ابوهاشم

نوشته‌ها

خبر از آزادی ابو هاشم

 

اشاره:

خداوند دارای علم بی‌پایان و محیط بر تمام هستی است. به این معنا که گذشته ، حال و آینده برای خدای متعال در هر آنی موجود است. انبیاء و اولیای الهی با عنایت خداوند اگر بخواهند می توانند از نیت دیگران و نیز از آینده افراد خبر بدهند. در نگارش زیر به یکی از این کرامات از سوی امام حسن عسکری (علیه‌السلام) اشاره شده است.

 

ابو هاشم جعفری گوید: از تنگی زندان و فشار غل و زنجیر به امام حسن عسکری (علیه‌السلام) شکایت کردم. حضرت به من نوشت: تو امروز نماز ظهر خود را در منزل برگزار خواهی کرد. هنگام ظهر بود که بیرون آمدم و همان گونه که امام (علیه‌السلام) فرموده بود نماز را در منزل خود برگزار کردم. از نظر معیشت هم در تنگنا و فشار بودم و می‌خواستم طی نامه‌ای از امام (علیه‌السلام) تقاضای پول کنم اما خجالت می‌کشیدم. وقتی به منزل خود رسیدم صد دینار برایم فرستاد و در نامه نوشته بود: هر گاه نیازمند بودی شرم نکن و درخواست کن که آنگونه که دوست داری به تو خواهد رسید.[۱]

پی نوشت:

[۱] . اصول کافی، باب مولد ابی محمد الحسن بن علی (علیه‌السلام) .

کرامات امام حسن عسکری علیه السلام از زبان ابوهاشم

روایت شده که ابوهاشم گفت خدمت حضرت عسکری (علیه السلام) رفتم و می خواستم از آن حضرت نقره بگیرم و انگشتری بسازم و برای تبرک در دست کنم ، ولی نشستم و فراموش کردم ، چون با حضرت وداع نموده و برخاستم ، انگشتری نزد من افکند و فرمود نقره می خواستی ما انگشتر به تو دادیم ، نگین آن با خرج ساختنش را استفاده کردی ، خدا برای تو گوارا سازد ای ابوهاشم ، من از این موضوع تعجب کردم و گفتم ای آقای من توئی ولی خدا و پیشوای من ، آنچنان پیشوائی که به فضل و اطاعت وی به دین خداوند متمسکم ، حضرت فرمود خدا تو را بیامرزد ای ابوهاشم.[۱]

ابوهاشم می گوید :

از تنگی زندان و سنگینی زنجیرها به حضرت عسکری شکایت کردم ، او در جواب من نوشت : نماز ظهر امروز را در خانه خود خواهی خواند و همان طوری که فرموده بود وقت ظهر از زندان آزاد شدم و در خانه خود نماز خواندم.[۲]

 ابوهاشم می گوید : زمانی در مضیقه و تنگی معاش افتادم و خواستم از حضرت عسکری (علیه السلام) چند دینار معونه طلب کنم ولی حیا کردم و چون به خانه خود رفتم ، امام (علیه السلام) صد دینار برای من فرستاد و نوشت که هرگاه حاجتی داشتی حیا مکن و شرم مدار و آن را درخواست کن که به مقصود خواهی رسید.[۳]

راوی گوید :

معتز عباسی ( معتمد . ظ ) ابوهاشم و حضرت عسکری (علیه السلام) و جمعی از طالبیین را در سال ۲۵۸ محبوس داشت و از ابوهاشم روایت شده که من با جماعتی در زندان بودم و سپس حضرت عسکری (علیه السلام) و برادرش جعفر محبوس شدند و آن حضرت روزه می داشت ( روزه استحبابی ) و در وقت افطار ما از طعامی که غلام او در سبد سر به مهر می آورد با او می خوردیم و من با آن حضرت روزه می داشتم ، یکی از روزها ضعف و ناتوانی بر من غلبه کرد و در اطاق دیگری روزه خود را با چند لقمه نان خشک افطار کردم و به خدا سوگند که هیچ کس از این کار آگاه نشد ، پس از آن آمدم و در خدمت حضرت عسکری (علیه السلام) نشستم ، او به غلام خود فرمود غذائی به ابوهاشم بده زیرا او روزه دار نیست ، من تبسم کردم، حضرت فرمود : ای ابوهاشم چرا می خندی ؟! وقتی که خواستی نیرومند و قوی شوی گوشت بخور ، نان خشک قوت ندارد ، گفتم خدا و رسول و شما خاندان راست گفته اید ، پس از آن غذا خوردم و حضرت فرمود : سه روز افطار کن و روزه مدار زیرا کسی که روزه او را ناتوان نموده در کمتر از سه روز نیروی بدنیش به او باز نمی گردد.[۴]

از ابوهاشم روایت شده که از حضرت عسکری سوال شد : چرا زن مسکین ( در وقت ارث بردن ) یک سهم و مرد دو سهم می گیرد ؟! فرمود همانا بر زن جهاد و نفقه عیال و دیه نیست و بر مردها هست ، ابوهاشم می گوید : من با خود گفتم که شنیده بودم ابن ابی العوجا این مسئله را از حضرت صادق (علیه السلام) پرسید و آن حضرت همین جواب را به او گفت ، حضرت عسکری (علیه السلام) ( بدون اینکه من این موضوع را اظهار کنم ) رو به من کرد و فرمود آری این مسئله ابن ابی العوجا است و جواب ما یکی است هرگاه معنای مسئله یکی باشد و بر زبان آخری ما حکمی جاری می شود که به زبان اولی ما جریان یافته است و اولین فرد ما با آخرین فرد از لحاظ علم و امامت مساوی هستند و فضل رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و امیرالمومنین (علیه السلام) به جای خود محفوظ است.[۵]

از ابوهاشم نقل شده که از حضرت عسکری شنیدم می فرمود:

«من الذنوب التی لا یغفر قول الرجل لیتنی لا اواخذ الا بهذا » ؛  یعنی از گناهانی که آمرزیده نمی شود ؛ سخن مردی است ( که مرتکب گناهی شده و سپس می گوید ) ای کاش من مواخذه نمی شدم مگر به همین گناه ( و با چشم حقارت به گناه خویش می نگرد ) ابوهاشم می گوید: من با خود گفتم موضوع دقیقی است و برای مرد شایسته است که همه چیز خود را تفقد و بررسی کند، حضرت عسکری رو به من نمود و فرمود : ای ابوهاشم راست گفتی ملازم باش آنچه را به دلت گذشت همانا شرک در میان مردم پنهان تر است از راه رفتن مورچه بر سنگ خارا در شب تاریک و مخفی تر است از جنبیدن مورچه در پلاس سیاه.

حاج شیخ عباس قمی (ره) گوید:

این قسم گناه به محقرات تعبیر می شود ، حضرت صادق (علیه السلام) فرمود که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در زمین بی گیاهی نزول کرد و به اصحاب خود فرمود هیزم بیاورید ، گفتند یا رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) ما در زمین بی گیاهی هستیم و هیزم در آن نیست ، فرمود : هرکس به اندازه ای که می تواند جمع کند ، اصحاب هیزم آوردند و در برابر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) روی هم انباشتند ، آنگاه حضرت فرمود : گناهان این طور جمع می شوند و سپس فرمود :  «ایاکم والمحقرات من الذنوب» بپرهیزید از معاصی صغیره زیرا هر چیزی را طالبی است و طالب گناهان صغیره می نویسد آنچه را که مردم بجا آورده اند و آثار آنان را که در دنیا باقی گذاشته اند و هر چیزی از حوادث را ما در لوح محفوظ نگاهداشته و به شمار آورده ایم و حکایت شد توبه بن صمه در بیشتر اوقات شب و روز به حساب خود رسیدگی می کرد ، روزی عُمر گذشته خود را به حساب آورد شصت سال بود ، روزهای آن را شماره کرد ۲۱۵۰۰ روز بود ، گفت وای بر من که پروردگار را با بیست و یک هزار گناه ملاقات می کنم ، پس از آن نعره زد و از دنیا رفت.[۶]

ابوهاشم می گوید : شنیدم حضرت عسکری (علیه السلام) می فرمود : برای بهشت دری است که آن را معروف می گویند و جز اهل معروف ( نیکوکاران و احسان کنندگان) از آن داخل نمی شوند ، من در دل خدا را سپاسگذاری کردم و مسرور شدم از زحماتی که درباره حوائج مردم متحمل می شوم ، امام عسکری (علیه السلام) به من نگریست و فرمود آری به این کار خود ادامه بده و همانا اهل معروف در دنیا ، اهل معروف در آخرت هستند خدا تو را از آنان قرار دهد و تو را رحمت فرماید ای ابوهاشم.[۷]

 از ابوهاشم روایت شده که روزی حضرت عسکری (علیه السلام) برای رفتن صحرا بر مرکب سوار شد ، من هم با او سوار شدم در آن حال که او در جلو و من در عقب راه می پیمودم ، ناگهان فکر دَینی که بر ذمه داشتم و وقت اداء آن نزدیک شده بود به نظرم آمد و فکر می کردم که چگونه آن را بپردازم ، امام (علیه السلام) متوجه من شد و فرمود خدا آن را اداء می کند و سپس از روی زین خم شد و با تازیانه خود خطی بر زمین کشید و فرمود ای ابوهاشم پیاده شو وبَردار پنهان کن ، من پیاده شدم و دیدم شمش طلائی است که بر گرفتم و در کفش خویش پنهان ساختم و به راه افتادیم ، من با خود اندیشیده گفتم اگر این مقدار طلا به اندازه تمام دَین من باشد که دَینم ادا شده وگرنه صاحب دَین خود را به همین طلا راضی خواهم ساخت و دوست می داشتم که در مخارج زمستان از لباس و غیره نظری می کردم ، تا این فکر از خاطرم گذشت امام (علیه السلام) رو به من گردانید و دیگر باره از روی زین خم شد و مانند دفعه اول خطی با تازیانه روی زمین کشید و فرمود پیاده شو بردار و پنهان کن ، من پیاده شدم دیدم شمش نقره است آن را در کفش دیگر نهادم و مقداری راه رفتیم ، پس از آن حضرت عسکری به خانه خود بازگشت و من هم به خانه خویش رفتم ، نشستم و حساب دَین خود را کردم ، مقدار آن را به دست آوردم و سپس شمش طلا را وزن کردم ، بدون کم و زیاد به قدر دَین من بود ، آنگاه مخارج زمستان خود را از هر جهت به حساب آوردم و به طور متوسط و اقتصاد که نه در تنگی و سختی باشیم و نه اسراف کنیم مقدار احتیاج خود را دانستم و سپس شمش نقره را وزن نمودم بدون کم و زیاد به اندازه مخارج ما بود.[۸]

از ابوهاشم روایت شده که خدمت حضرت عسکری (علیه السلام) رسیدم و او مشغول نوشتن نامه بود ، پس وقت نماز فرا رسید ، امام (علیه السلام) نامه را زمین گذاشت و به نماز ایستاد ، من دیدم قلم خود به خود روی بقیه کاغذ می گردد و می نویسد تا به آخر رسید ، من از مشاهده این معجزه به سجده افتادم و چون آن حضرت از نماز فارغ شد قلم را به دست گرفت و اذن ورود به مردم داد.[۹]

حاج شیخ عباس قمی می فرمایند:

این مقداری که ما نگاشتیم اندکی است از آیات و دلائل بی شمار حضرت عسکری (علیه السلام) که ابوهاشم آنرا مشاهده نموده است و از او روایت شده که هرگز به خدمت حضرت هادی و عسکری علیهما السلام شرفیاب نشدم مگر اینکه از آنان دلیل و برهانی مشاهده کردم.[۱۰]

روایت شده که حضرت عسکری (علیه السلام) در زمان کودکی در چاه آب افتاد و امام علی النقی (علیه السلام) مشغول نماز بود ، زنها صیحه می زدند و فریاد می کشیدند ، چون نماز امام (علیه السلام) تمام شد فرمود باکی نیست ، در آن حال دیدند آب تا لب چاه بالا آمده و ابی محمد روی آب است و با آب بازی می کند.[۱۱]

پی نوشت ها:

[۱] . ترجمه انوارالبهیه صفحه ۳۳۴ { از تالیفات حاج شیخ عباس قمی (ره) }

[۲] . همان، ص ۳۳۵٫

[۳] . همان، ص۳۳۵٫

[۴] . همان، ص ۳۳۵٫

[۵] . همان، ص ۳۳۶ .

[۶] . همان.

[۷] . همان، ص ۳۳۷٫

[۸] . همان، ص ۳۳۸ .

[۹] . همان،  ص۳۳۹٫

[۱۰] . همان.

[۱۱] همان، ص ۳۴۲٫

منبع: پایگاه اینترنتی احادیث

دعای امام هادی علیه السلام و ابوهاشم جعفری

راوندى‏ رحمه الله در کتاب «خرائج» مى‏ نویسد:

روایت شده که ابو هاشم جعفرى[۱] بعد از وفات حضرت رضا و فرزندش امام جواد علیه السلام خدمت امام هادى مى ‏رسید و زیاد به آن حضرت مراجعه مى‏ کرد، روزى عرض کرد: من وقتى از خدمت شما به بغداد مى ‏روم شوق دیدار شما را پیدا مى‏ کنم، گاهى نمى‏ توانم با کشتى سفر کنم، مرکبى هم جز همین بِرذون[۲] ضعیف ندارم، از خدا بخواهید که مرا در راه زیارت شما تقویت فرماید.

امام علیه السلام براى او دعا کرد و فرمود: «قوّاک اللَّه یا أباهاشم ، وقوّى برذونک».

 خداوند به تو اى ابو هاشم و برذونت قوّت دهد.

راوى گوید:

بعد از دعاى آن حضرت ابوهاشم نماز صبح را در بغداد مى‏ خواند و با همان مرکب براه مى‏ افتاد و نزدیک ظهر به سامراء مى‏ رسید[۳] دوباره اگر مى‏ خواست همان روز به بغداد بر مى ‏گشت و این از عجیب‏ ترین دلایل و معجزاتى بود که از آن امام علیه السلام مشاهده شد.[۴]

پی نوشت ها:

[۱] . او داود بن قاسم بن اسحاق بن عبداللَّه بن جعفر بن ابى طالب است .

    نجاشى در کتاب رجال خود ص ۱۵۶ رقم ۴۱۱ فرموده است : ابوهاشم مقام و مرتبه والایى نزد ائمه طاهرین علیهم السلام داشت ، و از ثقات است که به خبرش اطمینان حاصل‏ مى‏ شود ، و شیخ رحمه الله در «فهرست» فرموده است : ابوهاشم از ائمّه علیهم السلام پنج امام بزرگوار – از حضرت رضا علیه السلام تا حضرت صاحب الأمر ارواحنا فداه – را درک کرده است .

[۲] . برذون نوعى چهارپا است که از اسب ضعیفتر و از الاغ در راه‏ رفتن تواناتر است، ظاهراً به آن یابو گفته مى‏ شود.

[۳] . فاصله بین سامراء و بغداد ، سى فرسخ است .

[۴] . الخرائج: ۶۷۲/۲ ح۱، إعلام الورى: ۳۶۱، مناقب ابن شهراشوب: ۴۰۹/۴ ، بحار الأنوار : ۱۳۷/۵۰ ح ۲۱، إثبات الهداه: ۴۳۷/۳ ح ۳۳ ، مدینه المعاجز : ۴۵۴/۷ ح ۳۷ .

 منبع: پایگاه علمی المنجی.

نقش تربيتى و سياسى امام حسن عسكرى عليه ‏السلام

سرآغاز

از روزگاران بسيار دور تا به امروز، همواره زندگانى و رفتار مردان بزرگ كه در بُعدى از ابعاد انسانى برجستگى داشته اند، مورد توجه بوده است. در اين ميان، پيامبران الهى و پيشوايان مكتب علوى، يگانه افرادى هستند كه تمام صفات برجسته را دارا مى باشند و از سوى پروردگار به عنوان الگوهايى شايسته براى همگان معرّفى شده اند.

اين نوشتار، نگاهى است گذرا به گوشه هايى از تلاش فرهنگى «امام حسن عسكرى عليه السلام »، همراه با بررسى كوتاهى از اوضاع سياسى و اجتماعى آن دوران.

تولّد و شهادت

امام حسن عسكرى عليه السلام يازدهمين پيشواى جهان، به سال 232 ق. در شهر «مدينه» ديده به جهان گشود. پدر بزرگوارش «امام هادى عليه السلام » است.

مادر گرامى آن حضرت، «سوسن»[1] و «حُدَيْثه»[2] مى باشد. او بانويى نيكوكار، پارسا و دانشمند بود كه پس از شهادت امام هادى عليه السلام و امام عسكرى عليه السلام چندى مسئوليت امور شيعيان را به عهده داشت و پناهگاه شيعيان شمرده مى شد.

از آنجا كه امام عليه السلام همچون پدرش به دستور خلفاى عبّاسى در محلّه «عسكر» (منطقه نظامى) سامرّا ساكن بود، به «عسكرى» معروف گرديد.[3] كنيه اش «ابومحمّد» و القاب معروفش: «نقى» و «زكى» مى باشد. شش سال امامت نمود و در 28 سالگى به دست «معتمد» عباسى به شهادت رسيد.[4]

جهاد فرهنگى و سياسى

امام حسن عسكرى عليه السلام در هدايت مردم و دفاع از اسلام، لحظه اى قرار نداشت. سراسر عمر كوتاه خود را به جهاد و مبارزه در راه خدا اختصاص داد. اگرچه امام عسكرى عليه السلام در اوج جوانى به شهادت رسيد، ليكن تلاش و مبارزات فراوان آن حضرت در دو جبهه «فرهنگى» و «سياسى»، ثمرات گوناگونى به همراه داشت.

در بعد فرهنگى، باعث نجات اسلام از كجروى هاى فكرى و بروز عقايد خرافى شد و در بُعد سياسى نيز چهره شوم حكومت هاى عباسى را ـ كه به نام اميرالمؤمنين و يا خليفه مسلمين، رياست مى نمودند ـ آشكار ساخت.

پيكار سياسى

پيكار امام حسن عسكرى عليه السلام ، از پسوند «عسكر» در نام مباركشان پيداست. عسكر، در زبان فارسى به معناى لشكر و پادگان به كار برده مى شود. آن حضرت به خاطر ترسى كه در دل حاكمان بنى عبّاس ايجاد شده بود، تمام مدّت امامت خود را در محلّه نظاميان، بالاجبار سكونت داشت. «متوكّل»، خليفه عباسى به خاطر ترس شديدى كه از امام هادى عليه السلام و فرزند بزرگوارش امام حسن عليه السلام داشت، آن دو وجود پربركت را از مدينه به سامرّا تبعيد نمود و تا پايان عمر در حلقه و مراقبت لشكريانش نگه داشت.[5] بدين ترتيب، امام حسن عسكرى عليه السلام تمام دوران امامت خود را در تبعيد، محاصره مأموران عباسى و يا در زندان سپرى نمود.
با اين همه، در مدار مخالفت حكومت بنى عباس گام بر مى داشت. نه چون عالمان دربارى براى ماندگارى حكومت، دعا مى كرد و نه در اعياد سلطنتى مانند ديگر شخصيت هاى مذهبى،به دست بوسى خليفه مى شتافت. حتى وقتى كه خليفه به مسافرت مى رفت، در هنگام بازگشت كه همه چهره هاى علمى، فرهنگى، نظامى و سياسى به پيشوازش مى رفتند و همه قبايل به ترتيب منزلت خانوادگى بر سر راهش، همراه با پرچم هاى ويژه مى ايستادند، امام عسكرى عليه السلام حضور نمى يافت و بدين گونه، مشروعيت حكومت ظالم عباسى را زير سؤال مى برد.

ترس حكومت از امام تا بدانجا بود كه جاسوسان مرتّب نزد امام عسكرى عليه السلام آمد و شد داشتند و تمام رفتار و گفتار آن حضرت را مو به مو گزارش مى كردند. هيچ كس اجازه ورود نزد آن حضرت نداشت. برخى مأموران براى چاپلوسى، امام را نزد پادشاه عباسى خطرناك و در پى دست يازيدن به حكومت، معرّفى مى كردند و از فعّاليت هاى سياسى و ارتباط ايشان با برخى شيعيان و مخالفان حكومت خبر مى دادند.

مبارزه دليرانه و تلاش خستگى ناپذير حضرت عسكرى عليه السلام باعث شد تا نيمى از شش سال امامتش، در زندان سپرى گردد و در زندان مخوف عباسى زير شديدترين شكنجه قرار گيرد.

يكى از روش هاى شكنجه، تنورى بود از چوب و پر از ميخ؛ بدين گونه كه ميخ ها را از بيرون كشيده بودند، چنانكه نوك تيز آن به مقدار دو يا سه سانتى متر از جداره داخل تنور پيدا بود. امام عسكرى عليه السلام و برخى شيعيان آن حضرت را درون آن قرار مى دادند و درپوشى بر آن مى نهادند و آن را به سرعت روى زمين مى غلطانيدند. ميخ ها در بدن فرو مى رفت و دردى جانكاه داشت.[6]

عوامل دشمنى با امام عسكرى عليه السلام

دشمنى بنى عباس با امام عليه السلام در سه محور كلّى قابل بررسى است:

1 – عزّت نفس، آزاد انديشى، مسئوليت پذيرى و مبارزه خستگى ناپذير امام حسن عسكرى عليه السلام بر ضدّ خلفاى ستمگر.

2 – دشمنى ديرينه بنى عباس با علويان.

عباسيان كسانى بودند كه با شعار «الرّضاء من آل محمّد صلى الله عليه و آله وسلم » حمايت مردم را به خود جلب كرده و بر اريكه قدرت تكيه زدند. بزرگ ترين دست آويز آنان نيز در مدّت شصت سال تلاش و تبليغ، بهره گيرى از خون پاك سرور شهيدان، حضرت امام حسين عليه السلام بود. آنان به خوبى مى دانستند كه وارثان حقيقى خلافت رسول خدا صلى الله عليه و آله وسلم «امامان شيعه» مى باشند. از اين رو، علويان را همواره يگانه رقيب خويش در حكومت مى شمردند و تمام سعى خود را در نابودى آنها به كار مى گرفتند. زندان هاى خود را از مردان و زنان علوى پر ساخته و حتّى بزم عيّاشى خود را در كاخهايى مى چيدند كه ديوارهاى آن، مدفن جوانان علوى بود و در زير سنگ فرشهاى ايوان و تالارهاى آن، صدها جوان زيباى علوى زنده به گور شده بودند.

خلفا و كارگزاران بنى عبّاس تمام دارائى علويان را گرفته بودند، چنانكه از فقر و نادارى، چهره اى رنجور و قامتى ضعيف داشتند. با اين همه، آتش دشمنى عباسيان جز با نابودى كامل و حتى زدودن نام و ياد علويان از دلها، خاموش نمى شد.

3 – ويژگى هاى شخصى امام حسن عسكرى عليه السلام .

ويژگى هاى برجسته آن حضرت فراوان است، اما دو چيز بيشتر از همه موجب دشمنى بنى عباس مى شد:

الف) شخصيّت آن حضرت.

امام حسن عسكرى عليه السلام در ميان مسلمانان آگاه و ديندار، مقامى بلند و منزلتى نيكوداشت. آوازه دانش و فضل وى در سراسر بلاد پهناور اسلام پيچيده بود. مقام معنوى امام در گستره جهان اسلام، براى خلفاى عباسى بسيار گران مى آمد؛ به ويژه اينكه مى ديدند بسيارى از درباريان، فرماندهان و بزرگان مسلمان از حجاز، عراق و ايران و حتى برخى شخصيّت هاى عباسى شيفته آن بزرگوار شده و از ايشان به چشمه سار علم، زهد، پارسايى، سخاوت، فتوّت، سيادت و عظمت ياد مى نمايند، در آتش رشك و حسد مى سوختند. چنانكه حسادت و حسّاسيت نسبت به امام حسن عسكرى عليه السلام بر چهره همه پادشاهان عباسى پيدا بود.

ب) وجود مبارك امام زمان عليه السلام .

در ميان مردم، اخبارى كه از وجود مبارك امام زمان عليه السلام خبر مى داد، به تواتر مى رسيد. و از اينكه همگان شنيده بودند كه به وسيله ايشان جهان پر از عدل و داد مى گردد، موجى از شادى و افقى از اميدوارى در ميان آگاهان و ستمديدگان مى گشود.

اين اخبار، ذهن حاكمان بنى عباس را نيز به خود مشغول مى نمود. چنانكه جاسوسان فراوانى در اطراف خانه امام گماشته بودند تا بلكه خبر ميلاد «مهدى موعود» را به گوش آنان برسانند. با اين همه، امام عسكرى عليه السلام هم ارتباط خود با شيعيان را حفظ مى نمود و هم در پنهان ساختن وجود مبارك امام زمان عليه السلام موفّق بود.[7]

امام؛ احياگر اسلام

دوره عباسى ـ به ويژه در زمان امام حسن عسكرى عليه السلام ـ از هر نظر بدترين دوره اسلامى بود؛ چرا كه به علّت عيّاشى و ستم پيشگى حاكمان و منصب داران و نيز بى خبرى و فقر عمومى در ساير بلاد اسلام، بسيارى از ارزشهاى اسلامى از بين رفته بود و اگر تلاش شبانه روزى امام عسكرى عليه السلام يارى گر اسلام نمى گرديد، نام و ياد اسلام در ورطه سياست هاى حكومت عباسى به نابودى كشيده مى شد.

امام عسكرى عليه السلام به حَسَب سختى زمان و اقتضاى شرايط مكان ـ كه طوفان بى دينى و لاابالى گرى بر سرزمين هاى اسلامى مى وزيد ـ از نيروى «كرامت» كه خداوند آن را در وجود اولياى خاصّ خود قرار مى دهد، در راه تقويت ايمان شيعيان و ديگر شيفتگان وادى حق، بهره مى جست.

معجزات و كراماتى كه با نيروى معنوى آن حضرت رخ مى نمود، نقش اساسى در هدايت مسلمانان به سوى ارزش هاى اسلامى داشت. چنانكه در همان فضاى آلوده و تاريك، كه در سراسر سرزمين هاى اسلامى جريان داشت، بسيارى از انديشمندان و آگاهان، امام را به عنوان حقيقت زلال اسلام مى دانستند و در مشكلات مادّى و معنوى به امام حسن عليه السلام پناه مى بردند.

گرچه امام عسكرى عليه السلام زير نظر مستقيم دولت عباسى قرار داشت؛ ليكن درايت و كاردانى آن حضرت چنان بود كه در بيشتر سرزمين هاى اسلامى «نماينده» داشت و از حال مسلمانان آگاه بود. برخى از مساجد و اماكن دينى در شهرها به امر مبارك ايشان ساخته شد؛ از جمله مسجد امام حسن عسكرى عليه السلام (مسجد جامع) در قم. اين مطلب، نشانگر آن است كه آن بزرگوار به وسيله نمايندگان خود و با نيروى امامت، از تمام كاستى ها و مشكلات مردم آگاه بوده است.

دانشگاه مخفى امام عليه السلام ، حوزه آگاهى و رشد اسلامى همگان به شمار مى رفت كه ثمره آن، پرورش صدها دانشمند و اسلام شناس بود. چنانكه از كتب رجال و حديث پيداست، حدّاقل 500 نفر از جويندگان و علاقه مندان به مسائل اسلامى، از محضر آن حضرت بهره برده اند. در كتاب هاى رجالى نام 107 نفر آمده كه به عنوان اصحاب خاصّ امام عليه السلام از آن وجود مبارك، روايت كرده اند[8] و اين، نشانه حجمى گسترده و چشمگير از تلاش علمى امام عليه السلام در بدترين دوران حكومت عباسى است. تا زمانى كه آن جناب زنده بود، هيچ كس قدرت سوء استفاده و تحريف مسائل اسلامى را نداشت.

آن حضرت در گستره سياسى نيز ميزان حق و باطل بود. از هر قيام ضدّ دولتى كه در جهت عدالت و حقوق مردم انجام مى گرفت، مخفيانه حمايت مى كرد و اگر كسانى در پى بهره گيرى از نيروى مردمى براى مقاصد سياسى خويش دست به فعّاليتى مى زدند، حضرت قاطعانه مى ايستاد و دسيسه آنان را آشكار و خنثى مى نمود.

در زمان امامت آن حضرت، فردى به نام «يحيى بن عمر طالبى» بر ضدّ خليفه عباسى به پا خاست؛ هدفش چنانكه از لا به لاى سخنان و شعارهايش پيدا مى شود، عدالت اجتماعى و تقسيم غنائم ميان ضعيفان و تهى دستان مسلمان بود. در جنگى كه بين «يحيى» و «مستعين»، پادشاه ستمگر عباسى درگرفت، يحيى كشته شد و به دستور مستعين و بعد «معتزّ» جنازه او را بر دروازه بغداد نصب نمودند و مردم را وادار به اظهار بيزارى و بدگويى از قيام كنندگان كردند. در ميان بزرگان و چهره هاى برجسته اسلامى، تنها امام عسكرى عليه السلام است كه از زبان مباركش كلمه اى بر ضدّ قيام كنندگان شنيده نشد.[9]

رهبرى قيام زنگيان، با فردى به نام «على بن عبدالرّحيم» از قبيله عبدالقيس بود. او خود را علوى و از نوادگان «زيد شهيد» مى ناميد. مردم را به يارى فرا مى خواند؛ برخى به وى گرويدند و شعار خود را دفاع از مردم قرار دادند. چون از ناحيه اى از شامات به نام «زنج» بود، به اين نام نيز معروف شد. امام حسن عسكرى عليه السلام فرمود:

«صاحب الزّنج ليس منّا اهل البيت».[10]

جمال امامت در آينه كرامت

«ابوهاشم جعفرى»، از ياران امام عسكرى عليه السلام ، مى گويد:

در زندان بوديم كه امام عسكرى عليه السلام را به زندان آوردند. برادرش «جعفر» نيز همراه او بود. دورش جمع شديم و از هر موضوعى پرسش نموديم. اتفاقاً مردى «جمحى» در زندان بود كه خود را علوى معرّفى مى نمود. امام، نگاهى به سوى او كرد و فرمود:

«اگر غير خودى در ميان ما نبود، زمان آزادى هر يك از شما را مى گفتم.»

گفتم: اى پسر رسول خدا! مگر اين، از ما نيست؟ او خود را علوى مى نامد!

فرمود: «اين مرد، جاسوس است و زير لباسش كاغذى است كه اسامى زندانيان نوشته شده و همه سخنان شما را گزارش مى كند.»

ابوهاشم مى گويد: لباس او را گشتيم؛ ليستى كه امام به آن اشاره فرموده بود را، پيدا كرديم.[11]

«على بن ابراهيم» مى گويد:

در زندان بوديم. امام حسن عسكرى عليه السلام هم در زندان با ما بود. هر روز غلام امام از منزل ايشان بسته اى مى آورد و همه ما روزه خود را با آن افطار مى كرديم. چند روز بعد، من به قسمت ديگر زندان منتقل شدم و نمى توانستم از غذاى امام افطار كنم. نان خشكى بيش نداشتم و هر روز با آن افطار مى كردم. يك روز از شدت ضعف، حالم دگرگون شد. نزد امام عسكرى عليه السلام رفتم. هنوز چيزى نگفته بودم كه به غلام خود فرمود: «براى على بن ابراهيم غذا بياور كه روزه نيست.» سپس به من فرموند: «روزه با نان خالى، بدن را ضعيف مى كند و توان آدم را به تحليل مى برد. گاهى از گوشت استفاده كن تا بدين حال دچار نشوى. گوشت، باعث مى شود تا بهتر روزه بگيرى و توفيق بيشترى در عبادت پروردگار متعال داشته باشى.»

من از اين برخورد امام تعجّب كردم؛ زيرا كسى از وضع من خبر نداشت و به هيچ كس هم حرفى نزده بودم. روز بعد، چيزى پيش آمد كه بر شگفتى من افزوده شد. امام عليه السلام روزها روزه داشت و شب ها به عبادت مشغول بود و كمتر سخن مى گفت. صبح روز بعد، غلام ايشان به عادت هميشه غذا آورد. امام عليه السلام فرمود تا غذاها را به ما تحويل دهد. سپس فرمود: «من امروز آزاد مى شوم و اين غذاها روزىِ شماست!»

به خدا سوگند! هيچ حرف و سخنى از آزادى نبود. اما آن حضرت عصر همان روز از زندان آزاد گرديد.[12]

روشنى ديدگان

با تولّد امام زمان عليه السلام شادى، چهره مبارك امام حسن عسكرى عليه السلام را فرا گرفت و فرمود:

 «سپاس خداوندى را كه به من فرزندى داد كه: اشبه النّاس برسول اللّه صلى الله عليه و آله وسلم خَلْقاً و خُلْقاً يحفظه اللّه تبارك و تعالى فى غيبته ثمّ يظهر، يملأ الأرض عدلاً و قسطاً كما مُلِئَتْ جَوْراً و ظُلْماً؛ او از نظر صورت و سيرت، شبيه ترين مردم به پيامبر صلى الله عليه و آله وسلم است و خداوند پس از يك غيبت طولانى، آشكارش مى نمايد و زمين را پر از عدل و داد مى كند، در حالى كه پر از بى عدالتى و ستم پيشگى مى باشد.»[13]

پى نوشت ها:

[1] . اصول كافى، ج 1، ص 503؛ كشف الغمّة فى معرفة الائمة، ج 3، ص 284.

[2] . ارشاد، شيخ مفيد، ص 654، البته نامهاى ديگرى نيز براى مادر آن حضرت نوشته اند. (اعلام الورى، علامه طبرسى، ص 366.)

[3] . معانى الاخبار، شيخ صدوق، ص 65.

[4] . دلائل الامامة، محمد بن جرير طبرى، ص 223.

[5] . مناقب آل ابيطالب، ابن شهرآشوب، ج 4، ص 429؛ اعلام الورى، ص 351.

[6] . المحاسن و المساوى، ص 531؛ تاريخ الفخرى، ابن طقطقا، ص 214.

[7] . مناقب آل ابيطالب، ج 4، ص 194.

[8] . ر.ك: رجال طوسى؛ الغيبه؛ رجال كشّى؛ معجم رجال الحديث.

[9] . منتهى الآمال، ج 2، ص 66 ـ 64، انتشارات علمى و ايران، تهران.

[10] . حياة الامام العسكرى(ع)، ص 283 ـ 277.

[11] . بحارالانوار، ج 20، ص 159.

[12] . مناقب آل ابيطالب، ج 4، ص 46.

[13] . سيرى در تاريخ تشيّع، به نقل از: كمال الدّين، شيخ صدوق، ج 2، ص 409.

منبع :غلامحسين صميمى؛ماهنامه کوثر ، زمستان 1382، شماره .60