دارند و یا افراد مسن تر که معمولاً در اینترنت رایج است.

دومین گروه مشکلات اساساً از عدم نظارت والدین ناشى مى شود. اینترنت داراى اطلاعاتى است که براى دانش آموزان مى تواند بسیار مفید باشد؛ اما همین رسانه اطلاعاتى را نیز در اختیار نوجوانان قرار مى دهد که ممکن است برایشان مضر باشد. نوجوانان روش هاى خشونت آمیزى را از اینترنت یاد مى گیرند و یا ممکن است به تصاویر نامناسبى دست پیدا کنند. در اینترنت واقعیت و دروغ هر دو وجود دارد. گاهى نوجوانان اطلاعات نادرستى به دست مى آورند و آنها را در تکالیف مدرسه خود استفاده مى کنند و یا در اختیار دوستانشان قرار مى دهند. از طریق این رسانه مى توان خرید و فروش کرد، گاهى نوجوانان از کارت اعتبارى والدینشان براى این کار استفاده مى کنند و یا از این طریق شرط بندى مى کنند، همچنین ممکن است نوجوانان با اطلاعات شخصى خودشان یا والدینشان (از قبیل نشانى، شماره تلفن و شماره کارت اعتبارى) کارهاى قانونى یا غیرقانونى انجام دهند که موجب مشکلاتى خواهد شد.

مشکل اصلى اینترنت تنها مسائل اخلاقى یا خشونت نیست، بلکه نوجوانان از این طریق با افراد مختلفى آشنا مى شوند که اگر نظارتى بر این کار وجود نداشته باشد ممکن است طعمه این افراد شوند. گاهى نوجوانان با افرادى از طریق اینترنت آشنا شده اند که ۱۰ یا ۱۵ سال مسن تر از خودشان بوده اند و با آنها در ارتباط قرار گرفته اند. در مواردى نیز نوجوانان با افرادى آشنا مى شوند و یا به اطلاعاتى دست مى یابند که با ارزش ها، گرایش ها و معیارهاى برخى خانواده ها مغایرند.

راه حل

راه حل این مشکل تنها نظارت صحیح والدین است. برخى از نوجوانان نیازمند نظارت بیشتر و دقیق ترى نسبت به دیگران هستند؛ مثلاً ممکن است به دخترتان بگویید: «دیر به خانه نیا!» و او زمان مناسبى به خانه برگردد. شما همان جمله را به پسرتان مى گویید و او بعد از چند روز به خانه باز مى گردد و مدعى است که دیر برنگشته است. اگر به فرزند مسئولیت‌پذیر خود بگویید: «وقتى من در خانه نیستم رایانه را روشن نکن.» او به حرف شما گوش مى کند؛ اما فرزند دیگرتان به محض آنکه خانه را ترک مى کنید رایانه را روشن مى کند. بعضى افراد معتقدند که بعضى از بچه‌ها قابل اعتماد و مسئولیت‌پذیرند و برخى این طور نیستند. به راحتى مى توانید بر کارهاى فرزندان مسئولیت‌پذیر خود نظارت کنید. آنها به حرف شما گوش مى کنند؛ با شما همکارى مى کنند و از حرفتان پیروى مى کنند. نوجوانان لجوج یا سرسخت، متقلب و یا بى مسئولیت را مشکل تر مى توان زیر نظر داشت. بیشتر بحث هاى زیر درباره افراد دسته دوم است.

نظارت برفرد بى مسئولیت

معمولاً نظارت بر کارهاى فرد بى مسئولیت مشکل است. چنین نوجوانى در جنبه هاى مختلف زندگى از قبیل تمام کردن تکالیف و تمیز کردن اتاق خود احساس مسئولیت نمى کند. والدین هم اگر از چنین فردى بخواهند که صحبت تلفنى اش را در یک زمان خاص تمام کند؛ کارهاى روزمره اش را انجام دهد و یا به موقع به خانه بیاید، توجهى به حرف ایشان نمى کند. در چنین مواردى والدین ابتدا باید تا حد ممکن او را در زمینه هاى دیگر مسئولیت‌پذیر بار بیاورند و سپس در زمینه رایانه و اینترنت او را به یک فرد قابل اعتماد تبدیل کنند.

توصیه هاى دیگر

۱ـ رایانه را در قسمتى ازخانه قرار دهید که معمولاً بزرگ ترها در آن قسمت حضور دارند و یا قسمتى که رفت و آمد زیادى در آن وجود دارد. بدین ترتیب بهتر مى توانید بر ارتباط بچه‌ها با اینترنت نظارت کنید. اجازه ندهید از رایانه در یک اتاق خصوصى استفاد شود.

۲ـ اگر فرزندتان احتیاج به اطلاعات اینترنت براى تکالیف مدرسه اش دارد، مى تواند منتظر بماند تا شما همراه او باشید و او را در این زمینه کمک کنید و وقتى وارد سایت هاى مورد نیاز خود مى شود در کنار او باشید. در این باره نرم افزارهاى فیلتر[۱]مفید است. این نرم افزارها بدون مشکل نیست؛ اما به این وسیله شخصى نمى تواند وارد بعضى از سایت هاى نامناسب شود. بعضى از مؤسسات خدمات اینترنت نرم افزارهاى فیلتر خاص خود را ارائه مى کنند. این نرم افزارها اطلاعات و سایت هاى نامناسب را حذف مى کنند. افرادى که با رایانه آشنایى کافى دارند، مى توانند اطلاعات یا برنامه هایى در اختیار شما بگذارند که دستیابى به سایت هاى خاصى را محدود مى کند و یا مى توانید بفهمید در طول روز چه کارهایى با رایانه انجام گرفته است.

۳ـ باید دستور العمل هایى براى نوجوانان تعیین کنید؛ مثلاً: با غریبه ها صحبت نکن؛ اطلاعات شخصى به کسى نده؛ از اسم واقعى ات استفاده نکن؛ بدون اجازه چیزى سفارش نده و عکس هایت را براى کسى نفرست. باید نتایج و پیامدهاى خاصى براى گوش کردن به حرف هایتان یا بى توجهى به آنها تعیین کنید و در کنار آن قوانین و محدودیت هایى را وضع کنید.

۴ـ نوجوانان در خارج از خانه نیز دسترسى به اینترنت دارند. در مدارس و کتابخانه ها نیز مى توان از روش هایى براى جلوگیرى از دستیابى دانش آموزان به اطلاعات نامناسب استفاده کرد. اجازه ندهید فرزندتان شب در خانه دوستش بماند یا تعطیلات آخر هفته را با خانواده دیگرى بگذراند؛ مگر اینکه والدین آن خانوداه را بشناسید. اگر فرزندتان با دوستى در ارتباط است که وى دسترسى به اینترنت دارد، باز هم همین نکته ها را رعایت کنید.

۵ـ اینترنت خطرات زیادى در بر دارد؛ اما دور نگه داشتن نوجوانان و جوانان از آن کار مشکلى است. شما باید با فرزندتان ارتباط برقرار کنید و وارد زندگى او شوید تا با علایق، گرایش ها و دوستان او آشنا شوید.

۶ـ درباره استفاده یا سوء استفاده از اینترنت باید قوانین و نتایج کاملاً مشخصى وضع کنید: باید سعى کنید حس مسئولیت‌پذیرى و اعتماد را در تمام جنبه هاى زندگى نوجوانتان بالا ببرید.

۷ـ نظارت بر کارهاى نوجوانان کاملاً ضرورى است؛ اما میزان این نظارت بستگى به شخصیت نوجوان دارد. براى برخى از آنان تنها کافى است توضیح دهیم چه کارى را انجام دهند و چه کارى را انجام ندهند؛ اما در بعضى موارد دیگر شاید لازم باشد صفحه کلید رایانه را با خودتان به محل کارتان ببرید تا نظارت کافى داشته باشید.

۸ـ با یک نظارت صحیح مى توانید از اینترنت به عنوان پاداش و یا مشوّقى براى انجام کارى استفاده کنید تا اینکه فرزندتان را ترغیب یا کمک کنید رفتارش را متعادل کند.

منبع کمکى

– فونتنل، دن، کلیدهاى رفتار با نوجوانان، ترجمه مسعود حاجى زاده ـ اکرم قیطاس، تهران: کتابهاى دانه، ۱۳۸۱، صص ۱۸۲-۱۷۶٫[۱] . این نرم افزارها در صورت نصب بر روى رایانه، این امکان را به شما مى دهد که مطالب یا تصاویر نامناسب، هوشمندانه (از پیش تعریف شده) و یا به انتخاب شما بر روى صفحه مانیتور به نمایش در نیایند. این برنامه نسبت به متن و تصویر حساس است. صفحه اى که کلمه اى در آن وجود داشته باشد که در لیست سیاه برنامه نیز هست، مانیتور آن را نشان نمى دهد و پیام خطر داده مى شود این برنامه ها فهرستى سیاه دارد که از پیش تعریف شده است و مى توان به آن افزود. نحوه برخورد با وضعیت خطر را هم مى توان از پیش معین کرد. مثلاً دفعه اول پیام خطر بدهد و سه ثانیه صبر کند. اگر صفحه را در این بین کاربر نبست، تصویر آن را بگیرد و ذخیره کند و سه ثانیه دیگر هم صبر کند. سپس در صورت بسته نشدن صفحه، آن را خود برنامه مى بندد. این برنامه قدرت کنترل میزان زمان دسترسى به اینترنت را نیز دارد؛ یعنى مى توان معین کرد که چه ساعت هایى رایانه مجاز است به اینترنت متصل شود و همچنین سیستم درکل روز جمعاً چه میزان مى تواند به اینترنت متصل باشد. نسخه فارسى این نرم افزارها در ایران وجود دارد که از آن جمله مى توان به نرم افزار «پاک» محصول شرکت ابن سینا اشاره کرد.

منبع :سایت اندیشه قم