احکام ارتباط دختر و پسر در اسلام

 يک: آيا دوستي با جنس مخالف به هدف امر به معروف و نهي از منکر جايز است؟

در دين اسلام بر دوستي افراد با يکديگر تأکيد شده است و دوستي را وسيله اي براي تهذيب نفس و اصلاح اخلاق، و تفريحي سالم و کمک به يکديگر قرار داده است، اما در مواردي که دوستي و رابطه موجب مفاسد اجتماعي و فردي، و وسيله اي براي شهوت راني و نابود کردن فضايل انساني باشد، ممنوع شده است، حتي اگر اين دوستي با «جنس موافق» باشد و بلکه اگر زمينه ساز انجام کار واجب مثل امر به معروف و نهي از منکر نيز باشد و بدين جهت در رساله هاي توضيح المسائل در قسمت امر به معروف و نهي از منکر آمده است: انجام گناه براي جلوگيري از گناه جايز نيست.

داشتن دوست دختر پيامد هاي زير را به دنبال دارد:

1. کم رنگ شدن اعمال و افعال معنوي و عبادي که وسيله ي رسيدن انسان به کمال است.

2. آبروي اجتماعي و خانوادگي تهديد مي شود.

3. ترويج فرهنگ غرب که درصدد نابود کردن اسلام است.

4. دلسرد شدن نسبت به تشکيل خانواده.

5. تحريک غريزه ي جنسي و به دنبال آن بيماري هاي عصبي و از بين رفتن قواي جسمي.

6. اُفت تحصيلي و …

اما امر به معروف و نهي از منکر را مي توان با تذکري لفظي انجام داد و يا يکي از محرم ها را فرستاد تا انجام وظيفه کند.

در اين جا سوالي را که از يکي از مراجع تقليد حضرت آيت الله العظمي فاضل لنکراني شده است را بيان مي کنيم:

سوال: آيا دوستي دختر و پسر شرعاً حرام است مطلقاً، يا اگر منجر به حرام شود، حرام است. و اگر مقدمه ي انجام امر به معروف و نهي از منکر باشد حرام است؟

جواب: بسمه تعالي، چنانچه مستلزم نگاه به نامحرم و حرف زدن با او باشد، اشکال دارد و جايز نيست.(1)

دو: امتياز و آسيب هاي چت و ارتباطات اينترنتي چيست؟

الف ـ امتياز

1. استفاده ي سريع و آسان؛

2. استفاده هاي علمي از اشخاص (و مراکز و …)؛

3. دسترسي به حجم وسيع اطلاعات طرف مقابل؛

تذکر: از آنجا که مکتب اسلام با علم و پيشرفت فني موافق است، ارتباط صحيح اينترنتي را نيز بر اساس آموزه هاي عمومي علمي و اخلاقي و با رعايت موازين قانوني و شرعي پذيرفته و تشويق مي کند.

ب ـ آسيب ها

1. محيط چت يک محيط مجازي است و امکان دارد همه چيز تخيلي و غير واقع بينانه باشد.

2. اين محيط غير قابل اطمينان است، حتي به صدا و تصوير طرف نمي توان اطمينان کرد.

3. با اين که مجازي است، قابليت اثر گذاري شديد روحي و ذهني را دارد، به طوري که ممکن است دو نفر با چت کردن، عاشق يکديگر شوند، قهر کنند و … .

4. ايجاد محبت ها در اين فضاها بدون شناخت دقيق خواهد بود. در محيطي که شناخت دقيقي از قدرت جسمي، روحي و ذهني طرف مقابل در دست نيست و حتي برخي رفتار هاي عادي مثل شيوه ي راه رفتن، نشستن، عکس العمل ها در شرايط مختلف و … غير قابل بررسي و شناخت است.

5. محيط چت با جاذبه هاي نوشتاري، صوتي و تصويري به تخيل شما لذت مي بخشد، به طوري که جواناني که در ارتباطات خياباني دوستان زيادي دارند، باز به اين عرصه مي پردازند.

6. لذت هاي تخيلي باعث ايجاد شکاف بين تصور، آرزو، توقع، تمايل با واقعيت بيروني (که تغييرناپذير است)، مي شود، اين مسئله بر اساس تجربه هاي مکرر باعث مشکلات روحي و رواني در برخي افراد مي شود که برخي از آن ها عبارت اند از:

ـ افسردگي شديد؛

ـ ضعف اعصاب؛

ـ انزوا و دوري از اجتماع؛

ـ عدم موفقيت در محيط خانواده و اطراف خود؛

ـ خيال پردازي؛

ـ از دست دادن اعتماد به نفس؛

ـ از دست دادن عزت نفس؛

ـ خنده هاي بدون علت؛

ـ دلگرفتگي و گريه هاي بدون علت؛

ـ پوچ گرايي و احساس بيهوده بودن همه چيز و همه کس؛

ـ و … .

عواقب اين مشکلات روحي، به ويژه پوچ گرايي که به حالت هاي جنون آميز و خودآزاري و حتي خودکشي مي انجامد، همگي از لذت هاي خيالي ناشي مي شود.

7. بسياري از شناخت هايي که از طرف مقابل به دست مي آيد، تنها با تخيل آدمي سازگار است نه با واقعيت. آري، وجود محبت صرف، عامل بي دقتي در شناخت مي شود و انسان را از واقعيت دور مي کند، زيرا محبت نقايص و عيوب طرف مقابل را مي پوشاند و حتي نقايص را به محسنات و ويژگي هاي مثبت تبديل مي کند.

8. بيشتر انسان هايي که براي مسائل غير علمي چت مي کنند، به مشکلات زير گرفتار مي شوند:

ـ بهره ي هوشي پايين؛

ـ خوش گذراني و وقت گذراني؛

ـ اعتياد به لذت هاي موقت و تخيلي؛

ـ مشکلات روحي و رواني؛

ـ چند شخصيتي؛

ـ رفتار هاي غير منطقي؛

ـ از کار و تلاش جدي دور شدن؛

ـ از فکر و تدبير دور شدن؛

ـ شخصيت اجتماعي غير مناسب؛

البته انسان هاي مثبت نيز يافت مي شوند، اما در محيط آزاد و مجازي چت مطالب علمي، بسيار کم است.

9. در روابط خياباني که دو نفر يکديگر را مي بينند، ساعت ها با هم گفتگو دارند، پارک مي روند، کوهپيمايي مي کنند، در مورد علايق و سلايق يکديگر سخن مي گويند، ممکن است خانه و محل زندگي پدر و مادر همديگر را بشناسند و … با اين حال احتمال شکست و جداييشان بيش از 90% مي باشد، علت آن اين است که پس از مدتي که ارتباطات عادي شد و ديگر خبري از آن حرارت ها و هيجانات دوستي و شور عشق نبود، نقايص اصلي دختر و پسر براي يکديگر آشکار مي شود و حس اطمينان در طرف مقابل کاهش مي يابد و شک و ترديد جايگزين آن مي گردد، به عبارت ديگر، همان مسائلي که روزي باعث ارتباط دختر و پسر و ايجاد محبت و عشق شد، روز ديگر باعث جدايي مي شود، و اين آسيب در ارتباط اينترنتي دختر و پسر چندين برابر است.

سه: در چه مواردي حضور زنان در ورزشگاه ها و چت کردن اينترنتي و همکار شدن يک زن و يک مرد جايز است؟

زن در اسلام يک رکن اساسي اجتماع به شمار مي رود و هرگز نبايد با او معامله ي يک موجود فاقد اراده و وابسته و نيازمند به قيم نمود. نکته ي اساسي اين است که در معناي تساوي، نبايد اشتباه کرد و تنها مطلبي که بايد به آن توجه داشت (و در اسلام به آن توجه خاص شده) ولي بعضي روي يک سلسله احساسات افراطي و حساب نشده آن را انکار مي کنند، مسئله ي تفاوت هاي روحي و جسمي زن و مرد و تفاوت وظايف آن هاست. با وجود اين اختلافات دامنه دار آيا مي توان گفت زن و مرد بايد در تمام شئون همراه يکديگر گام برداشته و در تمام کارها صد در صد مساوي باشند؟!

مگر نه اين است که بايد طرفدار عدالت در اجتماع بود؟ آيا عدالت غير از اين است که هر کس به وظيفه ي خود پرداخته و از مواهب و مزاياي وجودي خويش بهره مند گردد؟! بنابراين، آيا دخالت دادن زن در کار هايي که خارج از تناسب روحي و جسمي او است، بر خلاف عدالت نمي باشد؟ (2) اسلام موافق حضور زن در اجتماع و محل کار و محل ورزش به صورت قانونمند و با رعايت حرمت و مصالح خانم هاست.

چهار: چت کردن با جنس مخالف و رد و بدل کردن صحبت هاي معمولي چه حکمي دارد؟

در صورتي که خوف فتنه و کشيده شدن به گناه وجود داشته باشد، جايز نيست.(3)

پرسش

چت کردن با شخصي که از جنسيت آن ناآگاهيم، چه حکمي دارد؟

پاسخ

(مراجع محترم): اگر ترس افتادن به حرام باشد، جايز نيست.(4)

چون به هر حال در چت کردن نوعي سخن گفتن بين دو جنس مخالف ممکن است وجود داشته باشد و احتمال گرفتار شدن فتنه و گناه وجود دارد.

پنج: حضور بانوان در ميدان هاي ورزشي مردان (مانند فوتبال و کشتي) وقتي که با شورت و زيرپوش بازي مي کنند، چه حکمي دارد؟

نگاه زن به بدن نامحرم جايز نيست، هر چند بدون قصد لذت باشد.

آيات عظام تبريزي و سيستاني: با توجه به اين که حضور زنان در اين گونه ورزشگاه ها، باعث مفسده است، جايز نيست.

آيت الله بهجت: نگاه به آن ها بنابر احتياط واجب جايز نيست و اگر باعث مفسده شود، حضور آنان حرام است.(5)

«قرآن کريم نيز صريحاً از نگاه به نامحرم منع کرده، آنجا که مي فرمايد: «قل للمومنين يغضوا من ابصارهم؛(6)(اي پيامبر) به مردان مؤمن بگو: «چشم هايشان را (از نگاه حرام) فرو کاهند».

و همين امر را نسبت به زنان مي فرمايد: «و قل للمومنات يغضضن من ابصارهن؛ و به زنان مؤمن بگو:«چشمانشان را (از نگاه حرام) فرو کاهند.»

نگاه حرام در شرع عبارت است از: نگاه مرد به بدن زن نامحرم (به جز صورت و دست ها تا مچ) خواه با قصد باشد يا بدون آن و نيز نگاه به صورت و دست ها اگر با قصد شهوت يا ترس افتادن به حرام باشد. همچنين نگاه زن به مرد نامحرم (به جز صورت، گردن و دست ها و مقداري از پا) خواه با قصد باشد يا بدون آن و نيز به مواضع ياد شده، اگر با قصد شهوت يا ترس افتادن به حرام باشد.(7)

شش: آيا خلوت کردن دو نفر نامحرم در يک مکان جايز است؟

اگر کسي نمي تواند وارد آن مکان شود و آن ها بترسند که به حرام بيفتند، ماندنشان در آن جا حرام است.

(آيت الله صافي): اگر کسي نمي تواند وارد آن مکان شود، ماندنشان در آن جا حرام است، هر چند احتمال فساد ندهند و به گفتگو هاي علمي و ضروري بپردازند.

(آيت الله مکارم): اگر کسي نمي تواند وارد آن مکان شود، بنابر احتياط واجب ماندنشان در آن جا حرام است. هر چند احتمال فساد ندهند و به گفتگو هاي علمي و ضروري و مانند آن بپردازند.

(آيات عظام بهجت، سيستاني و وحيد): اگر احتمال فساد برود، ماندنشان در آن جا حرام است، هر چند طوري باشد که کس ديگري بتواند وارد شود.

(آيات عظام تبريزي و فاضل): اگر کسي نمي تواند وارد آن مکان شود، در صورتي که احتمال فساد برود، ماندنشان در آن جا حرام است.(8)

در نتيجه زن و مرد همکار نيز اگر احتمال مفسده و گناه را بدهند، نمي توانند در يک اطاق با هم همکار باشند که در مسئله ي بعد به صراحت از آن ياد خواهد شد.

هفت: آيا ارتباط صميمي بين دختر و پسر در هنگام همکاري يا ميهماني اشکال دارد؟

دوستي بين دختر و پسر جايز نيست، زيرا ترس افتادن به گناه در ميان است، اما ارتباط شغلي، اگر باعث مفسده نشود و موازين شرع در آن رعايت شود، اشکال ندارد.(9)

پي‌نوشت‌ها:
1. اين گونه استفتائات که بدون ذکر آدرس آورده مي شود توسط پژوهشگران مرکز انجام شده و مکتوب آن موجود است.
2. يکصد و هشتاد پرسش و پاسخ برگرفته از تفسير نمونه، تدوين: جمعي از فضلاي حوزه ي علميه ي قم، ص 461 ـ 463.
3. سيستاني sistani.org اينترنت: تبريزي tabrizi.org اينترنت: دفتر: همه. به نقل از کتاب: پرسش ها و پاسخ ها، رساله ي دانشجويي مطابق با نظر ده تن از مراجع عظام، سيد مجتبي حسيني، انتشارات دفتر نشر معارف، چاپ: اول، 1384 ش، ص 191 ـ 192.
4. همان، ص 192.
5. استفتائات امام، ج 3، س 6 و 39؛ توضيح المسايل، آيت الله وحيد، م 2442؛ تعليقات علي العروه مکارم، آيت الله ناصر مکارم شيرازي، النکاح، م 51؛ توضيح المسايل، آيت الله نوري همداني، م 2442؛ استفتاء آيت الله خامنه اي، س 482؛ و دفتر فاضل، دفتر سيستاني و تبريزي؛ توضيح المسايل، آيت الله بهجت، م 1933؛ به نقل از همان، سيد مجتبي حسيني، ص 202 و 203.
6. نور، 30.
7. همان، مجتبي حسيني، ص 197.
8. (توضيح المسايل مراجع، مسئله 2445، ـ استفتاء: سوال 639 و 627؛ توضيح المسايل، 2441،(صافي: توضيح المسايل مراجع، م 2445، مکارم: همان 2445؛ بهجت، سيستاني، وحيد، همان 2445 و وحيد: توضيح المسايل، مسئله 2590؛ تبريزي و فاضل: توضيح المسايل مراجع، م 2445) به نقل از همان، سيد مجتبي حسيني، ص 193.
9. آيت الله خامنه اي، استفتاء، س 779 و 651 و دفتر: همه، به نقل از همان، ص 194.
منبع: رضايي اصفهاني، محمد علي؛ (1387) پرسش هاي قرآني جوانان: روابط دختر و پسر، قم، انتشارات پژوهش هاي تفسير و علوم، چاپ سوم.