انواع بهداشت

انواع بهداشت

سيد تقى موسوى

بهداشت و علم پزشكى در اسلام:

چنانکه بهداشت جنبه پيش گيرانه دارد و علم پزشكى، جنبه درمانى، روايات شريف بر امر بهداشت و نظافت تاكيدات زيادى دارند. پيامبر اكرم ـ صلّى الله عليه و آله ـ فرمودند: تا آنجا كه مى توانيد نظافت و بهداشت را رعايت كنيد. زيرا اسلام بر نظافت بنا شده است و فقط انسان پاكيزه وارد بهشت مى شود.[1] همچنين امام رضا ـ عليه السّلام ـ نظافت و پاكيزگى را از صفات انبياء الهى مى دانند.[2] و نيز، پيامبر اكرم ـ صلّى الله عليه و آله ـ براى اينكه مخاطبان خود را به حفظ بهداشت و نظافت تشويق نمايد، مى فرمايد: خداوند متعال خود پاك و پاكيزه است و نظافت و پاكى را دوست دارد.[3]

حال که ضرورت و اهميت بهداشت از نظر اسلام روشن شد و ما مى خواهيم مسلمان واقعى و محبوب خداوند متعال باشيم بايد بهداشت را در زمينه هاى مختلف مراعات کنيم؛ براى رسيدن به اين هدف بايد ابتدا انواع بهداشت و توصيه هاى آن را بشناسيم.

انواع بهداشت عبارتند از:

الف) بهداشت غذايى ب) بهداشت فردى ج) بهداشت عمومى د) بهداشت جنسى ه) بهداشت روانى. براى رعايتِ اختصار اين نوشتار، و اهميت «بهداشت روانى» آنرا در مقاله اى مستقل معرفى مى نمائيم[4] و به انواع ديگر بهداشت اشاره مى كنيم:

الف) بهداشت غذايى:

1 ـ دعوت به غذاهاى پاك و پاكيزه (طيب): «اى مردم از آنچه در زمين است، حلال و پاكيزه را تناول كنيد.»[5]

2 ـ ممنوعيت غذاهاى غير بهداشتى (خبيث): «و (آن رسول) بر آنان، هر غذاى پاكيزه و مطبوع را حلال و هر چيز پليد و منفور را حرام مى گرداند.»[6]

3 ـ ممنوعيت گوشت مردار و خوك: «همانا او گوشت مردار و خوك و… را بر شما حرام كرد و… »[7]

4 ـ ممنوعيت نوشيدن خون و شراب:[8] دكتر محمد على رضائى، در مورد ممنوعيت گوشت مردار و خوك و خون و شراب، بحث هاى علمى و پزشكى مفيدى نموده اند و نظرات پزشكان متعددى را جمع آورى كرده است.[9]

5 ـ سفارش در مورد سبزيجات: نقل مى كنند كه حضرت على ـ عليه السّلام ـ بر سفره اى نمى نشستند الا اينكه بر آن سبزى باشد[10] و براى ميوه ها و سبزيجات خواص زيادى ذكر فرمودند كه براى اختصار به معرفى منبع آن، بسنده مى شود.[11]

توصيه هاى بهداشتى در مورد غذا خوردن: امام على ـ عليه السّلام ـ فرمود: كسى كه دوست دارد، خير خانه اش، زياد شود، قبل از شروع به غذا خوردن وضو بگيرد… [12]. همچنين، حضرت على ـ عليه السّلام ـ در توصيه اى به امام حسن ـ عليه السّلام ـ به خصلت هايى اشاره نمودند كه انسان را از طب بى نياز مى كند. بر سفره منشين الا وقتى كه اشتها دارى و خوب غذا را بجو… »[13]

ب) بهداشت فردى: در دين ما مسائلى مطرح شده كه يكى از آثار آن بهداشت و نظافت است و حكمت هايى نيز دارد كه خداوند جهان به آن عالم است.

1 – وضو: با واجب شدن وضو براى هر نماز، هر مسلمان در 24 ساعت حداقل سه بار بايد دست و صورت خود را بشويد.

2 – غسل: در اسلام غسل هاى واجب و غسل هاى بسيار زياد مستحبى وجود دارد (مثل غسل جمعه) كه يكى از اسرار بى شمار اين غسل ها، بهداشت و نظافت مى تواند باشد. البته حكمت هايى نيز دارد كه ما انسان ها بخاطر محدوديت درك به كنه آن نمى رسيم.

3 – پاكيزگى لباس: كه يكى از شرط هاى لباس نماز گزار است و هر مسلمان براى 5 نماز واجب خود بايد لباس تميز و پاكيزه بپوشد در غير نماز هم مسلمان بايد لباس پاكيزه بپوشد. پيامبر اكرم ـ صلّى الله عليه و آله ـ فرمودند: هر كس لباس مى گيرد (و مى پوشد) بايد آنرا پاكيزه كند.»[14]

4 ـ بهداشت دهان و دندان: امام على ـ عليه السّلام ـ فرمودند: مسواك زدن، پاك كننده دهان است و مورد رضاى خداوند.[15] همچنين فرمودند: با خلال كردن، غذا (در لاى دندانها) نمى ماند و بو نمى دهد و لذا حضرت ـ عليه السّلام ـ به خلال كردن و نوع چوب آن سفارش مى فرمودند.[16]

5 ـ كوتاه كردن شارب (سبيل، موى روى لب): امام على ـ عليه السّلام ـ: گرفتن شارب را نوعى نظافت مى دانند.[17]

6 ـ حمام: مولا على ـ عليه السّلام ـ در تعريف و تمجيد از اين مكان فرمودند: «چه جاى خوبى است حمام كه به ياد آتش جهنم مى اندازد و چرك را مى برد.»[18]

7 ـ حجامت: آن حضرت ـ عليه السّلام ـ اين كار را موجب سلامتى بدن و استحكام عقل، مى دانند.[19] و دستورات و مطالب ديگرى كه به اين تعداد بسنده مى شود.

ج) بهداشت عمومى: براى نمونه مى توان دو مورد زير را مورد توجه قرار دهيم:

1 ـ جمع آورى زباله: مولا على ـ عليه السّلام ـ فرمودند: دستمال آلوده را در خانه نگذاريد زيرا محل رشد شيطان (ميكروب) است.[20]

2 ـ بهداشت خانه: امام باقر ـ عليه السّلام ـ فرمودند: «جارو كشيدن خانه، فقر را مى برد.»[21] و امام على ـ عليه السّلام ـ فرمودند: خانه هايتان را از تار عنكبوت پاك كنيد و الا باعث فقر مى شود.[22] و نيز فرمودند: خاكروبه را پشت در قرار ندهيد زيرا محل شيطان (ميكروب) است.[23]

د) بهداشت جنسى: در مسايل بهداشت جنسى مسائلى مطرح شده كه علم روز نيز آن را تاكيد كرده است.

ـ ممنوعيت آميزش با زنان در حالت عادت ماهيانه: قرآن مى فرمايد: «و از تو درباره حيض سوال مى كنند، بگو چيز زيان بارى است و لذا در حالت قاعدگى از زنان كناره گيرى نمائيد و با آنها نزديكى ننمائيد تا پاك شوند.»[24]

ـ ممنوعيت زنا: كه قرآن از آن به «فاحشه» ياد كرده است.[25]

ـ ممنوعيت هم جنس بازى (لواط)[26]

ـ ممنوعيت استمنا (خود ارضائى) كه حرام است.[27]

[1] . الرى شهرى محمد، ميزان الحكمه، دار الحديث، الطبعه‌ الاولى، ج 4، ح 20327.
[2] . همان، ح 20330.
[3] . همان، ح 20314.
[4] . ر. ك: پژوهشى در اعجاز علمى قرآن، ج 2، صص 404-395 ـ بهداشت روان در اسلام، مهدى صانعى، مجموعه مقالات اولين همايش بين المللى نقس دين در بهداشت روان، (آذر 76)، دفتر نشر نويد.
[5] . سوره بقره، آيه 168، و نيز: سوره‌ مائده، آيه 88، سوره انفال، آيه 69، سوره‌ نحل، آيه 114.
[6] . سوره‌ اعراف، آيه 175.
[7] . سوره‌ انعام، آيه 145 و نيز: سوره نحل، آيه 115، سوره‌ بقره، آيه 173، سوره‌ مائده، آيه 3.
[8] . همان و سوره‌ بقره، آيه 219.
[9] . ر.ك: پژوهش در اعجاز علمى قرآن، ج 2، صص 319 – 315، صص 325 – 320، صص 330 – 327، صص 341 – 336.
[10] . الحر العاملى، تفصيل وسائل الشيعه، تحقيق و نشر، موسسه‌آل البيت لاحياء التراث، الطبعه الثانيه، 1414 ق، ج 24، ص 419، ح 30946.
[11] . دشتى محمد، مجموعه الگوهاى رفتارى امام على ـ عليه السّلام ـ، بهداشت و درمان، تهران، سازمان تحقيقات نيروى مقاومت بسيج، چاپ اول، 1380، فصل 8.
[12] . الشيخ صدوق، الخصال يا التحقيق، على اكبر الغفارى، جماعه‌ المدرسين الحوزه العلميه، ص 13.
[13] . وسائل الشيعه، ج 24، ص 245، ح 30451.
[14] . ميزان الحكمه، ج 4، ح 20332.
[15] . الشيخ الكلينى، فروع الكافى، التحقيق، على اكبر الغفارى، دارالكتب الاسلاميه، آخوندى، الطبعه الثالثه، 1367 ه، ج 6، ص 496، باب السواك، ح 4.
[16] . وسائل الشيعه، ج 24، ص 425.
[17] . الحرانى ابن شعبه، تحف العقول عن آل الرسول ـ صلّى الله عليه و آله ـ، التحقيق على اكبر الغفارى، موسسه النشر الاسلامى لجماعه المدرسين، الطبعه الثانيه، 1404 ق، ص 100.
[18] . وسائل الشيعه. ج 2، ص 29، ح 1383.
[19] . مجلسى محمد باقر، حليه المتقين، باب 9، فصل 12.
[20] .. واژه شيطان، به هر دو موجود پليد گفته مى شود. فروع الكافى، ج 6، ص 299، باب النوادر، ح 18.
[21] . ميزان الحكمه، ج 4، ح 20321.
[22] . همان، ج 4، ح 20326.
[23] . همان، ج 4، ح 20323.
[24] . سوره بقره، آيه 222.
[25] . سوره‌ اسراء، آيه 32 و نيز سوره‌ ممتحنه، آيه 12، سوره‌ نور، آيه 3 و 2.
[26] . ر. ك: سوره شعرا، آيه 165، سوره‌ اعراف، آيه 80، سوره عنكبوت، آيه 28.
[27] . دكتر رضائى در مورد حكمت ها و اسرار علمى و پزشكى اين چهار مورد توضيحات مفصلى دارند، ر. ك: پژوهش در اعجاز علمى قرآن، ج 2، صص 370- 375، صص 379 – 384، صص 389- 391، صص 394 – 392.
منبع :سايت مرکز مطالعات و پژوهش هاي فرهنگي حوزه علميه