با نوجوانان چگونه رفتار کنیم

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) مى فرمایند:

به شما سفارش مى کنم که نسبت به نوجوانان نیکى کنید زیرا آنها نازک دل هستند.

نوجوانى یکى از بحرانى ترین دوران هاى زندگى فرد است. نوجوان از مرز کودکى گذشته و وارد مرحله نوینى شده که در زندگى او منحصر به فرد است زیرا در عبور از مرحله کودکى به مرحله نوجوانى بایستى از صخره هاى لغزان نوجوانى گذشت و تحولات گوناگون در این مرحله نیز حاکى از حساسیت آن است.

نوجوانى ، دوران رشد و تکامل جسمانى ، فکرى ، عاطفى ، معنوى و اجتماعى است. ورود به دوره نوجوانى فرد را با مشکلات فراوانى دست به گریبان مى سازد و در جامعه ما که بیشترین جمعیت آن نوجوانان هستند مسلما نمى توان این جمعیت فعال را نادیده گرفت. پس لازم است که والدین و مسئولین با مشکلات نوجوانان آشنا شوند تا بتوانند با آنها رفتارى درست داشته باشند.

نوجوان

نوجوانى دوره اى از زندگى فرد را تشکیل مى دهد که حد فاصل پایان دوره میانسالى کودکى و آغاز بزرگسالى است. نوجوان به علت پایگاه مبهم خویش ( یعنى نه کودک و نه بزرگسال ) اغلب خود را با کودکان کم سن و سال تر در خانواده ، با والدین و معلمان و دیگر اعضاى جامعه خود در تعارض عاطفى مى یابد. او مى خواهد دیگران بدانند که بزرگ شده است ولى احساس مى کند که دیگران او را کاملاً درک نمى کنند و حتى مسئولیت کافى به او نمى دهند. نوجوانان در مقابل عقاید و نظرات همسالان خویش حساسیت خاصى دارند. به طورى که به داورى و قضاوت آنان بیش از بزرگسالان ارج و ارزش مى نهند.

ویژگیهاى دوره نوجوانى

۱– آهنگ رشد جسمى سریعتر مى شود و کودکِ دوره پرجنب و جوش قبل را به جوانى خستگى ناپذیر بدل مى سازد.

۲– از لحاظ رشد عقلى ، کودک مراحل مختلفى را پشت سر گذاشته و در آستانه تفکر انتزاعى قرار مى گیرد.

۳– تنوع خوى و خصلت با وضوح هرچه تمام تر آشکار مى شود.

۴– رقابت با خود و رقابت با دیگران را تکمیل مى سازد.

۵– نوجوان تقریباً از همه کسانى که اکنون در زندگى او مقامى داشته اند سلب اعتماد کرده ، بى حوصله و یاغى مى شود.

۶– استعدادهاى خاص به تدریج بروز مى کند و تفاوتهاى فردى آشکار مى شود.

۷– براى نوجوان سئوالات متعددى مطرح مى شود و در همان حال جوابهاى دیگران کمتر او را قانع مى کند.

۸– دوره وابستگى به سر آمده و ، نوجوان مى خواهد زندگى مستقل خود را پایه ریزى کند.

ماهیت مشکل نوجوان

نوجوانان معمولاً داراى مشکلات ویژه اى هستند که در دوران کودکى کمتر در آنان مشاهده مى شود، ماهیت این مشکلات نیز به نحوى با مشکلات بزرگسالى متفاوت است.

دوره نوجوانى اغلب به عنوان دوره مشکل ، غیر قابل پیش بینى تعریف شده است . در این دوران مشکلات نوجوانان به دو شکل کلى نمایان مى شود، مشکلاتى که نوجوانان از دوران کودکى در رفع آن کوشش داشته و هیچ وقت در حل آنها موفق نبوده است و مشکلات ویژه که قسمت عمده آنها در رابطه با مرحله رشد او کاملاًطبیعى به نظر مى رسد.

ماهیت مشکلات نوجوانان

مطالعات علمى نشان مى دهد، دوره نوجوانى داراى مشکلات بسیارى است که باید به شیوه اى رضایت بخش، هم براى نوجوان و هم براى گروه اجتماعى او حل و فصل شود. نوجوانى براى خود فرد نیز مشکل ساز است، زیرا نوجوان با نقش جدید خود در زندگى، کاملاً سازگارى نیافته و در نتیجه اغلب سردرگم، نامطمئن مضطرب است. مهمترین این مشکلات عبارتند از :

اختلال در تصویر بدنى، بحران هویت ( خودشناسى )، مشکل اجتماعى نشدن، مسئله روانى، ترس، نگرانى، خشم، عصبانیت، احساس حقار ، تعارض، اضطراب، دشواریهاى تحصیلى و اعتیاد.

راه حل و توصیه ها

همانطورکه براى هر مشکلى راه حل خاصى وجود دارد ، براى مشکلات نوجوانان نیز راه حلهاى مختلفى وجود دارد. اگر خانواده ها به مقوله ى خود ارزشمندى یا عزت نفس نوجوانان بها دهند خیلى از مشکلات واختلالات رفتارى فرزندان خود را حل کرده و در شکل گیرى شخصیت آنها تأثیر مى گذارند.

۱ – در برخورد با نوجوانان، ملایم و منطقى باشید.

۲ – هیچگاه نظرات خود را به نوجوانان، تحمیل نکنید.

۳ – تجارب موفقیت آمیز نوجوانان را افزایش دهید.

۴ – نوجوانان خود را با الگوهاى رفتارى مطلوب آشنا کنید.

۵ – نسبت به احساسات و عواطف نوجوانان خود بى تفاوت نباشید.

۶ – توجه داشته باشید که مشاجرات لفظى درخانه (میان پدر و مادر)، در روحیه یا رفتار نوجوان منعکس مى شود.

۷ – به بهانه ى گفتگو با نوجوانان، اهداف خود را به آنها القا نکنیم.

۸ – تحملِ نوجوان را براى مواجه شدن با ناکامى هاى اجتماعى افزایش دهید.

۹ – براى پرکردن اوقات فراغت نوجوانان، اهمیت بسیارى قائل شوید.

از سقراط پرسیدند چرا بیشتر با جوانان مجالست و هم نشینى مى کنید؟ پاسخ داد که شاخه هاى نازک و تَر را مى توان راست کرد ولى چوبهاى سخت که طراوت آنها رفته باشد به استقامت نگراید .

منبع:پایگاه جامع زنان ایران