بارتولد، واسيلى ولاديميروويچ

بارتولد، که در آلمان به ويلهلم بارتولد معروف است از مشاهير خاورشناسان روسى بوده که در مباحث مربوط به اسلام شناسى، تاريخ، جغرافيا، فرهنگ، تمدّن، مذاهب خاورميانه و خاورنزديک بخصوص ماوراءالنهر شهرت جهانى دارد.

وى در پانزدهم نوامبر 1869 در سنپطرزبورگ به دنيا آمده و پس از شصت و يکسال عمر در همين شهر در نوزدهم اوت 1930 جهان را بدرود گفته است.

تحصيلات

وى تحصيلات خود را در دانشکده زبانهاى شرقى دانشگاه زادگاهش در 1891 به پايان رسانيد، و در زبانهاى فارسى، عربى و ترکى تسلط يافت.

در 1892 به آلمان سفر کرد، و در شهر هاله تحت تعليم پروفسور اگوست موللر (1848-1892) و پس از آن در استراسبورگ از درسهاى پروفسور تئودور نولدکه (1836-1930) بهره مند شد.

در ضمن تحصيل به مطالعه تاريخ ملل مشرق تمايل يافت، و کتابهاى متعددى که پدرش درباره ى همين موضوع برايش تهيه کرده بود به دقت بررسى کرد و در اين رشته مهارتى بسازا يافت.

بارتولد از سال 1896 به سِمَت استاديار در دانشگاه سن پطرزبورگ به تدريس تاريخ ملل مشرق پرداخت و در اين رشته استعدادى سرشار ظاهر ساخت.

و از آنجايى که پدرش مردى ثروتمند بود و هرگونه تسهيل و امکانات را براي تحصيلات و مطالعات وى فراهم مى کرد، لذا بارتولد را در تحصيل و مطالعه کامياب ساخت.

در 1893 تا 1895 خاورشناس روسي مکرراً براى سياحت و مطالعه و تحقيق علمى به ترکستان عزيمت کرد، و نتايج مطالعات و اکتشافات خود را به صورت کتابى به عنوان ((ترکستان در موقع حمله مغول)) منتشر ساخت.

و در نتيجه ى آن به درجه ((ماژيستر)) که نشان درجه ى اول علمى دانشگاههاى روسيه بود مفتخر و نيز به درجه دکترا در تاريخ ملل مشرق نايل گرديد.

و اين اثر مهم که در آن براى نخستين بار تمام منابع فارسى و عربى که با تاريخ روسيه و ترکستان چين ارتباط داشته مورد آزمايش قرار گرفته بود به عنوان شاهکار بار تولد شناخته شد.

و بر اثر همين کتاب پر مغز، مورخ رسمى جمهوري هاى قرقيزستان و ترکستان گرديد.

از سال 1910 به سمت استاد دانشگاه سن پطرز بورگ تعيين شد و نيز در همان سال به عضويت فرهنگستان علوم روسى انتخاب شد و در 1913 در زمره ى اعضاى پيوسته ى فرهنگستان مزبور در آمد.

پس از جنگ بين المللى اول براى ايراد خطابه و سخنرانيهاى علمى در زمينه ى تاريخ اسلام به شهرهاى مسکو، تاشکندريال و باکو دعوت شد و اين دعوتها را نپذيرفت.

سرانجام در سال 1926 از طرف مؤسّسه ترکيات دارالفنون اسلامبول براى تدريس تاريخ آسياى مرکزى دعوت شد ولى مدت يک سال در آنجا درباره ى اين موضوع سخنرانى کرد.

در سومين کنگره آثار ايران نيز سِمَت عضويت داشت و بعد از سى و پنج سال خدمت به تاريخ اسلام و عالم شرق جهان را بدرود گفت و نام او در رديف اسلام شناسان صاحب نظر و پرکار و خاورشناسان مشهور جهان ثبت گرديد.

بارتولد به مکتب قريم شرق شناسان روسى تعلق دارد.

و از نظر دانشمندان و خاورشناسان جديد آن کشور به تاريخ نمى نگرد بلکه همواره در تجزيه و تحليل تاريه به مسائل اجتماعى و اقتصادى و وضع مردم توجه مى کند و با بيشتر مستشرقان معاصر خود تفاوت دارد.

اين خاور شناس بزرگ بر اثر تبحّر عظيم و آشنايى عميق با زبانهاى شرقى و استعداد عجيبى که در تجزيه و تحليل متون و طرح مسائل جديد تاريخى داشته تعداد چهارصد کتاب و رساله و مقاله در تاريخ و جغرافيا و فرهنگ و تمدّن و مذاهب ملل مشرق نزديک و ميانه تأليق کرده است.

تأليفات وى در اسلام شناسى مبتنى بر اسناد و مدارک معتبر مى باشد.

و براى نگارش آنها تمام کتابهايى را که حاوى تاريخ اسلام بوده بررسى کرده و به خاطر سپرده است و قضاوتهاى منطقى و قدرت استنتاجش معرّف دانش فراوان و نبوغ عالى او مى باشد.

بارتولد نه تنها دانشمند محقق بوده، بلکه در نقد صاحب دستى قوى بوده و از انتقاد بزرگترين تأليفات خاورشناسى روسى و اروپايى بخصوصى در موضوع اسلام خوددارى نکرده است.