پیامبر و اهل بیت علیهم السلام » فضائل و مناقب » امام عصر (عج) »

امام مهدی(ع)در آینه آیات قرآنی

 در قرآن کریم آیاتی وجود دارد که با تفسیر امامان معصوم علیهم السلام این آیات بر امام عصر علیه السلام تطبیق داده شده است. در اینجا به برخی از این آیات و تفسیر آن اشاره می شود:

از امام صادق علیه السلام در تأویل آیه شریفه

«لِیُظْهِرَه عَلَى الدّین کُلِّه»[۱]«تا او را بر تمام ادیان غالب گرداند» ، روایت شده که فرمود: واللَّه ما نزل تأویلها بعد، ولا ینزل تأویلها حتّى یخرج القائم؛ به خدا قسم مضمون این آیه تحقّق نیافته و تحقق نمى‏ یابد تا قائم علیه السلام خروج کند.[۲]

از امام کاظم علیه السلام در تأویل آیه شریفه

«وَأسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَه ظاهِرَهً وَباطِنَه»[۳] «و نعمت‏هاى ظاهرى و باطنى خود را بر شما سرازیر کرد» ، روایت شده است که فرمود: النعمه الظاهره: الإمام الظاهر، والنعمه الباطنه: الإمام الغائب؛ یعنی مراد از نعمت ظاهرى امام ظاهر و آشکار است، و مقصود از نعمت باطنى امامى است که از دیده‏ ها پنهان باشد.[۴]

فضل بن شاذان رحمه الله از امام صادق علیه السلام نقل مى‏ کند که :

امام غایب (به هنگام ظهور) این آیه را تلاوت مى‏ کند :«بَقِیَّهُاللَّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنین»[۵]. «بقیّه اللَّه یعنى باقى ‏مانده حجّت ‏هاى الهى براى شما بهتر است اگر اهل ایمان باشید». بعد از آن مى ‏فرماید: من بقیه اللَّه و باقى ‏مانده حجتّ‏ هاى الهى هستم.[۶]

علىّ بن ابراهیم قمى‏ رحمه الله در تفسیرش از امام صادق علیه السلام نقل کرده است که آن حضرت فرمود:

مقصود از «بئر معطّله» – یعنى چاه پر آبى که تعطیل مانده و از آن بهره ‏بردارى نمى ‏شود – در آیه شریفه «وَبِئْرٍ مُعَطَّلَهٍ وَقَصْرٍ مَشیدٍ»[۷] ، حضرت مهدى (صلوات اللَّه علیه) است.[۸]

نعمانى‏ رحمه الله در کتاب «غیبت» در تفسیر آیه شریفه «فَلا اُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ × الجَوارِ الکُنَّسِ»[۹] ، از امام باقر علیه السلام نقل کرده است که فرمود: مراد از «خنّس» یعنى «ستاره پنهان‏ شده» آخرین امام است که از دیدگان پنهان مى شود.[۱۰](۱۵)

طبق روایاتى که وارد شده مراد از «ساعه» – در این آیات : «یَسْئَلُونَکَ عَنِ الساعَه»[۱۱] «از تو درباره آن ساعت مى‏ پرسند» ، «وَعِنْدَهُ عِلْمُ الساعَه»[۱۲]«علم به آن ساعت نزد او است» ، «وَما یُدْریکَ لَعَلّ الساعَه»[۱۳] «و تو چه مى‏ دانى شاید آن ساعت موقعش نزدیک باشد» ، و «الَّذینَ یُمارُونَ فِی الساعَه»[۱۴] «کسانى که درباره آن ساعت جدال مى‏ کنند هر آینه در گمراهى دور و درازى هستند» – وجود مقدّس حضرت مهدى ارواحنا فداه و ظهور شریف آن حضرت است .[۱۵](۲۰)

شیخ صدوق‏ رحمه الله در کتاب کمال الدین در تفسیر آیه شریفه

«هُدىً لِلْمُتَّقین  الَّذینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْب»[۱۶] «این قرآن پرهیزکاران را هدایت مى‏ کند، کسانى که به غیب ایمان دارند»، از امام صادق علیه السلام نقل کرده است که فرمود:

 المتّقون: شیعه علیّ‏ علیه السلام والغیب: فهو الحجّه الغائب. پرهیزکاران شیعیان حضرت على علیه السلام هستند، و مراد از غیب حجّت غایب است .[۱۷]

شرف الدین ‏رحمه الله در کتاب تأویل الآیات در تفسیر آیه شریفه

«وَالشَمْسِ وَضُحیها»[۱۸] «قسم به خورشید و تابش آن» مى‏ گوید: مراد از خورشید رسول خدا صلى الله علیه وآله وسلم است و مقصود از تابش خورشید و نور آن حضرت قائم ارواحنا فداه و ظهور آن حضرت مى‏ باشد.[۱۹]

على بن ابراهیم قمى رحمه الله در تفسیر آیه شریفه

«أمَّنْ یُجیبُ المُضْطَرَّ»[۲۰] «آیا کسى هست (جز خداوند) که مضطرّ را اجابت کند وقتى او را بخواند» ، از امام صادق علیه السلام نقل کرده است که فرمود: «نزلت فی القائم من آل محمّد علیهم السلام، هو واللَّه المضطرّ إذا صلّى فی المقام رکعتین ودعا اللَّه فأجابه، ویکشف السوء، ویجعله خلیفه فی الأرض؛ این آیه در حق قائم آل محمد علیهم السلام نازل شده است ، به خدا قسم «مضطرّ» او است ؛ هنگامى که در مقام ابراهیم دو رکعت نماز بگذارد و خدا را بخواند، خداوند دعاى او را مستجاب گرداند و اندوه و گرفتارى او را برطرف نماید، و او را در روى زمین جانشین خود قرار دهد».[۲۱]

مفضّل از امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه شریفه

«فإذا نُقِرَ فِی الناقُور»[۲۲] «هنگامى که در شیپور دمیده شود یا در قلب اشاره شود» ، نقل کرده است که فرمود: مقصود وقت ظهور حضرت مهدى (صلوات اللَّه علیه) است و خداوند زمانى که آن را اراده فرماید نقطه ‏اى را در دل مبارک آن حضرت به ارتعاش درمى ‏آورد و او در آن هنگام به امر خدا قیام مى‏ کند.[۲۳]

فرات ‏رحمه الله در کتاب تفسیر خود از امام حسین و امام باقر علیهما السلام در تفسیر آیات ابتداى سوره «شمس» روایت کرده است که فرمودند:مراد از «شمس» یعنى خورشید در آیه «وَالشَمْس وَضُحیها» رسول خدا صلى الله علیه وآله وسلم است ، و مراد از «قمر» یعنى ماه در آیه «وَالقَمَرِ إذا تَلیها» امیر مؤمنان على علیه السلام است ، و مقصود از «نهار» یعنى روز در آیه «وَالنَّهارِ إذا جَلَّیها» حضرت قائم (صلوات اللَّه علیه) است.[۲۴]

پی نوشت ها:

[۱] . سوره توبه ، آیه ۳۳ ؛ سوره فتح ، آیه ۲۸ ؛ سوره صفّ ، آیه ۹٫

[۲] . کمال الدین: ۶۷۰/۲ ح ۱۶، بحار الأنوار : ۳۲۴/۵۲ ح ۳۶ و ۶۰/۵۱ ح ۵۸ ، تفسیر برهان : ۱۲۱/۲ ح۱ ، تأویل الآیات: ۶۸۸/۲ ح۷ .

[۳] . سوره لقمان ، آیه ۲۰٫

[۴] . کمال الدین: ۳۶۸/۲ ح۶، بحار الأنوار : ۱۵۰/۵۱ ح۲، تفسیر برهان : ۲۷۷/۳ ح۲، کفایه الأثر: ۳۲۳، منتخب الأثر: ۲۳۹ ح۳، انوار المضیئه: ۲۰٫

[۵] . سوره هود ، آیه ۸۶ .

[۶] . نور الأبصار: ۱۷۲ . و در روایتى از امام باقر علیه السلام نقل شده است که فرمود : اوّل چیزى که امام زمان علیه السلام به آن تکلّم مى‏ کند این آیه است : «بَقِیَّهُ اللَّه خَیْرٌ لَکم إنْ کُنْتم مُؤْمنین» . «بحار الأنوار: ۱۹۲/۵۲ ضمن ح ۲۴».

[۷] . سوره حجّ ، آیه ۴۵٫

[۸] . تفسیر قمى : ۸۵/۲ ، فرموده است : «بِئْر مُعَطَّلَه» یعنى چاهى که از آن آب کشیده نشود و مقصود از آن امامى است که غایب گشته و از علم او بهره ‏بردارى نمى‏ شود . «تفسیر برهان : ۹۶/۳ ح۶ به نقل از تفسیر قمى» .

[۹] . سوره تکویر ، آیه ۱۵ و ۱۶ .

[۱۰] . غیبه نعمانى : ۷۵ سطر ۸ ، بحار الأنوار : ۵۱/۵ ذیل ح ۲۶ وص ۱۳۷ ح۶، تفسیر برهان : ۴۳۳/۴ ح۳٫ و نیز کلینی رحمه الله در کافى : ۳۴۱/۱ ح ۲۳، شیخ صدوق رحمه الله در کمال الدین: ۳۲۵/۱ ح۱ ، و شیخ طوسى رحمه الله در کتاب غیبت: ۱۰۱ (با کمى اختلاف) آن را روایت کرده ‏اند .

    در تأویل الآیات: ۷۶۹/۲ ح ۱۶ از اُمّ هانى نقل مى‏ کند که گفت : از امام باقر علیه السلام از تفسیر این آیه سئوال کردم ، فرمود : اى امّ هانى ! مقصود امامى است که در سال ۲۶۰ پنهان مى‏ شود سپس مانند ستاره درخشان در شب تاریک ظاهر مى‏ شود ، اى امّ هانى ! اگر زمان او را درک کنى چشمانت روشن خواهد شد .

[۱۱] . سوره أعراف ، آیه ۱۸۷ ؛ سوره نازعات ، آیه ۲

[۱۲] . سوره زخرف ، آیه ۸۵ .

[۱۳] . سوره أحزاب ، آیه ۶۳ ؛ سوره شورى ، آیه ۴٫

[۱۴] . سوره شورى ، آیه ۱۸ .

[۱۵] . بحار الأنوار : ۱/۵۳ ح ۶٫

[۱۶] . سوره بقره ، آیه ۲ و ۳ .

[۱۷] . ) کمال الدین: ۳۴۰/۲ ح ۲۰ و ۱۸/۱ سطر ۱، تفسیر برهان : ۵۳/۱ ح۵ و ۱۸۱/۲ ح۱، بحار الأنوار : ۵۲/۵۱ ح ۲۹ و ۱۲۴/۵۲ ح ۸ .

[۱۸] . سوره شمس ، آیه ۱ .

[۱۹] . تأویل الآیات: ۸۰۳/۲ ، و در ذیل آیه مذکور شش روایت آورده شده است ، ولى عبارتى که در متن ذکر شده در آنها نیست . در حدیث اوّل از این باب از امام صادق علیه السلام روایت شده است که فرمود : مقصود از «خورشید» وجود مقدّس امیر مؤمنان على علیه السلام است ، و مقصود از «تابش آن» قیام حضرت قائم (ارواحنا فداه) است . «بحار الأنوار : ۷۲/۲۴ ح ۶».

[۲۰] . سوره نمل ، آیه ۶۲٫

[۲۱] . تفسیر قمى : ۱۲۹/۲، بحار الأنوار : ۴۸/۵۱ ح ۱۱، تفسیر برهان : ۲۰۸/۳ ح۷ ، المحجّه : ۱۶۵٫

[۲۲] . کمال الدین: ۶۷۰/۲ ح ۱۶، بحار الأنوار : ۳۲۴/۵۲ ح ۳۶ و ۶۰/۵۱ ح ۵۸ ، تفسیر برهان : ۱۲۱/۲ ح۱ ، تأویل الآیات: ۶۸۸/۲ ح۷ .

[۲۳] . غیبه نعمانى : ۱۸۷ ح ۴۰، بحار الأنوار : ۵۷/۵۱ ح ۴۹، غیبه طوسى : ۱۳، بحار الأنوار : ۲۸۴/۵۲ ح ۱۱، الکافى : ۳۴۳/۱ ح ۳۰، کمال الدین: ۳۴۹/۲ ح ۴۲، الإمامه والتبصره: ۱۲۳ ح ۱۲۱٫

[۲۴] . تفسیر فرات: ۵۶۳ ح ۳ ، بحار الأنوار : ۷۹/۲۴ ذیل ح ۲۰، و آیه‏ ها در سوره شمس: ۳ – ۱ مى ‏باشند .