استقرار مراسم حج 8 ذى حجّه

8 ذيحجه ، سال دهم هجرى قمرى

از احاديث و روايات متعدد، به دست مى آيد كه انجام مراسم حج براى نخستين بار،از سوى حضرت آدم(ع) واقع گرديد و حج او،پس از پذيرفته شدن توبه اش بود و او ، در ماه ذى حجّه الحرام،اين عمل عبادى را به جاى آورد.(1) در زمان حضرت ابراهيم(ع) و فرزندش حضرت اسماعيل(ع)، كه آن دو به امر پروردگار متعال، خانه خدا را تجديد بنا نموده بودند،در ايام ذى حجّه مراسم حج را به جاى آوردند (2) و اين سنّت الهى درميان او لاد واحفاد حضرت اسماعيل(ع) تا صد هاسال بر قرار بود، تا اينكه مردم جزيرةالعرب به تدريج به كفر و شرك روى آورد و خانه خدا را بت كده خويش قرار دادند، ولى مراسم حج را به خاطر افتخار و مزيت خويش نگه داشتند.

آنان به دلايل شخصى و عدم شكيبايى در سه ماه حرام متوالى(ذى قعده، ذى حجّه و محرم) براى قتل، غارت و تجاوز به همديگر(3)، يا به انگيزه اقليمى و او ضاع جوّى جهت نگه داشتن ايام حج در يك مقطع خاص از سال شمسى(4)، اقدام به جابجايى ماه هاى حرام كردند و قرآن مجيد با اشاره به كردار آنان، عملشان را مورد انتقاد و سرزنش قرارداد. در قرآن كريم، در اين باره آمده است:اِنّمَا النَّسيى زيادَةُفى الكُفرِ يضَّلُ بِهِ اِلذّينَ كَفَرُوا يحِلُونَهُ عاماً وَ يحَّرِمُونَهُ عاماً، لِيوطِئُوا عِدََّةَ ما حَرَّمَ اللهُ فَيحِلُوا ما حَرَّمَ اللهُ زُينَ لَهُم سُوُء اَعمالِهِم. (5) يعنى همانا فراموشى دركفر(عصرجاهليت)، بسيار بود كه بدان جهت گمراه مى شدند آنانى كه كفر ورزيده بود ند، به طورى كه ( ماه حرام را ) در سالى حلال و در سال ديگر حرام مى شمردند،تا پاى مال كنند شمار آنچه را كه خداوندمتعال حرام كرده است. پس حلال مى شمردند آن ( ماهايى) را كه خداوند حرام كرده بود. ( بدين ترتيب) كردار زشتشان بر آنان آراسته مى گرديد. به هر روى، عرب هاى جزيرة العرب براى گريز از حرمت ما هاى حرام، ترفند هاى گوناگونى به كار بستند. آنان بنا بر قولى، ماه هايى ذى قعده و ذى حجّه را ماه هاى حرام مى شمردند و سپس ماه محرم را حلال اعلام كرده و ماه صفر را به جاى آن حرام مى شمردند؛ تا اين كه هم حرمت سه ماه را نگه داشته و هم به مدت يك ماه در ميان آنها، فرصت جنگ و جدال و غارت داشته باشند.

بنا بر قولى ديگر،آنان در هر دو سال يك ماه راحرام مى شمرده ودوماه ديگر راحلال مى دانستند.مثلاً دو سال پشت سر هم ماه ذى قعده و دو سال پشت سر هم ماه ذى حجّه را و دو سال متوالى ماه محرم را ماه حج قرار مى دادند و بقيه ماه ها را بر خود حلال مى كردند. بدين گونه ماه هاى حرام و ايام حج را دست خوش هواهاى نفسانى خودقرار داده و سنت الهى را تعطيل كردند. اما با ظهور اسلام و آزاد سازى مكه معظمه به دست تواناى رسول خدا(ص)،از سنت شكنى عرب ها جلوگيرى شد و ماه حج و زيارت خانه خدابه جاى اصلى اش برگشت.(6) عرب هاى جزيرة العرب در سال هشتم هجرى، حج را در ذى قعده انجام دادند، اما در سال نهم و دهم قمرى آن را در ماه ذى حجّه به جاى آوردندو در حجة الوداع،كه رسول خدا(ص) در ذى حجّه سال دهم هجرى به زيارت خانه خدارفته بود،همان ماه را براى هميشه، ماه انجام حج واجب قرار داد و در ضمن خطبه اى فرمود:همانا زمان ، به مانند هياتى كه خداوند در آفرينش زمين و آسمان به وجود آورد، به جاى اصلى اش بر مى گردد.به اين صورت كه هر سال دوازده ماه دارد و چهار ماه از آنها حرام است كه سه ماه پشت سر هم (ذى قعده، ذى حجّه و محرم) وچهارمين ماه (رجب) كه ميان جمادى و شعبان قرار گرفته است.(7) از آن هنگام، مراسم حج، همه ساله در ذى حجّه بر گزار مى گردد.

پی نوشتها:

1- بحار الانوار(علامه مجلسى)، ج11،ص 178 و ج 98،ص189

2- همان،ج 21،ص99 و مجمع االبيان(فضل بن حسن طبرسى)،ج2-1،ص 39

3- بحار الانوار، ج9 ، ص79

4- همان ، ج 53 ، ص 39

5- سوره توبه (9) ، آيه 37

6- بحار الانوار ، ج 53 ، ص 39

7- مجمع البيان ، ج 6-5 ، ص 45