اعتراف-به-گناه-و-فروتنی-در-برابر-خدا-پیش-از-اظهار-حاجت

اعتراف به گناه و فروتنی در برابر خدا پیش از اظهار حاجت

یکی از آداب و مقدمات دعا اعتراف به گناه پیش از اظهار حاجت است. این امر گویاى گسستن از خلق و پیوستن به حقّ و فروتنى نفس است «و کسى که براى خدا فروتنى کند خداوند مرتبه او را بلند مى‏ گرداند»؛ «و خدا در نزد دلهاى شکسته است.» روایت شده است: «عابدى هفتاد سال خداوند را عبادت کرد در حالى که روزها را روزه مى‏ داشت و شبها را به عبادت بسر مى‏برد. از خداوند حاجتى خواست، لیکن حاجتش برآورده نشد. او خطاب به نفس خویش کرد و گفت: از تو بدبختم اگر در تو خیرى بود حاجتت برآورده شده بود. در این هنگام خداوند فرشته‏اى بر او فروفرستاد و گفت: اى فرزند آدم لحظه‏ اى که در آن خود را نکوهش و تحقیر کردى بهتر از عبادتهاى گذشته توست». از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرموده است: «هرگاه در یکى از شما رقّت دل‏ حاصل شود دعا کند، زیرا دل تا پاک نشود رقّت پیدا نمى‏ کند.»[۱] و بسا همین رقّت قلب سبب گریه و ریزش اشک شود، که این خود یکى از آداب دعاست؛ و در فوائد این ادب همین بس که سبب ادب دیگر است. امام صادق  علیه السلام  فرموده است: «جز این نیست که در دعا نخست مدح و ثناى الهى و سپس اقرار به گناه و پس از آن اظهار حاجت است. به خدا سوگند هیچ بنده ‏اى جز به اقرار، از گناه بیرون نرفته است.»[۲]

در همین راستا رو آوردن به خدا از ته دل و فروتنی در برابر عظمت ذوالجلال از آدابی است که در دعا باید رعایت شود؛ زیرا  کسى که به تو رو نیاورده استحقاق آن را ندارد که به او رو آورى، چنان که اگر کسى که مى‏دانى از سخن گفتن با تو غفلت کرده و از پاسخگویى به تو اعراض داشته با تو به سخن درآید شایسته آن است که با او سخن نگویى و از پاسخ دادن به او روى گردانى. امام صادق علیه السلام فرموده است: «کسى که بخواهد منزلت خود را نزد خدا بداند بنگرد که منزلت خداوند نزد او چگونه است، زیرا خداوند بنده را در جایگاهى قرار مى‏ دهد نظیر جایگاهى که بنده خدا را در نفس خویش در آن جایگاه فرود آورده است.»[۳] امیر مؤمنان علیه السلام فرموده است: «خداوند دعاى دل غافل را نمى‏ پذیرد.»[۴] سیف بن عمیره از امام صادق علیه السلام روایت کرده که فرموده است: «هرگاه خدا را بخوانى از ته دل به او رو بیاور.»[۵] در آنچه خداوند به عیسى  علیه السلام  وحى فرموده آمده است: «جز در حال تضرّع و زارى و یکى کردن فکر خود مرا مخوان چه هر وقت مرا بخوانى به همان گونه تو را اجابت مى‏کنم‏»[۶]

منبع: راه روشن؛ ترجمه المحجه البیضاء فى تهذیب الإحیاء، ج‏۲.

[۱] . کافى، ج ۲، ص ۴۷۷.

[۲] . همان مأخذ، ج ۲، ص ۴۸۴.

[۳] . عدّه الداعى، ص ۱۲۷؛ مستدرک حاکم، ج ۱، ص ۴۹۵ از پیامبر( ص).

[۴] .کافى، ج ۲، ص ۴۷۳. در بعضى نسخه‏هاست( دعاى بنده غافل).

[۵] .همان مأخذ، ج ۲، ص ۴۱.

[۶] . عدّه الدّاعى، ص ۱۲۷.