افندی ، عبدالله بن عیسی

محدث ، عالم رجالی ، مفسر ، کتاب شناسی ۱درقرن های ۱۱و ۱۲ ق .

عبدالله بن عیسی افندی ، اهل اصفهان . از خاندانی اهل مکتب بود و درکودکی پدر و مادر خود را از دست داد . از همان دوران به سرپرستی برادرودایی اش به دانش اندوزی روی آورد وتوانست تا پیش ازنوجوانی بسیاری ازمبانی اولیۀ دانش آن زمان را فرا بگیرد . درشرح حال افندی بیش ازهمه شما فراوان سفرهای اوتوجه برانگیزاست . براساس آنچه درمنابع آمده ، او به مناطق وسرزمین های چون عراق وحجاز وعثمانی وشمال وشمال غرب ایران وترکمنستان وافغانستان مسافرت کرده است ودرطی این سفرها امکان آن را یافته تا مشایخ بزرگ آن عصررا ملاقات کند .درگروه مشایخ اومی توان عالمانی مانند محمد باقرمجلسی ، آقا جمال خوانساری ، شیخ بهاءالدین فاضل هندی ، سید محمد موسوی میرلوحی ، ملا محمد صالح مازندرانی ، میرزا محمد شیروانی را برشمرد (میرصادقی ، ص ۱۲۹) .

افندی درطی سال های متمادی ، افزون برگرد آوری آثارومجموعه های گوناگون و شناسایی منابع ، تدریس هم می کرد وبه بسیاری ازشاگردان خود اجازۀ روایت داد که ازآن جمله اند سید عبدالله جزایری وملا محمد صادق ومیرمحمد حسین خاتون آبادی ، که هردوازنوادگان علامه مجلسی بودند ، وحزین لاهیجی وسید نورالدین جزایری (همان جا ؛ جعفریان  ذیل « میرزا عبدالله افندی» ، ص ۱۷۸) .

افندی ، که تبریزی تباروزادۀ اصفهان بود ، با سفرهای متعدد به سرزمین های اسلامی ، به ویژه با حضوردر دربارعثمانی ، امکان آن را یافت تا با گروه ها ومحافل علمی بسیاری ارتباط برقرار کند و ، ضمن بهره گیری علمی مخصوصاً درامرشناسایی منابع کتاب خانه های این سرزمین ها ، با آثارفراوانی آشنا شود . درهرشهری ، با حضوردرکتاب خانۀ آن دیار ، ازکتاب ها وحواشی وشروح آن ها یادداشت برمی داشت تا درنهایت مجموعۀ ریاض العلماء را با ابتنا برآن اطلاعات تهیه کرد . موضوع اصلی این کتاب شرح زندگی بزرگان وعالمانی ازمذاهب گوناگون است . افندی تدوین اثرخود را ازحدود سال ۱۱۰۶ ق آغازکرد وتا پایان عمربه تکمیل آن ادامه داد وحدود ربع قرن به طول انجامید (افندی ، ریاض العلماء ، ج ۳ ، ص ۲۳۱) . مؤلف گوید مطالعۀ برخی آثارهم چون مجالس المؤمنین قاضی نورالله شوشتری ووجود برخی افراط وتفریط ها درآن باعث تألیف ریاض العلماء شده است (ج ۵ ، ص ۲۶۹) . قصد وی آن بوده تا زندگی نامۀ علمای شیعه را اززمان غیبت امام زمان (عج) تا عصرخود بیان کند .دراین اثر ، شرح حال بسیاری ازفقیهان ومحدثان ومفسران وعالمان به علوم قرآنی وگاه فیلسوفان ومتکلمان وادیبان ونیزریاضی دانان وپزشکان را آورده است . ادب مؤلف درنامبری نخستین های هرعلم سبب شده تا شرح حالشان با صفات تکلف آمیزآغازشود . نام ونسب وموطن وزیست گاه وحضوراجتماعی وعلمی وحضورسیاسی – تاریخی صاحب ترجمه واستادان وشاگردان وسپس وصفی مفصل ازآثارو تألیفات اودرادامۀ هربخش آمده است .

درنسل های بعدی ، بسیاری ازعالمان درآثارخود ازریاض العلماء بهره برده اند، مخصوصاً کسانی چون محدّث نوری درفیض القدسی وخاتمۀ مستدرک ؛ خوانساری درروضات الجنات؛ آقا بزرگ طهرانی درطبقات اعلام الشیعه والذریعه ؛ کنتوری درکشف الحجب ؛ محسن امین دراعیان الشیعه . افزون برانتشاراین اثر ، علیرضا ذکاوتی قراگزلودر۱۳۶۳ ش طی مقالۀ بسیارسودمندی دربارۀ کتاب ریاض العلماء درنشریۀ نشردانش بسیاری ازدقایق آن متن را معرفی کرده است . ترجمۀ فارسی ریاض العلماء درنشریۀ نشردانش بسیاری ازدقایق آن متن را معرفی کرده است . ترجمۀ فارسی ریاض العلماء به قلم محمد باقرساعدی درانتشارات آستان قدس رضوی درسال ۱۳۶۶ منتشرشده است .

منبع:

میرصادقی، سید محمد حسین، (۱۳۸۷) در باره میرزا عبد الله افندی و نوشته هایش، مقالات و بررسی ها.

افندی ، عبد الله(۱۴۰۱ق)، ریاض العلما، به کوشش احمد حسینی، قم.