انتظار اوقات شریف برای دعا

 دعا دارای آدابی است که رعایت آن در هنگام دعا لازم است. یکی از آداب این است که دعا کننده منتظ رسیدن اوقات شریفی باشد که دعا در آنها قریب به استجابت است. زمانهایی شریفی برای دعا در شریعت اسلام معین شده که دعا در این اماکن و زمانها از ارزش گذاری خاصی برخوردار است. مثلا روز عرفه از ايّام سال، و ماه رمضان از همه ماهها، و روز جمعه از هفته‏ها، و وقت سحر از ساعات شب زمانهای شریفی برای دعا است. خداوند متعال فرموده است: «وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ»‏.[1] از معصومین علیهم السلام نقل شده که: «خداوند در ثلث آخر هر شب و شب جمعه در اول شب فرشته‏اى به آسمان دنيا نازل و او را مأمور مى‏كند كه فرياد زند آيا هيچ خواهنده‏اى هست كه خواسته‏اش را بدهم، هيچ توبه كننده‏اى هست كه توبه‏اش را بپذيرم، هيچ آمرزش‏خواهى هست تا او را بيامرزم.»[2] در عدّة الدّاعى‏[3] از امام باقر علیه السلام روايت شده كه فرموده است: «همانا خداوند در هر شب جمعه از آغاز تا پايان آن از بالاى عرش خود ندا مى‏كند آيا هيچ بنده مؤمنى هست كه تا پيش از سپيده‏ دم براى دين و دنيايش مرا بخواند تا او را اجابت كنم؛ آيا هيچ‏ بنده مؤمنى هست كه تا پيش از طلوع فجر از گناهانش توبه كند تا توبه‏ اش را بپذيرم؛ آيا هيچ بنده مؤمنى هست كه روزى را بر او تنگ كرده باشم و تا پيش از طلوع فجر فزونى روزيش را از من بخواهد تا آن را زياد كنم و بر او توسعه دهم؛ آيا هيچ بنده مؤمن بيمارى هست كه تا پيش از دميدن صبح شفايش را از من بخواهد تا او را بهبود بخشم؛ آيا هيچ بنده مؤمن زندانى غمگينى هست كه آزاديش را از من بخواهد تا او را از زندانش آزاد گردانيده رهايى دهم؛ آيا هيچ بنده مؤمن ستمديده‏ اى هست كه پيش از سپيده‏ دم از من بخواهد كه حقّ او را باز ستانم تا او را يارى كرده حقّ او را بگيرم، فرمود: پيوسته به همين گونه ندا مى‏كند تا فجر بدمد.» از يكى از صادقين  علیهما السلام روايت شده است: «بنده مؤمن حاجتى را از خداوند مى‏خواهد و خداوند برآوردن حاجتش را تا روز جمعه به تأخير مى‏اندازد.» از امام صادق  علیه السلام درباره سخن يعقوب به فرزندانش كه‏ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي‏ فرموده است: «درخواست آنها را تا سحرگاه شب جمعه به تأخير انداخت.» و نيز از آن حضرت روايت شده كه پيامبر (ص) فرموده است: «كسى كه حاجتى دارد آن را در نماز عشاء از خدا بخواهد، زيرا آن به هيچ يك از امّتهاى پيشين داده نشده است، يعنى عشاى آخر.» در روايتى آمده است: «در سدس اوّل از نصف دوّم شب»، و آنچه اين حديث را تأييد مى‏كند رواياتى است كه در فضيلت و ترغيب كسى است كه در شب به هنگامى كه مردم خوابيده باشند نماز بگزارد، و در ميان غافلان ذكر خدا بگويد. شكّی نيست كه در آن هنگام خواب بر بيشتر مردم غلبه كرده است، بر خلاف نيمه اول شب زيرا بسا حالت روز در آن وقت ادامه داشته باشد. در آخر شب نيز ممكن است مردم براى امور معاش يا مسافرت به‏پاخيزند امّا وسط شب وقت غفلت و يا فراغ قلب براى عبادت است و وقتى است كه انسان با مجاهده با نفس از خواب دست مى‏كشد و از بستر نرم دورى‏ مى‏گزيند و با صاحب اختيار بندگان و پادشاه دنيا و آخرت خلوت مى‏كند و در آن نيمه شب مقصود همين است، چنان كه عمر بن اذينه روايت كرده است كه از ابى عبد اللّه علیه السلام  شنيدم كه مى‏فرمود: «در شب ساعتى است كه هر بنده مؤمن آن را درك كند و در آن ساعت نماز گزارد و دعا كند خداوند دعايش را اجابت مى‏كند؛ عرض كردم خداوند امور شما را اصلاح فرمايد اين كداميك از ساعات شب است؟ فرمود: «هنگامى كه نيمه شب بگذرد و سدس اوّل از نيمه دوّم باقى مانده باشد.»[4]

در باره اخباری دیگری هم هست. در كافى از ابى جعفر امام باقر علیه السلام روايت است: «از سحرگاه تا طلوع آفتاب درهاى آسمان باز مى‏شود و در آن هنگام روزيها قسمت مى‏گردد، و حوايج بزرگ در آن برآورده مى‏شود.»[5] الفقيه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم  نقل كرده است: «هنگام ظهر درهاى آسمان و درهاى بهشت باز مى‏شوند و دعا به اجابت مى‏رسد. و خوشا به حال كسى كه در اين وقت عمل شايسته‏اى از او بالا رود.»[6] در آداب جمعه گفته شد كه در روز جمعه ساعت نامعيّنى است كه در آن دعا به اجابت مى‏رسد، و سخنانى دراين‏ باره ذكر شد كه بايد به ياد داشت.

منبع: فيض كاشانى، محمد بن شاه مرتضى، راه روشن: ترجمه كتاب المحجة البيضاء في تهذيب الإحياء، ج2، آستان قدس رضوى، بنياد پژوهشهاى اسلامى ، چ 1، 1372ش.

[1] . ذاريات/ 18: و در سحرگاهان استغفار مى‏كنند.

[2] . الفقيه، ص 114، شماره 25.

[3] . همان مأخذ، ص 27؛ الفقيه، ص 113، شماره 24؛ بقيّه روايات در العدّه، ص 28 و 29.

[4] . پايان گفتار عدة الدّاعى.

[5] . همان مأخذ، ج 2، ص 478 در ضمن حديثى ديگر.

[6] . همان مأخذ، ص 56، شماره 12.