اعتراف به گناه و فروتنی در برابر خدا پيش از اظهار حاجت

یکی از آداب و مقدمات دعا اعتراف به گناه پيش از اظهار حاجت است. اين امر گوياى گسستن از خلق و پيوستن به حقّ و فروتنى نفس است «و كسى كه براى خدا فروتنى كند خداوند مرتبه او را بلند مى‏ گرداند»؛ «و خدا در نزد دلهاى شكسته است.» روايت شده است: «عابدى هفتاد سال خداوند را عبادت كرد در حالى كه روزها را روزه مى‏ داشت و شبها را به عبادت بسر مى‏برد. از خداوند حاجتى خواست، ليكن حاجتش برآورده نشد. او خطاب به نفس خويش كرد و گفت: از تو بدبختم اگر در تو خيرى بود حاجتت برآورده شده بود. در اين هنگام خداوند فرشته‏اى بر او فروفرستاد و گفت: اى فرزند آدم لحظه‏ اى كه در آن خود را نكوهش و تحقير كردى بهتر از عبادتهاى گذشته توست». از امام صادق علیه السلام نقل شده كه فرموده است: «هرگاه در يكى از شما رقّت دل‏ حاصل شود دعا كند، زيرا دل تا پاك نشود رقّت پيدا نمى‏ كند.»[1] و بسا همين رقّت قلب سبب گريه و ريزش اشك شود، كه اين خود يكى از آداب دعاست؛ و در فوائد اين ادب همين بس كه سبب ادب ديگر است. امام صادق  علیه السلام  فرموده است: «جز اين نيست كه در دعا نخست مدح و ثناى الهى و سپس اقرار به گناه و پس از آن اظهار حاجت است. به خدا سوگند هيچ بنده ‏اى جز به اقرار، از گناه بيرون نرفته است.»[2]

در همین راستا رو آوردن به خدا از ته دل و فروتنی در برابر عظمت ذوالجلال از آدابی است که در دعا باید رعایت شود؛ زیرا  كسى كه به تو رو نياورده استحقاق آن را ندارد كه به او رو آورى، چنان كه اگر كسى كه مى‏دانى از سخن گفتن با تو غفلت كرده و از پاسخگويى به تو اعراض داشته با تو به سخن درآيد شايسته آن است كه با او سخن نگويى و از پاسخ دادن به او روى گردانى. امام صادق علیه السلام فرموده است: «كسى كه بخواهد منزلت خود را نزد خدا بداند بنگرد كه منزلت خداوند نزد او چگونه است، زيرا خداوند بنده را در جايگاهى قرار مى‏ دهد نظير جايگاهى كه بنده خدا را در نفس خويش در آن جايگاه فرود آورده است.»[3] امير مؤمنان علیه السلام فرموده است: «خداوند دعاى دل غافل را نمى‏ پذيرد.»[4] سيف بن عميره از امام صادق علیه السلام روايت كرده كه فرموده است: «هرگاه خدا را بخوانى از ته دل به او رو بياور.»[5] در آنچه خداوند به عيسى  علیه السلام  وحى فرموده آمده است: «جز در حال تضرّع و زارى و يكى كردن فكر خود مرا مخوان چه هر وقت مرا بخوانى به همان گونه تو را اجابت مى‏كنم‏»[6]

منبع: راه روشن؛ ترجمه المحجة البيضاء فى تهذيب الإحياء، ج‏2.

[1] . كافى، ج 2، ص 477.

[2] . همان مأخذ، ج 2، ص 484.

[3] . عدّة الداعى، ص 127؛ مستدرك حاكم، ج 1، ص 495 از پيامبر( ص).

[4] .كافى، ج 2، ص 473. در بعضى نسخه‏هاست( دعاى بنده غافل).

[5] .همان مأخذ، ج 2، ص 41.

[6] . عدّة الدّاعى، ص 127.