افسردگى در نوجوانان

سودابه ملك پور

«احساس مى‌كنم كه خيلى بي‌كس هستم»، « همه از من متنفرند» من حتي خودم هم از خودم متنفرم . چگونه مي‌توانم از اين چاه نكبت خلاص شوم» «نمي‌توانم درس بخوانم» « من هيچ دوستى ندارم» آيا اين جملات آشناست؟ آيا نظير چنين جملاتى را از زبان نوجوان خود شنيده‌ايد؟ افسردگى در بين نوجوانان بيشتر از آنچه قبلاً فكر مي‌كردند، رايج است. نوجوانى كه بنظر گوشه‌گير و تنها مي‌رسد، در بيشتر موارد درگير يك دوره حل مسئله است. در حاليكه براى برخى ديگر يك مشكل جدي تر است كه حتى در مواردى مي‌تواند منجر به خودكشى شود. نوجوانان افسرده احساس غمگينى مي‌كنند و ممكن است اين حالت را بعنوان احساس بي‌كسى استنباط نمايند. معمولاً اينگونه نوجوانان در ارتباطات خود با خانواده و دوستان راحت نيستند. آنها اغلب توانايي تمركز حواس ضعيفى دارند، در شروع عمل و اقدامات خودانگيخته بي‌نهايت مشكل دارند، تغييرات قابل توجهى در نحوه تفكر و رفتار آنها مشاهده مي‌شود، اغلب اوقات در طول شب با اختلالات خواب مواجهند و تغييراتي در الگوهاى غذاخوردن آنها مشاهده مي‌شود، ممكن است احساس شديد خستگى كنند، انگار خود را بزور حركت مي‌دهند يا برعكس برخي از آنان بسيار پرانرژى هستند، ممكن است احساس گناه يا بي‌ارزشي كنند. نوجوانى كه مبتلا به بيمارى افسردگى است، اگر كمكي كه به آن نياز دارد دريافت نكند، ممكن است اقدام به خودكشى نمايد. بطور عادى نوجوانان وقتى كه غمگين باشند درباره غمشان شكايت يا صحبت مي‌كنند و سعى مي‌كنند كه براى رفع آن كاري كنند. بطور كلى افراد در نوجوانى از والدينشان دور مي‌شوند و بيشتر با همسالان خود تماس و ارتباط برقرار مي‌كنند. تفاوت بين غم معمولى نوجوانان و افسردگى بستگى به مدت زمان، شدت و ميزان انحراف خلق از خلق و رفتار معمول نوجوان دارد. نوجوانان به دلايل مختلف غمگين مي‌شوند. نوجوانانى كه بطور ممتد تحت فشار روانى هستند، افسرده مي‌شوند و اين موارد بيشتر در خانواده‌هايى اتفاق مي‌افتد كه مورد مشابهى در بين اعضاى خانواده از افسردگى وجود داشته است.

چند نكته مهم

– در اجراى انضباط از تقويت مثبت استفاده كنيد. شرمسارى و تنبيه در برقرارى انضباط ممكن است باعث بروز احساس بي‌ارزشي و عدم كفايت در اداره امور زندگى در نوجوان گردد.

– از ابراز حمايت بيش از حد و راهنمايى بى حد به نوجوان احتراز كنيد. حمايت بيش از حد امكان هر گونه بروز اشتباهي را از نوجوان مي‌‌ گيرد. هدايت و راهنمايى بيش از حد در زمينه آنچه كه بايد و آنچه كه نبايد توسط والدين باعث مي‌شود كه نوجوان فكر كند آنها به او اعتماد ندارند.

– انتظار پذيرش مطلق از طرف نوجوان خود نداشته باشيد.

– از نوجوان خود انتظار تكميل و برآوردن آرزوها و اهداف ناكام خود را نداشته باشيد.

مجدداً ذكر مي‌گردد كه گاهگاهى احساس ناخشنودى در بين نوجوانان شايع است.

علائم افسردگى نوجوانان

درصورتي كه متوجه شديد حداقل 3 مورد يا بيشتر از موارد ذيل بمدت دوهفته يا بيشتر ادامه دارد احتمال ابتلا به افسردگى نوجواني وجود دارد:

– گريه كردن، غمگينى يا بداخلاقى

– گوشه گيرى (احتراز از دوستان، فعاليتها و وقايع اجتماعي)

– مشكلات خواب

– مشكلات تغذيه

– افت عملكرد مدرسه اى

– فعاليت زيادى يا فقدان فعاليت انرژى

– احساس گناه يا خودكم بينى

– خستگى بيش از حد و دائمى

– اشتغال ذهنى بيش از حد در مورد مرگ، مردن يا آرزوى مرگ

اگر نوجوانى كه مبتلا به افسردگى است كمكى دريافت نكند ممكن است بعنوان يك راه فرار از اين موقعيت، اقدام به خودكشي نمايد.

چهارنشانه‌اي كه احتمال اقدام به خودكشى را مشخص مي‌كند عبارتند از :

1- تهديد يا صحبت كردن در مورد كشتن خود

2- ابراز آمادگى براى مرگ مثل بخشيدن مايملك خود، وصيت‌نامه، نامه‌هاى وداع، يا خداحافظى كردن)

3- بنحويى صحبت كردن كه انگار هيچ اميدى به آينده ندارد.

4- احساس بيكسى و نااميدى نسبت به خود يا سايرين

نوجواناني كه هر كدام از اين علائم را نشان دهند بايستى حتماً به روانپزشك ارجاع شوند و كمك تخصصى ويژه دريافت كنند. اگر احساس مي‌كنيد كه نوجوان شما ممكن است از افسردگى رنج ببرد پيشنهاد مي‌شود كه نسبت به ارجاع او به يك متخصص باتجربه بهداشت روان و انجام ارزيابي دقيق اقدام نماييد.

كمكهايي كه شما مي‌توانيد بكنيد:

– داوطلب گوش دادن به صحبتهاى آنان باشيد. زمانى را واقعاً صرف نوجوان خود كنيد. احساس نكنيد كه هميشه بايد توان پاسخگويي به سئوالات آنها را داشته باشيد . فقط گوش كنيد.

– مسئله مطرح شده توسط آنها را كاملاً جدى بدانيد. آن مسئله ممكن است براى شما مهم نباشد ولى براى آنها اهميت دارد. به نوجوان خود نشان دهيد كه مورد توجه شماست و سعى در درك او داريد.

– نوجوان خود را تنها نگذاريد. بيان اين جمله كمكى به نوجوان نمي‌كند: «چيزى نشده، سرت را بالا بگير، فردا حتماً روز بهترى خواهد بود، مسئله‌اى كه بوجود آمده براى او كاملاً جدى و واقعى است.

– نوجوان را تشويق كنيد كه با ساير بزرگسالان نيز همانند شما صحبت كند. به او پيشنهاد كنيد كه به آنها بعنوان يك دوست بزرگسال اعتماد كند. (اين افراد مورد اعتماد والدين باشند)

– سعى كنيد نشان دهيد كه آنها برايتان اهميت دارند. آنها ممكن است از شما دورى كنند. در كنار آنها بمانيد. سعى كنيد شرايطى را فراهم كنيد كه با شما كارى را بطور مشترك انجام دهند. به آنان تأكيد نكنيد كه بايستى شاد باشند. با آنها و احوالشان كنار بياييد.

– به موقع به آنها پيشنهاد كمك كنيد. دريافت كمك به موقع مانع از فرورفتن نوجوان در افسردگى عميق تر مي‌شود و پيشگيري از بروز اختلال مي‌گردد.

– سعى كنيد تا علت اندوه نوجوان را دريابيد . منشاء غم كجاست؟ با درك منشاء بروز غم نوجوان بهترين وسيله براي آزادساختن خود از اثرات آنرا در اختيار دارد.

– انتظار طرد داشته باشيد. اگر سعى در ارتباط يا حمايت از نوجوان افسرده‌اى را داريد تعجب نكنيد كه گاهى پاسخهاي منفى و يا رفتار تحريك پذيرى نشان دهند. اين وضعيت را شخصى و خصوصى تعبير نكنيد. يك اصل مهم صبورى و تحمل است.

– بخاطر داشته باشيد كه شما نمي‌توانيد مسئول اعمال شخص ديگري كه تحت فشار روانى يا افسردگى يا افكار خودكشى است باشيد. آنچه كه شما مي‌توانيد انجام دهيد ايفاي نقش بعنوان يك دوست مسئول علاقمند در كنار نوجوان به هنگام موقعيتهاي سخت مي‌باشد. در اين برهمه زمانى مي‌توانيد به نگراني‌هاى آنها گوش كنيد، از آنها حمايت كنيد و براى دريافت كمك‌هاى تخصصى آنها را راهنمايي و ارجاع دهيد.

* كارشناس ارشد روانشناسى كودكان استثنايي