استقرار مراسم حج ۸ ذى حجّه

۸ ذیحجه ، سال دهم هجرى قمرى

از احادیث و روایات متعدد، به دست مى آید که انجام مراسم حج براى نخستین بار،از سوى حضرت آدم(ع) واقع گردید و حج او،پس از پذیرفته شدن توبه اش بود و او ، در ماه ذى حجّه الحرام،این عمل عبادى را به جاى آورد.(۱) در زمان حضرت ابراهیم(ع) و فرزندش حضرت اسماعیل(ع)، که آن دو به امر پروردگار متعال، خانه خدا را تجدید بنا نموده بودند،در ایام ذى حجّه مراسم حج را به جاى آوردند (۲) و این سنّت الهى درمیان او لاد واحفاد حضرت اسماعیل(ع) تا صد هاسال بر قرار بود، تا اینکه مردم جزیرهالعرب به تدریج به کفر و شرک روى آورد و خانه خدا را بت کده خویش قرار دادند، ولى مراسم حج را به خاطر افتخار و مزیت خویش نگه داشتند.

آنان به دلایل شخصى و عدم شکیبایى در سه ماه حرام متوالى(ذى قعده، ذى حجّه و محرم) براى قتل، غارت و تجاوز به همدیگر(۳)، یا به انگیزه اقلیمى و او ضاع جوّى جهت نگه داشتن ایام حج در یک مقطع خاص از سال شمسى(۴)، اقدام به جابجایى ماه هاى حرام کردند و قرآن مجید با اشاره به کردار آنان، عملشان را مورد انتقاد و سرزنش قرارداد. در قرآن کریم، در این باره آمده است:اِنّمَا النَّسیى زیادَهُفى الکُفرِ یضَّلُ بِهِ اِلذّینَ کَفَرُوا یحِلُونَهُ عاماً وَ یحَّرِمُونَهُ عاماً، لِیوطِئُوا عِدََّهَ ما حَرَّمَ اللهُ فَیحِلُوا ما حَرَّمَ اللهُ زُینَ لَهُم سُوُء اَعمالِهِم. (۵) یعنى همانا فراموشى درکفر(عصرجاهلیت)، بسیار بود که بدان جهت گمراه مى شدند آنانى که کفر ورزیده بود ند، به طورى که ( ماه حرام را ) در سالى حلال و در سال دیگر حرام مى شمردند،تا پاى مال کنند شمار آنچه را که خداوندمتعال حرام کرده است. پس حلال مى شمردند آن ( ماهایى) را که خداوند حرام کرده بود. ( بدین ترتیب) کردار زشتشان بر آنان آراسته مى گردید. به هر روى، عرب هاى جزیره العرب براى گریز از حرمت ما هاى حرام، ترفند هاى گوناگونى به کار بستند. آنان بنا بر قولى، ماه هایى ذى قعده و ذى حجّه را ماه هاى حرام مى شمردند و سپس ماه محرم را حلال اعلام کرده و ماه صفر را به جاى آن حرام مى شمردند؛ تا این که هم حرمت سه ماه را نگه داشته و هم به مدت یک ماه در میان آنها، فرصت جنگ و جدال و غارت داشته باشند.

بنا بر قولى دیگر،آنان در هر دو سال یک ماه راحرام مى شمرده ودوماه دیگر راحلال مى دانستند.مثلاً دو سال پشت سر هم ماه ذى قعده و دو سال پشت سر هم ماه ذى حجّه را و دو سال متوالى ماه محرم را ماه حج قرار مى دادند و بقیه ماه ها را بر خود حلال مى کردند. بدین گونه ماه هاى حرام و ایام حج را دست خوش هواهاى نفسانى خودقرار داده و سنت الهى را تعطیل کردند. اما با ظهور اسلام و آزاد سازى مکه معظمه به دست تواناى رسول خدا(ص)،از سنت شکنى عرب ها جلوگیرى شد و ماه حج و زیارت خانه خدابه جاى اصلى اش برگشت.(۶) عرب هاى جزیره العرب در سال هشتم هجرى، حج را در ذى قعده انجام دادند، اما در سال نهم و دهم قمرى آن را در ماه ذى حجّه به جاى آوردندو در حجه الوداع،که رسول خدا(ص) در ذى حجّه سال دهم هجرى به زیارت خانه خدارفته بود،همان ماه را براى همیشه، ماه انجام حج واجب قرار داد و در ضمن خطبه اى فرمود:همانا زمان ، به مانند هیاتى که خداوند در آفرینش زمین و آسمان به وجود آورد، به جاى اصلى اش بر مى گردد.به این صورت که هر سال دوازده ماه دارد و چهار ماه از آنها حرام است که سه ماه پشت سر هم (ذى قعده، ذى حجّه و محرم) وچهارمین ماه (رجب) که میان جمادى و شعبان قرار گرفته است.(۷) از آن هنگام، مراسم حج، همه ساله در ذى حجّه بر گزار مى گردد.

پی نوشتها:

۱- بحار الانوار(علامه مجلسى)، ج۱۱،ص ۱۷۸ و ج ۹۸،ص۱۸۹

۲- همان،ج ۲۱،ص۹۹ و مجمع االبیان(فضل بن حسن طبرسى)،ج۲-۱،ص ۳۹

۳- بحار الانوار، ج۹ ، ص۷۹

۴- همان ، ج ۵۳ ، ص ۳۹

۵- سوره توبه (۹) ، آیه ۳۷

۶- بحار الانوار ، ج ۵۳ ، ص ۳۹

۷- مجمع البیان ، ج ۶-۵ ، ص ۴۵