بررسی تطبيقی مقام و منزلت پدر در كتب آسمانی

روز ميلاد امام علی(ع) در ايران و بين تمام شيعيان جهان به روز پدر معروف است، چرا كه پيامبر اسلام حضرت محمد(ص) می‌فرمايد: «من و علی پدران اين امت هستيم.»

پدر در اديان بزرگ جهان مقام بسيار ارزشمندی دارد. در مسيحيت وقتی كه شما به كتاب مقدس مراجعه می‌كنيد در مورد حقوق متقابل والدين و فرزندان نوشته است: كولسيان فصل 3: 20 ای فرزندان والدين خود را در همه چيز اطاعت كنيد، زيرا كه اين پسنديده است در سرور. 21 ای پدران فرزندان خود را خشمگين مسازيد مبادا شكسته‌دل شوند.

همچنين در سفر خروج فصل بيستم، آيه دوازدهم و فرمان پنجم از ده فرمان‌ آمده است: پدر و مادر خود را احترام نما تا روزهای تو در زمينی كه يهُوَه خدايت به تو می‌بخشد دراز شود.

در تمام احكام ده فرمان،‌ دستورات خدا با قاطعيت و بدون هيچ وعده پاداشی به انسان گفته شده است، اما تنها در مورد احترام به پدر و مادر است كه علاوه بر دستور، وعده دراز شدن عمر را نيز می‌دهد.چنان‌كه پيامبر اكرم(ص) نيز در حديثی به اين آيه سفر خروج اشاره می‌كنند و می‌فرمايند: «در آنچه خدای متعال در «الواح» به موسی (ع) داد، از جمله چنين بود: … مرا و پدر و مادرت را سپاسگزاری كن، تا تو را از نابود شدن‌ ها حفاظت كنم و اجلت را به تأخير بيندازم و به تو زندگی ای پاك ببخشم و تو را از اين زندگی به سوی بهتر از آن، ببرم.»

در احاديث ديگری نيز همين مضمون روايت شده است: پيامبر(ص) فرمودند: «ای فرزند آدم! به پدر و مادرت نيكی كن و صله رحم داشته باش تا خداوند، كارت را آسان و عمرت را طولانی بگرداند. پروردگارت را فرمان ببر تا خردمند به شمار آيی و از او نافرمانی نكن كه نادان شمرده می‌شوی.»
توصيه‌های كتاب مقدس

كتاب مقدس توصيه زيبايی دارد. به پدران سفارش می‌كند: به فرزندان خود تعليم دهيد كه خدا ايشان را دوست داشته و برای زندگی آن‌ها هدف خاصی را دارد. (لوقا 1 : 13 -17)، اگر اين توصيه يعنی توجه به تربيت معنوی فرزندان و خداگرايی آنان‌ به درستی عمل شود، روز پدر نيز به درستی بزرگ داشته خواهد شد

امام محمدباقر(ع) نيز در اين باره می‌فرمايند: «خوشا به حال كسی كه به پدر و مادر خود نيكی كند، زيرا خداوند بر عمر او می افزايد.»، هر چند شريعت و احكام شرعی در دين مسيحيت منسوخ شده است (پولس در نامه به غلاطيان، فصل دو:‌ از اعمال شريعت هيچ بشری عادل شمرده نخواهد شد.)، اما با اين حال با توجه به آيه فوق در كتاب مقدس می‌بينيم كه سومين روز يك‌شنبه ماه ژوئن در سراسر دنيا به‌عنوان روز پدر بزرگ داشته می‌شود. فرزندان به ديدار پدران می‌روند، برای آن‌ها هديه می‌خرند و برای به‌دست آوردن رضايتشان می‌كوشند.

كتاب مقدس توصيه زيبايی دارد. به پدران سفارش می‌كند: به فرزندان خود تعليم دهيد كه خدا ايشان را دوست داشته و برای زندگی آن‌ها هدف خاصی را دارد. (لوقا 1 : 13 -17)، اگر اين توصيه يعنی توجه به تربيت معنوی فرزندان و خداگرايی آنان‌ به درستی عمل شود، روز پدر نيز به درستی بزرگ داشته خواهد شد.

اكنون به سراغ روز پدر در اسلام و شيعه می‌رويم. همان‌طور كه می‌دانيد، روز ميلاد امام علی(ع) در ايران و بين تمام شيعيان جهان به روز پدر معروف است، چرا كه پيامبر اسلام حضرت محمد(ص) می‌فرمايد: من و علی پدران اين امت هستيم.

در آموزه‌های مسيحيت در ضرورت احترام فرزندان به والدين نسبت به اسلام تأكيد كمتری شده است، حتی در جايی می‌بينيم كه حضرت مسيح(ع) در برخورد با مادر خود به نحوه‌ای ناشايست عمل می‌كند: انجيل يوحنا فصل 2 فقره 1 : و در روز سوم در قانای جليل عروسی بود و مادر عيسی در آنجا بود. 2 و عيسی و شاگردانش را نيز به عروسی دعوت كردند. 3 و چون شراب تمام شد مادر عيسی بدو گفت: شراب ندارند. 4 عيسی به وی گفت: ای زن مرا با تو چه كار است؟ ساعت من هنوز نرسيده است. 5 مادرش به نوكران گفت: هرچه به شما گويد بكنيد.

چنان كه می‌بينيد در فقره فوق مسيح(ع) حتی حاضر نمی‌شود نام مادرش را به احترام بر زبان جاری كند. اين در حالی است كه برخلاف مسيحيت در اسلام و قرآن كريم برخورد حضرت مسيح(ع) با حضرت مريم(ع) بسيار زيبا و محترمانه است. در اسلام سفارش‌های بسيار فراوانی بر تكريم مقام پدر و مادر وجود دارد.

خداوند در چندين آيه از قرآن كريم بر لزوم تكريم والدين اشاره می‌فرمايد: (سوره عنكبوت: 8، سوره لقمان: 14 ، سوره احقاف: 15). اكنون به تفصيل بيشتری زوايای مختلف تكريم پدر و مادر در اسلام و قرآن را بررسی می‌كنيم:

الف – از نظر اقتصادی اسلام می‌گويد، پيش از هر كسی به پدر و مادرت انفاق كن: از تو سئوال مى‏ كنند چه چيز انفاق كنند؟ بگو: هر خير و نيكى (و سرمايه سودمند مادى و معنوى) كه انفاق مى‏ كنيد، بايد براى پدر و مادر و نزديكان و يتيمان و مستمندان و درماندگان در راه باشد. و هر كار خيرى كه انجام دهيد، خداوند از آن آگاه است. (سوره بقره، آيه 215). پدر و مادر را اول از همه ذكر می‌كند.

(سوره لقمان، آيه 15)

بر اساس اسلام به پدر و مادر حتی اگر كافر هم باشند و ما را به نافرمانی از خدا دستور دهند، نبايد بی‌احترامی كرد: و هرگاه آن دو، تلاش كنند كه تو چيزى را همتاى من قرار دهى كه از آن آگاهى ندارى (بلكه مى‏دانى باطل است) از ايشان اطاعت مكن، ولى با آن دو، در دنيا به طرز شايسته‏اى رفتار كن

ب – از نظر اهميت، در اسلام احترام به پدر و مادر بعد از مقام ايمان و شرك نورزيدن به خدا قرار دارد: بگو : «بيائيد آنچه را پروردگارتان بر شما حرام كرده است برايتان بخوانم: اينكه چيزى را شريك خدا قرار ندهيد! و به پدر و مادر نيكى كنيد! و فرزندانتان را از (ترس) فقر، نكشيد! ما شما و آنها را روزى مى‏دهيم و نزديك كارهاى زشت نرويد، چه آشكار باشد چه پنهان! و انسانى را كه خداوند محترم شمرده، به قتل نرسانيد! مگر بحق ( و از روى استحقاق )؛ اين چيزى است كه خداوند شما را به آن سفارش كرده، شايد درك كنيد! ( سوره انعام ، آيه 151 )

ج – بر اساس اسلام به پدر و مادر حتی اگر كافر هم باشند و ما را به نافرمانی از خدا دستور دهند، نبايد بی‌احترامی كرد: و هرگاه آن دو، تلاش كنند كه تو چيزى را همتاى من قرار دهى كه از آن آگاهى ندارى (بلكه مى‏دانى باطل است) از ايشان اطاعت مكن، ولى با آن دو، در دنيا به طرز شايسته‏اى رفتار كن …(سوره لقمان، آيه 15)

د – در كشورهای مسيحی‌ نشين متأسفانه فرهنگ بدی وجود دارد و آن اين‌كه برخی از مسيحيان سست‌ ايمان‌، پدر يا مادرشان را به خانه‌های سالمندان می‌فرستند. در جايی‌كه رفتن به خانه سالمندان برای مراقبت بهتر از پدر و مادر باشد مسأله فرق می‌كند، ولی مشكل اين‌جاست كه خيلی اوقات اين كار به زعم آن‌ها برای راحت شدن از شر پدر و مادر صورت می‌گيرد.

با تأسف اين فرهنگ به كشور ما نيز سرايت كرده و افرادی نادر به چنين كار ناشايستی اقدام می‌كنند. قرآن كريم در مورد مراقبت از پدر و مادر در سن پيری می‌فرمايد: و پروردگارت فرمان داده جز او را نپرستيد! و به پدر و مادر نيكى كنيد! هرگاه يكى از آن دو، يا هر دوى آنها، نزد تو به سن پيرى رسند، كمترين اهانتى به آنها روا مدار! و بر آنها فرياد مزن! و گفتار لطيف و سنجيده و بزرگوارانه به آنها بگو!» (سوره أسراء،آيه 23)

اكنون در روز پدر بايد چگونه باشيم؟، قرآن می‌فرمايد: و بال‌هاى تواضع خويش را از محبت و لطف، در برابر آنان فرود آر!…» (سوره أسراء، آيه 24) و اين تواضع و محبت هميشگی است. بنابراين چه زيباست كه هر روزمان، روز مادر و پدر باشد و بال‌های محبت خود را بر گستره زندگی آن‌ها فرش كنيم و لطفی بی‌شائبه را به وجودشان سرازير كنيم.*

سيدمحمدرضا حسن‌زاده‌طباطبايی

گردآوری:گروه قرآن سایت تبیان زنجان