,

اعمال شب نيمه شعبان

اين شب، شب بسيار مباركى است؛ از امام صادق(عليه السلام) روايت شده است كه از امام محمّد باقر(عليه السلام) از فضيلت شب نيمه شعبان سؤال شد، فرمود: آن شب، بعد از شب قدر بافضيلت ترين شب هاى سال است. در اين شب، خداوند به بندگانش فضل خود را عطا مى فرمايد و به كرم خويش، آنان را مى آمرزد؛در اين شب، براى تقرّب به خداوند سعى و كوشش نماييد! زيرا اين شب، شبى است كه خداوند به ذات مقدّس خود قسم ياد كرده است كه نيازمندى را دست خالى برنگرداند، مادامى كه معصيت و گناهى را نخواهد و شبى است كه خداى متعال آن را براى ما اهل البيت(عليهم السلام) قرار داد، آن گونه كه شب قدر را براى پيامبر ما قرار داد. پس در دعا و ثناى الهى در اين شب كوشش كنيد.(1)

از جمله بركات اين شب اين است كه ولادت باسعادت منجى عالم بشريّت، مهدى موعود، امام زمان ـ عجّل اللّه تعالى فرجه الشّريف ـ در سحر اين شب در سال 255، در «سرّ من رأى»، واقع شد، و بر شرافت اين شب افزود.

براى اين شب چند عمل است:

اوّل: غسل است كه طبق روايتى از امام صادق(عليه السلام) سبب تخفيف گناهان است.(2)

دوم: احياى اين شب است، به نماز و دعا و استغفار. در روايتى كه حضرت امير مؤمنان(عليه السلام) از رسول خدا(صلى الله عليه وآله) نقل مى كند آمده است: «هنگامى كه شب نيمه شعبان فرا مى رسد آن را به عبادت به سر بريد و روزش را روزه بداريد، زيرا از اوّل تا آخر اين شب، از جانب خداوند ندا مى آيد: آيا استغفار كننده اى هست كه از گناهان خويش آمرزش طلبد، تا گناهان او را بيامرزم؟ آيا كسى هست كه طلب روزى كند و من روزى او را وسعت بخشم؟».(3)

همچنين در روايتى آمده است كه جبرئيل به رسول خدا(صلى الله عليه وآله) گفت: هر كس اين شب را به تسبيح و تكبير و دعا و نماز و استغفار و… احيا بدارد، خداوند گناهانش را مى آمرزد، و جايگاه و منزل او بهشت خواهد بود…

اى محمّد! اين شب را احيا بدار، و به امّتت فرمان ده آن را احيا دارند.

جبرئيل پس از بيان فضايل ديگرى براى اين شب، در پايان گفت: محروم واقعى كسى است كه از خير و بركت اين شب محروم باشد!(4)

از امام زين العابدين(عليه السلام) نيز احياى اين شب نقل شده است.(5)

همچنين در روايتى از رسول خدا(صلى الله عليه وآله) نقل شده است كه هر كس اين شب را احيا بدارد، در آن روز كه قلبها مى ميرد، قلبش نخواهد مرد.(6)

سوم: زيارت امام حسين(عليه السلام) در اين شب از افضل اعمال است، و باعث آمرزش گناهان است.(7) در فضيلت زيارت امام حسين(عليه السلام) در اين شب روايات متعدّدى نقل شده است از جمله:

1ـ ابوبصير از امام صادق(عليه السلام) روايت كرده است: هر كس دوست دارد يكصد و بيست و چهار هزار پيامبر با او مصافحه كند، در نيمه شعبان، قبر حسين(عليه السلام) را زيارت كند؛ زيرا ارواح پيامبران در اين شب به اذن خداوند به زيارت آن حضرت مى روند!(8)

2ـ در روايت ديگرى امام صادق(عليه السلام) فرمود: وقتى كه نيمه شعبان مى شود از افق اعلى (از جانب خداوند) به زائر امام حسين(عليه السلام) ندا مى دهند كه، اكنون با گناهان آمرزيده برگرد، پاداش تو به عهده پروردگارت و پيامبر خداست!(9)

حدّاقلّ زيارت آن حضرت آن است كه انسان آن شب، بر روى بام خانه و يا فضاى باز ديگرى برود و به سمت راست و چپ آسمان نگاه كند، آنگاه به بالاى سر نظر افكند و با انگشت به سمت راستِ قبله اشاره كند و بگويد: اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا أبا عَبْدِ اللّهِ، اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يَابْنَ رَسُولِ اللّهِ، اَلسَّلامُ عَلَيْكَ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَكاتُهُ.(10)

براى شب نيمه شعبان زيارت مخصوصه اى نيز مى باشد كه در بخش زيارات گذشت. (صفحه 412)

چهارم: خواندن اين دعاست كه جناب «سيّد بن طاووس» و «شيخ طوسى» آن را نقل كرده اند و به منزله زيارت امام زمان(عليه السلام) است:

اَللّهُمَّ بِحَقِّ لَيْلَتِنا هذِهِ وَمَوْلُودِها وَحُجَّتِكَ، وَمَوْعُودِهَا الَّتى قَرَنْتَ اِلى

خدايا به حق اين شبى كه ما در آنيم و به حق آن كس كه در آن به دنيا آمدهو حجتت و موعود آن كه همراه كردى

فَضْلِها فَضْلاً، فَتَمَّتْ كَلِمَتُكَ صِدْقاً وَعَدْلاً لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِكَ، وَلا مُعَقِّبَ

به فضيلت اين شب فضيلت ديگرى و بدين سبب تمام شد كلمه تو براستى و عدالت تغيير دهنده اى براى كلمات تو نيست و پس زننده اى

لاِياتِكَ، نُورُكَ الْمُتَاَلِّقُ، وَضِيآؤُكَ الْمُشْرِقُ، وَالْعَلَمُ النُّورُ فى طَخْيآءِ

براى آيات تو نيست آن نور درخشانت و آن روشنى فروزانت و آن نشانه نورانى در شب تاريك

الدَّيْجُورِ، اَلْغائِبُ الْمَسْتُورُ، جَلَّ مَوْلِدُهُ، وَكَرُمَ مَحْتِدُهُ، وَالْمَلائِكَةُ شُهَّدُهُ،

ظلمانى آن پنهان غايب از انظار كه ولادتش بزرگ و كريم الاصل بود و فرشتگان گواهان اويند

وَاللهُ ناصِرُهُ وَمُؤَيِّدُهُ اِذا آنَ ميعادُهُ، وَالْمَلائِكَةُ اَمْدادُهُ، سَيْفُ اللهِ الَّذى لا

و خدا ياور و كمك كار اوست در آن هنگام كه وعده اش برسد و فرشتگان مددكارش باشند آن شمشير برنده خدا كه

يَنْبُو، وَنُورُهُ الَّذى لا يَخْبُو، وَ ذُوالْحِلْمِ الَّذى لا يَصْبُوا، مَدارُ الدَّهْرِ،

كُند نشود و نور او كه خاموش نگردد و بردبارى كه كار بى رويه انجام ندهد چرخ روزگار بخاطر او گردش كند

وَنَواميسُ الْعَصْرِ، وَوُلاةُ الاَْمْرِ، وَالْمُنَزَّلُ عَلَيْهِمْ ما يَتَنَزَّلُ فى لَيْلَةِ الْقَدْرِ،

و او و پدران معصومش نواميس هر عصر و واليان امر خدايند در شب قدر آنچه نازل شود بر ايشان نازل گردد

وَاَصْحابُ الْحَشْرِ وَالنَّشْرِ، تَراجِمَةُ وَحْيِهِ، وَوُلاةُ اَمْرِهِ وَنَهْيِهِ، اَللّـهُمَّ

و آنهايند صاحبان حشر و نشر و مفسران وحى خدا و سرپرستان امر و نهى او خدايا

فَصَلِّ عَلى خاتِمِهْم وَقآئِمِهِمُ، اَلْمَسْتُورِ عَنْ عَوالِمِهِمْ، وَاَدْرِكْ بِنا أَيّامَهُ،

پس درود فرست بر خاتم ايشان و قائمشان كه در پس پرده است از عوالم آنها و ما را به روزگار او

وَظُهُورَهُ وَقِيامَهُ، وَاجْعَلْنا مِنْ اَنْصارِهِ، وَاقْرِنْ ثارَنا بِثارِهِ، وَاكْتُبْنا فى

و زمان ظهور و قيامش برسان و از جمله يارانش قرارمان ده و خونخواهى ما را به خونخواهى او مقرون گردان و نام ما را در

اَعْوانِهِ وَخُلَصآئِهِ، وَاَحْيِنا فى دَوْلَتِهِ ناعِمينَ، وَبِصُحْبَتِهِ غانِمينَ، وَبِحَقِّهِ

زمره ياران و مخصوصانش ثبت فرما و ما را در دولتش شادكام و متنعم و به هم نشينيش بهره مند و به گرفتن حقش

قآئِمينَ، وَمِنَ السُّوءِ سالِمينَ، يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ، وَالْحَمْدُللهِِ رَبِّ

پا بر جا بدار و از بديها بر كنارمان كن اى مهربانترين مهربانان و ستايش خاص خدا پروردگار

الْعالَمينَ، وَصَلَّى اللّهُ عَلى سَيِّدِنا مُحَمَّد خاتَمِ النَّبِيّينَ وَالْمُرْسَلينَ،

جهانيان است و درودهاى او بر آقاى ما محمّدخاتم پيمبران و مرسلين

وَعَلى اَهْلِ بَيْتِهِ الصّادِقينَ، وَعِتْرَتِهَ النّاطِقينَ، وَالْعَنْ جَميعَ الظّالِمينَ،

و بر خاندان راستگو و عترت حقگويش باد و از رحمت خود دور ساز تمام ستمكاران را

واحْكُمْ بَيْنَنا وَبَيْنَهُمْ يا اَحْكَـمَ الْحـاكِميـنَ.(11)

و ميان ما و ايشان داورى كن اى محكمترين حكم كنندگان.

پنجم: «شيخ طوسى» از اسماعيل بن فضل هاشمى روايت كرده كه گفت: حضرت صادق(عليه السلام) اين دعا را به من تعليم داد تا آن را در شب نيمه شعبان بخوانم:

اَللّـهُمَّ اَنْتَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ، اَلْعَلِىُّ الْعَظيمُ، اَلْخالِقُ الرّازِقُ، اَلْمُحْيِى

خدايا تويى زنده پاينده والاى بزرگ آفريننده و روزى دهنده زنده كننده

الْمُميتُ، اَلْبَدىءُ الْبَديعُ، لَكَ الْجَلالُ وَلَكَ الْفَضْلُ، وَلَكَ الْحَمْدُ وَلَكَ

و ميراننده آغاز كننده و پديد آرنده، براى توست بزرگى و از آن توست فضيلت و ستايش و از آن تو

الْمَنُّ، وَلَكَ الْجُودُ وَلَكَ الْكَرَمُ، وَلَكَ الاَْمْرُ وَلَكَ الْمَجْدُ وَلَكَ الْشُّكْرُ،

است نعمت و جود و خاص توست بزرگوارى و از توست فرمان و شوكت و خاص تو است سپاسگزارى

وَحْدَكَ لا شَريكَ لَكَ، يا واحِدُ يا اَحَدُ، يا صَمَدُ يا مَنْ لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ،

كه يگانه اى و شريكى برايت نيست اى يگانه اى يكتا اى بى نياز اى كه فرزندى ندارد و فرزند كسى نباشد

وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً اَحَدٌ، صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد، وَاْغفِرْ لى

ونيست برايش همتايى هيچ كس درود فرست بر محمّد و آل محمّد و بيامرز مرا

وَارْحَمْنى، وَاكْفِنى ما اَهَمَّنى، وَاقْضِ دَيْنى، وَوَسِّعْ عَلَىَّ فى رِزْقى،

و به من رحم كن و كفايت كن از من آنچه فكر مرا به خود مشغول كرده و قرضم را ادا كن و در روزيم گشايش ده

فَاِنَّكَ فى هذِهِ اللَّيْلَةِ كُلَّ اَمْر حَكيم تَفْرُقُ، وَمَنْ تَشآءُ مِنْ خَلْقِكَ تَرْزُقُ،

زيرا كه تو در اين شب هر كار محكمى را از هم جدا كنى و هر يك از مخلوقات خود را بخواهى روزى دهى

فَارْزُقْنى وَاَنْتَ خَيْرُ الرّازِقينَ، فَاِنَّكَ قُلْتَ وَ اَنْتَ خَيْرُ الْقآئِلينَ النّاطِقينَ:

پس روزيم ده كه تو بهترين روزى دهندگانى زيرا تو خود گفتى و تو بهترين گويندگان و ناطقان هستى كه فرمودى

وَاسْئَلُوا اللهَ مِنْ فَضْلِهِ. فَمِنْ فَضْلِكَ اَسْئَلُ، وَ اِيّاكَ قَصَدْتُ، وَ ابْنَ نَبِيِّكَ

«از خدا بخواهيد از فضل او» پس من از فضل تو مى خواهم و تو را قصد كردم و به فرزند پيمبرت

اعْتَمَدْتُ، وَ لَكَ رَجَوْتُ، فَارْحَمْنى يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ.(12)

اعتماد كردم و از تواميدوارم پس به من رحمت كن اى مهربانترين مهربانان.

ششم: اين دعا را بخواند كه حضرت رسول(صلى الله عليه وآله) در اين شب مى خواندند:

اَللّهُمَّ اقْسِمْ لَنا مِنْ خَشْيَتِكَ ما يَحُولُ بَيْنَنا وَبَيْنَ مَعْصِيَتِكَ، وَمِنْ

خدايا بهره ما كن از ترس خود بدان اندازه كه حائل شود ميان ما و نافرمانيت و از

طـاعَتِكَ ما تُبَلِّغُنا بِهِ رِضْوانَكَ، وَمِنَ الْيَقينِ ما يَهُونُ عَلَيْنا بِهِ مُصيباتُ

اطاعت خويش بدان مقدار كه ما را به خشنودى و رضوان تو برساند و از يقين بدان حد كه بوسيله آن ناگواريهاى

الدُّنْيا، اَللّـهُمَّ اَمْتِعْنا بِاَسْماعِنا وَاَبْصارِنا وَقُوَّتِنا ما اَحْيَيْتَنا، وَاجْعَلْهُ

دنيا بر ما آسان گردد خدايا ما را به گوشهايمان و ديده هامان و نيرويمان تا زنده ايم بهره مند ساز

الْوارِثَ مِنّا، وَاجْعَلْ ثارَنا عَلى مَنْ ظَلَمَنا، وَانْصُرنا عَلى مَنْ عادانا، وَلا

و آن را وارث ما گردان و خون ما را به گردن كسى انداز كه بر ما ستم كرده و يارى ده ما را بر كسى كه با ما دشمنى كند

تَجْعَلْ مُصيبَتَنا فى دينِنا، وَلا تَجْعَلِ الدُّنْيا اَكْبَرَ هَمِّنا، وَلا مَبْلَغَ عِلْمِنا،

و مصيبت ما را در دينمان قرار مده و دنيارا بزرگترين اندوه ما قرار مده و نيز آخرين حد دانش ما قرارش مده

وَلا تُسَلِّطْ عَلَيْنا مَنْ لا يَرْحَمُنا، بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ.(13)

و مسلّط مكن بر ما كسى را كه بر ما رحم نكند به رحمتت اى مهربانترين مهربانان.

و اين دعاى جامع و كاملى است كه خواندن آن در اوقات ديگر نيز غنيمت است و از عوالى اللّئالى نقل شده كه حضرت رسول(صلى الله عليه وآله)هميشه اين دعا را مى خواندند.(14)

هفتم: صلوات هر روز ماه شعبان را (صفحه 670) كه در وقت ظهر خوانده مى شود، بخواند.(15)

هشتم: دعاى كميل (صفحه 98) را كه حضرت على(عليه السلام) در اين شب آن را به كميل تعليم داد، بخواند.

نهم: در اين شب صد مرتبه بگويد: سبحان اللّه و صد مرتبه بگويد: الحمد للّه و صد مرتبه بگويد: اللّه اكبر و صد مرتبه بگويد: لا إلهَ إلاَّ اللّهُ كه طبق روايتى از امام باقر(عليه السلام) هركس چنين كند، خداوند گناهان گذشته او را بيامرزد و حاجت هاى دنيوى و اخروى او را برآورده سازد.(16)

دهم: مرحوم «شيخ طوسى» از «ابويحيى» روايتى را نقل مى كند كه مى گويد: به مولايم امام صادق(عليه السلام) عرض كردم: بهترين دعا، در اين شب كدام است؟ فرمود: وقتى كه نماز عشا را بجا آوردى، دو ركعت نماز بگزار و در ركعت اوّل سوره «حمد» و سوره «قل يا ايّها الكافرون»و در ركعت دوم، سوره «حمد» و سوره «توحيد» را بخوان؛ پس از نماز، سى و سه مرتبه بگو: سبحان اللّه سى و سه مرتبه الحمد للّه و سى و چهار مرتبه اللّه اكبر. آنگاه بگو:

يا مَنْ اِلَيْهِ مَلْجَأُ الْعِبادِ فِى الْمُهِمّاتِ، وَاِلَيْهِ يَفْزَعُ الْخَلْقُ فىِ الْمُلِمّاتِ،

اى كه به سوى اوست پناه بندگان در كارهاى اندوه خيز و به سوى او پناه برند خلايق در پيش آمدهاى ناگوار

يا عالِمَ الْجَهْرِ وَالْخَفِيّاتِ، وَ يا مَنْ لا تَخْفى عَلَيْهِ خَواطِرُ الاَْوْهامِ،

اى داناى آشكار و نهان و اى كه بر او پنهان نماند انديشه هايى كه در دلها افتد

وَتَصَرُّفُ الْخَطَراتِ، يا رَبَّ الْخَلايِقِ وَالْبَرِيّاتِ، يا مَنْ بِيَدِهِ مَلَكُوتُ

و تصرف كردن آن خاطرات اى پروردگار خلايق و آفريدگان اى كه ملكوت

الاَْرَضينَ وَالسَّمواتِ، اَنْتَ اللهُ لا اِلـهَ اِلاَّ اَنْتَ، اَمُتُّ اِلَيْكَ بِلا اِلـهَ اِلاَّ اَنْتَ،

زمينها و آسمانها بدست اوست تويى خدايى كه معبودى جز تو نيست بسويت توسل جويم به كلمه «لا اله الا انت»

فَبِلا اِلـهَ اِلاَّ اَنْتَ، اِجْعَلْنى فى هِذِهِ اللَّيْلَةِ مِمَّنْ نَظَرْتَ اِلَيْهِ فَرَحِمْتَهُ،

پس اى خدايى كه معبودى جز تو نيست بگردان مرا در اين شب از كسانى كه بسويش نگريسته و مورد رحم خويش قرارش داده

وَسَمِعْتَ دُعآئَهُ فَاَجَبْتَهُ، وَعَلِمْتَ اسْتِقالَتَهُ فَاَقَلْتَهُ، وَتَجاوَزْتَ عَنْ

و دعايش شنيده و اجابت كرده و پشيمانيش را دانسته پس او را پذيرفته اى و از خطاهاى گذشته اش

سالِفِ خَطيئَتِهِ، وَعَظيمِ جَريرَتِهِ، فَقَدِ اسْتَجَرْتُ بِكَ مِنْ ذُنُوبى، وَلَجَاْتُ

و گناه بزرگش در گذشته اى پس من از گناهانم به تو پناهنده شده و به تو ملتجى گشته ام در اين كه

اِلَيْكَ فى سَتْرِ عُيُوبى، اَللّـهُمَّ فَجُدْ عَلَىَّ بِكَرَمِكَ وَفَضْلِكَ، وَاحْطُطْ

عيوبم را بپوشانى خدايا پس جود كن بر من به كرم خودو فضلت و بريز

خَطاياىَ بِحِلْمِكَ وَعَفْوِكَ، وَتَغَمَّدْنى فى هذِهِ اللَّيْلَةِ بِسابِغِ كَرامَتِكَ،

خطاهاى مرا به بردبارى و گذشت خويش و فراگير مرا در اين شب به فراوان كرمت

وَاجْعَلْنى فيها مِنْ اَوْلِيآئِكَ الَّذينَ اجْتَبَيْتَهُمْ لِطاعَتِكَ، وَ اخْتَرْتَهُمْ

و بگردان مرا در اين شب از آن دوستانت كه آنان را براى طاعت خويش برگزيده و براى

لِعِبادَتِكَ، وَ جَعَلْتَهُمْ خالِصَتَكَ وَصَفْوَتَكَ، اَللّـهُمَّ اجْعَلْنى مِمَّنْ سَعَدَ

پرستشت انتخاب فرمودى و ايشان را جزء خاصان درگاه و برگزيدگانت قراردادى خدايابدار مرا از آن كسانى كه

جَدُّهُ، وَ تَوَفَّرَ مِنَ الْخَيْراتِ حَظُّهُ، وَ اجْعَلْنى مِمَّنْ سَلِمَ فَنَعِمَ، وَ فازَ فَغَنِمَ،

كوششش به جايى رسيده و از نيكيها بهره فراوان نصيبش گشته و بگردانم از آنان كه تندرست شده و متنعم و رستگار و بهره مند گشته

وَ اكْفِنى شَرَّ ما اَسْلَفْتُ، وَ اعْصِمْنى مِنَ الاِْزدِيادِ فى مَعْصِيَتكَ، وَ حَبِّبْ

و كفايت كن مرا از شر آنچه كرده ام و نگاهم دار از افزودن در نافرمانيت و دوست گردان نزد من

اِلَىَّ طاعَتَكَ، وَ ما يُقَرِّبُنى مِنْكَ، وَ يُزْلِفُنى عِنْدَكَ، سَيِّدى اِلَيْكَ يَلْجَأُ

فرمانبرداريت را و آنچه مرا به تو نزديك و مقرّب درگاهت گرداندآقاى من به سوى تو پناه آرد

الْهارِبُ، وَ مِنْكَ يَلْتَمِسُ الطّالِبُ، وَ عَلى كَرَمِكَ يُعَوِّلُ الْمُسْتَقيلُ التّائِبُ،

شخص گريز پاى و از تو عاجزانه طلب كند جوينده و بر كرم تو تكيه كند شخص عذرخواه و توبه كننده

اَدَّبْتَ عِبادَكَ بالتَّكَرُّمِ، وَ اَنْتَ اَكْرَمُ الاَْكْرَمينَ، وَاَمَرْتَ بِالْعَفْوِ عِبادَكَ،

ادب كردى بندگانت را به كرمورزى به آنها و تو كريمترين كريمانى و تو خود به بندگانت دستور گذشت دادى

وَاَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحيمُ، اَللّـهُمَّ فَلا تَحْرِمْنى ما رَجَوْتُ مِنْ كَرَمِكَ، وَ لا

و خود آمرزنده و مهربانى خدايا پس مرا از آنچه از كرمت اميد دارم

تُؤْيِسْنى مِنْ سابِـغِ نِعَمِكَ، وَ لا تُخَيِّبْنى مِنْ جَزيلِ قِسَمِكَ فى هذِهِ

محرومم مكن و از نعمت هاى ريزانت مأيوسم مدار و از بهره هاى فراوانت كه در اين

اللَّيْلَةِ لاَِهْلِ طاعَتِكَ، وَاجْعَلْنى فى جُنَّة مِنْ شِرارِ بَرِيَّتِكَ، رَبِّ اِنْ لَمْ اَكُنْ

شب براى فرمانبردارانت مقرّر داشته اى بى بهره ام مساز و مرا در پناهگاه محكمى از آزار مخلوقات شرورت قرار ده پروردگارا اگر من چنين

مِنْ اَهْلِ ذلِكَ، فَاَنْتَ اَهْلُ الْكَرَمِ وَ الْعَفْوِ وَ الْمَغْفِرَةِ، وَ جُدْ عَلَىَّ بِما اَنْتَ

شايستگى ندارم ولى تو شايسته كرم و گذشت و آمرزشى و فرو ريز بر من بدانچه تو

اَهْلُهُ لا بِما اَسْتَحِقُّهُ، فَقَدْ حَسُنَ ظَنّى بِكَ، وَ تَحَقَّقَ رَجآئى لَكَ، وَ عَلِقَتْ

شايسته آنى نه بدانچه من سزاوار آنم زيرا براستى گمان من نيك است و اميدم درباره تو محكم شده و

نَفْسى بِكَرَمِكَ، فَاَنْتَ اَرْحَمُ الرّاحِمينَ، وَاَكْرَمُ الاَْكْرَمينَ، اَللّـهُمَّ

جانم به سر رشته كرم تو آويخته است پس تويى مهربانترين مهربانان و كريمترين كريمان خدايا مرا

وَاخْصُصْنى مِنْ كَرَمِكَ بِجَزيلِ قِسَمِكَ،وَاَعُوذُ بِعَفْوِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ،وَاغْفِر

مخصوص بدار از كرم خويش به بهره هاى فراوان و تقسيمهاى شايانت و از كيفر تو به عفوت پناه مى برم و بيامرز

لِىَ الذَّنْبَ الَّذى يَحْبِسُ عَلَىَّ الْخُلُقَ، وَيُضَيِّقُ عَلَىَّ الرِّزْقَ، حَتّى اَقُومَ

برايم آن گناهى را كه عادت بد (مانند دروغ) را بر من حبس كند و روزى را بر من تنگ سازد تا من به

بِصالِحِ رِضاكَ، وَاَنْعَمَ بِجَزيلِ عَطآئِكَ، وَاَسْعَدَ بِسابِغِ نَعْمآئِكَ، فَقَدْ لُذْتُ

خشنودى شايسته تو اقدام كنم و به عطاى فراوانت متنعم گردم و به نعمتهاى بسيارت خوشبخت شوم زيرا من به

بِحَرَمِكَ، وَتَعَرَّضْتُ لِكَرَمِكَ، وَاسْتَعَذْتُ بِعَفْوِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ، وَبِحِلْمِكَ

آستان تو پناه آوردم و به كرم تو آويختم و به گذشت تو پناه جستم از ترس كيفرت و به بردباريت پناه جستم

مِنْ غَضَبِكَ، فَجُدْ بِما سَئَلْتُكَ، وَاَنِلْ مَا الْتَمَسْتُ مِنْكَ، اَسْئَلُكَ بِكَ لا

از خشمت پس به من عطا كن آنچه را از تو خواستم و به من برسان آنچه را از تو خواهش كردم تو را به خودت

بِشَىْء هُوَ اَعْظَـمُ مِنْـكَ.

سوگند دهم چون چيزى از تو بزرگتر نيست.

سپس به سجده مى روى و بيست مرتبه مى گويى: يا رَبِّ و هفت مرتبه يا اَللهُ و هفت مرتبه لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ اِلاَّ بِاللهِ و ده مرتبه: ما شآءَ اللهُ و ده مرتبه لا قُوّةَ اِلاَّ بِاللهِ. آنگاه صلوات مى فرستى بر پيغمبر و آل او(عليهم السلام) و از خدا حاجت خود را مى طلبى.

به خدا سوگند! اگر كسى با انجام اين عمل، از خدا حاجت بطلبد، هرچند بسيار فراوان باشد خداوند آن را به كرم و فضل گسترده اش برآورده مى سازد.(17)

يازدهم: «شيخ طوسى» و «سيّد بن طاووس»، فرموده اند، در اين شب اين دعا را بخواند.

اِلهى تَعَرَّضَ لَكَ فى هذَا اللَّيْلِ الْمُتَعَرِّضُونَ، وَقَصَدَكَ فيهَا الْقاصِدُونَ،

خدايا خواهندگان در اين شب به درگاه تو آمدند و قاصدان تو را مقصد خويش قرار دادند

وَاَمَّلَ فَضْلَكَ وَمَعْرُوفَكَ الطّالِبُونَ، وَلَكَ فى هذَا اللَّيْلِ نَفَحاتٌ وَجَوآئِزُ،

و خواهشمندان فضل و نيكى تو را آرزو كردند و تو دراين شب بخششها و جوايز و عطاهايى

وَعَطايا وَمَواهِبُ، تَمُنُّ بِها عَلى مَنْ تَشآءُ مِنْ عِبادِكَ، وَتَمْنَعُها مَنْ لَمْ

و بهره هايى دارى كه به هر يك از بندگانت بخواهى عطا خواهى كرد و از آن كس كه عنايت تو نسبت به

تَسْبِقْ لَهُ الْعِنايَةُ مِنْكَ، وَها اَنـَا ذا عُبَيْدُكَ الْفَقيرُ اِلَيْكَ، اَلْمُؤَمِّلُ فَضْلَكَ

او سبقت نگرفته است آن را باز دارى و من اينك آن بنده كوچك و نيازمند درگاه تو و آرزومند فضل

وَمَعْرُوفَكَ، فَاِنْ كُنْتَ يا مَولاىَ تَفَضَّلْتَ فى هذِهِ اللَّيْلَةِ عَلى اَحَد مِنْ

و نيكى تو هستم پس اى مولاى من اگر بنا دارى در اين شب بر كسى از

خَلْقِكَ، وَعُدْتَ عَلَيْهِ بِعائِدَة مِنْ عَطْفِكَ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد،

خلق خويش تفضلى فرمايى و جايزه اى از روى مهر و عطوفت به او بدهى پس درود فرست بر محمّد و آل محمّد

اَلطَّيِّبينَ الطّاهِرينَ، اَلْخَيِّرينَ الْفاضِلينَ، وَجُدْ عَلَىَّ بِطَوْلِكَ وَ مَعْرُوفِكَ يا

آن پاكان پاكيزه برگزيده برترو از نعمت و نيكى خويش بر من نيز لطف فرما اى

رَبَّ الْعالَمينَ، وَ صَلَّى اللهُ عَلى مُحَمَّد خاتَمِ النَّبيّينَ وَ آلِهِ الطّاهِرينَ،

پروردگار جهانيان و درود خدا بر محمّد خاتم پيمبران و بر آل پاكش و

وَسَلَّمَ تَسْليماً، اِنَّ اللهَ حَميدٌ مَجيدٌ ، اَللّهُمَّ اِنّى اَدْعُوكَ كَما اَمَرْتَ،

تحيت فراوان كه همانا خداوند ستوده و بزرگوار است خدايا من تو را مى خوانم چنانچه دستور فرمودى

فَاسْتَجِبْ لى كَما وَعَدْتَ، اِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْميعادَ.(18)

پس دعايم را مستجاب كن چنانكه وعده فرمودى كه براستى تو خلف وعده نمى كنى.

و اين دعايى است كه در سحرها، پس از نماز شفع خوانده مى شود.(19)

دوازدهم: بعد از هر دو ركعت از نماز شب و شفع و بعد از دعاهاى نماز وتر، دعاهايى را كه مرحوم «شيخ طوسى» و «سيّد بن طاووس» نقل كرده اند را بخواند.(20)

سيزدهم: سجده ها و دعاهايى كه از رسول خدا(صلى الله عليه وآله) روايت شده است را بخواند. از جمله، در روايتى كه «ابان بن تغلب» از امام صادق(عليه السلام)نقل كرده است، چنين آمده:

شب نيمه شعبان داخل شد و آن شب رسول خدا(صلى الله عليه وآله) نزد يكى از همسران خود بود؛ وقتى كه شب به نيمه رسيد آن حضرت از بستر براى عبادت برخاست؛ همسرش در پى آن حضرت روان شد، در حالى كه خود را به چادرش پيچيده بود و در جستجوى آن حضرت بود؛ ناگاه رسول خدا(صلى الله عليه وآله) را در سجده يافت، كه مثل جامه اى به زمين چسبيده بود. به حضرت نزديك شد، شنيد كه آن حضرت در سجده خود مى گويد:

سَجَدَ لَكَ سَوادى وَخَيالى، وَآمَنَ بِكَ فُؤادى، هذِهِ يَداىَ وَماجَنَيْتُهُ عَلى

به خاك افتاد براى تو سراپايم و انديشه ام و ايمان آورد به تو دلم، اين است هر دو دستم و آنچه جنايتى كه بر

نَفْسى، يا عَظيمُ تُرْجى لِكُلِّ عَظيم، اِغْفِرْ لِىَ الْعَظيمَ، فَاِنَّهُ لايَغْفِرُ الذَّنْبَ

خويش كردم اى بزرگى كه در هر كار بزرگى اميد به اوست بيامرز گناه بزرگم را كه نيامرزد گناه

الْعَظيمَ اِلاَّ الرَّبُّ الْعَظيمُ

بزرگ را جز پروردگار بزرگ.

* آنگاه سر خود را بلند كرد و سپس به سجده رفت و عرض كرد:

اَعُوذُ بُنُورِ وَجْهِكَ الَّذى اَضائَتْ لَهُ السَّمواتُ وَالاَْرَضُونَ، وَانْكَشَفَتْ لَهُ

پناه برم به نور ذات تو كه روشن شد بدو آسمانها و زمينها و برچيده شد بدو

الظُّلُماتُ، وَصَلَحَ عَلَيْهِ اَمْرُ الاَْوَّلينَ وَالاْخِرينَ، مِنْ فُجأَةِ نَقِمَتِكَ، وَمِنْ

تاريكيها و اصلاح شد بدو كار اوّلين و آخرين از ناگهانى رسيدن عذابت و از

تَحْويلِ عافِيَتِكَ، وَمِنْ زَوالِ نِعْمَتِكَ، اَللّـهُمَّ ارْزُقْنى قَلْباً تَقِيّاً نَقِيّاً، وَمِنَ

پا برجا شدن تندرستى تو و از زائل شدن نعمتت خدايا روزيم گردان دلى پاك و پاكيزه و مبراى از

الشِّرْكِ بَريئاً، لا كافِراً ولا شَقِيّاً

شرك كه نه كافر باشد و نه اهل شقاوت

آنگاه دو طرف روى خود را به خاك گذاشت و گفت:

عَفَّرْتُ وَجْهى فِى التُّرابِ، وَحُقَّ لى اَنْ اَسْجُدَ لَكَ.

ماليدم به خاك رويم را و بر من سزاست كه برايت سجده كنم.

وقتى كه رسول خدا(صلى الله عليه وآله) خواست به بسترِ خويش برگردد، همسرش شتابان به جاى خود برگشت؛ هنگامى كه رسول خدا(صلى الله عليه وآله) به نزدش آمد، صداى نفس هاى بلند او را شنيد و فرمود: اين نفس زدن ها چيست؟ آيا نمى دانى امشب، چه شبى است؟ امشب نيمه شعبان است كه روزى ها در آن تقسيم مى شود و اجل ها نوشته مى شود و حاجيان نامشان امشب معيّن مى گردد و خداوند افراد فراوانى را مى آمرزد و فرشتگان خود را از آسمان به سوى مكّه مى فرستد!(21)

چهاردهم: نماز جناب جعفر طيّار را بجا آورد، همان گونه كه در روايتى از امام رضا(عليه السلام) در اعمال امشب وارد شده است.(22) (شرح آن در نمازهاى مستحب و معروف ـ صفحه 1081 ـ خواهد آمد)

پانزدهم: نمازهاى فراوانى براى شب نيمه شعبان وارد شده است كه آنها را بجا آورد از جمله گروهى از افراد مورد وثوق و اعتماد از امام باقر و امام صادق(عليهما السلام) روايت كرده اند كه فرمودند: وقتى كه شب نيمه شعبان مى شود، چهار ركعت نماز بجا آور (هر دو ركعت به يك سلام) و در هر ركعت، حمد يك مرتبه و قل هو اللّه احد را صد مرتبه بخوان و پس از پايان چهار ركعت بگو:

اَللّـهُمَّ اِنّى اِلَيْكَ فَقيرٌ، وَمِنْ عَذاِبكَ خائِفٌ مُسْتَجيرٌ، اَللّـهُمَّ لا تُبَدِّلْ

خدايا من به درگاهت نيازمندم و ازعذاب و شكنجه ات ترسان و پناه خواهم خدايا نامم را (از زمره موحدان)

اِسْمى، وَلا تُغَيِّرْ جِسْمى، وَلاتَجْهَدْ بَلائى، وَلاتُشْمِتْ بى اَعْدآئى، اَعُوذُ

عوض مكن و جسمم را دگرگون مكن و آزمايشم را سخت مكن و دشمن شادم مفرما پناه مى برم

بِعَفْوِكَ مِنْ عِقابِكَ، وَاَعُوذُ بِرَحْمَتِكَ مِنْ عَذابِكَ، وَاَعُوذُ بِرِضاكَ مِنْ

به عفوت از كيفرت و پناه مى برم به رحمتت از عذابت و پناه مى برم به خشنوديت از

سَخَطِكَ، وَاَعُوذُبِكَ مِنْكَ، جَلَّ ثَنآؤُكَ، اَنْتَ كَما اَثْنَيْتَ عَلى نَفْسِكَ،

خشمت و پناه مى برم به خودت از خودت مدح تو والاست و تو چنانى كه خود ثناى خود كرده اى

وَفَوْقَ ما يَقُولُ الْقآئِلُونَ.(23)

و بالاتر از آنى كه مردم گويند.

  1. مصباح المتهجّد، صفحه 831 و اقبال، صفحه 695.
    2.
    مصباح المتهجّد، صفحه 853 و زاد المعاد، صفحه 59.
    3.
    بحارالانوار، جلد 95، صفحه 415 و اقبال، صفحه 701.
    4.
    اقبال، صفحه 699.
    5.
    زاد المعاد، صفحه 64.
    6.
    اقبال، صفحه 718.
    7.
    مصباح المتهجّد، صفحه 830.
    8.
    همان مدرك و اقبال، صفحه 710.
    9.
    همان مدرك.
    10.
    زاد المعاد، صفحه 60.
    11.
    اقبال، صفحه 705 و مصباح المتهجّد، صفحه 842 (با اندكى تفاوت).
    12.
    مصباح المتهجّد، صفحه 843 و بحارالانوار، جلد 95، صفحه 412 (با مقدارى تفاوت).
    13.
    بحارالانوار، جلد 95، صفحه 414 و اقبال، صفحه 699 (با اندكى تفاوت).
    14.
    عوالى اللئالى، جلد 1، صفحه 159، حديث 144 و بحارالانوار، جلد 92، صفحه 361، حديث 18.
    15.
    اقبال، صفحه 687.
    16.
    همان مدرك، صفحه 695 و بحارالانوار، جلد 95، صفحه 409.
    17.
    مصباح المتهجّد، صفحه 831 و بحارالانوار، جلد 95، صفحه 409 (با اندكى تفاوت).
    18.
    مصباح المتهجّد، صفحه 833 و اقبال، صفحه 697 و بحارالانوار، جلد 95، صفحه 411.
    19.
    مصباح كفعمى، صفحه 51.
    20.
    مصباح المتهجّد، صفحه 833 و اقبال، صفحه 716.
    21.
    اقبال، صفحه 702 و بحارالانوار، جلد 95، صفحه 416.
    22.
    مصباح المتهجّد، صفحه 838.
    23.
    مصباح المتهجّد، صفحه 830 و بحارالانوار، جلد 94، صفحه 88.