فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

احمد بن محمد اردبیلى(مقدس اردبیلی) (ره)

اشاره:
احمد بن محمد اردبیلى (معروف به مقدس اردبیلى ) در شهر اردبیل و در ع.ص.ر ص.فویه دیده به جهان گشود. وى پس از رشد و نما و کسب تحصیلات اب.ت.دایى ، به قصد تحصیلات عالیه ،به نجف اشرف مهاجرت کرد و با بهره گیرى از فضاى علمى و م.ع.نوى نجف اشرف مجاورت آن خاک اقدس را پذیرفت و على رغم دعوتهاى مکررى که از سوى امرا و حکام صفوى از او به عمل آمد، نپذیرفت و تدریس و تدرس را بر استفاده از مزایاى اجتماعى و سیاسى ایران ترجیح داد پس از شهید ثانى مرجعیت و ریاست تامه شیعه را در نجف بر عهده داشت.

اساتید
صاحب اعیان الشیعه اساتید او را

۱ . جمال الدین محمود، شاگرد ج.لال الدین دوانى .
۲ . ملا عبداللّه یزدى (صاحب حاشیه تهذیب المنطق ).
۳ . مولى میرزا جان باغندى .
ذکر نموده است او ب.ا ش.ی.خ بهایى و میرزا محمد استرآبادى صاحب رجال معروف ، هم عصر بود و از بعضى شاگردان ش.ه.ی.د ثانى کسب علم نموده است .

شاگردان
علماى بسیارى از محضر ایشان استفاده نموده اند که برخى از آنان عبارتند از
۱ . صاحب معالم.
۲ . صاحب مدارک.
۳ . ملا عبداللّه شوشترى.
۴ . ام.ی.ر غ.لام .
۵ . ام.یر فضل اللّه تفرشى .
هنگام فوت از او پرسیدند به چه کسى مى توانیم رجوع کنیم ؟ گفت در شرعیات به امیر غلام ، و در عقلیات به امیر فضل اللّه تفرشى .

تألیفات
۱ . زبده البیان فى آیات احکام القرآن .
۲ . م.جمع الفائده و البرهان فى شرح ارشاد الاذهان علا مه حلى .
۳ . حدیقه الشیعه در تفصیل احوال پیامبر (صلی الله علیه و آله ) و ائمه (علیهم السلام ) (فارسى ).
۴ . شرح الهیات تجرید قوشجى .
۵ . اثبات واجب تعالى .
۶ . اثبات امامت .
۷ . تعلیقه اى بر شرح مختصر الاصول عضدى .
۸ . ت.علیقه اى بر خراجیه محقق ثانى این کتاب در مورد مساله خراج و مالیات نوشته شده است .
۹ . استیناس المعنویه (به عربى ) در علم کلام .
۱۰ . اصول الدین.

گفتار بزرگان
۱. علامه حر عاملى درباره او مى گوید م.ولى بزرگوار، احمد بن محمد اردبیلى ، عالم فاضل ، مدقق ، عابد زاهد، ثقه ،پرهیزگار، جلیل القدر و عظیم الشان مى باشد .
۲. ص.احب جامع الرواه که خود اردبیلى است ، در حق همشهرى خویش مى گوید احمد بن محمد اردب.ی.ل.ى (ره ) در جلالت قدر و اعتبار و موثق بودن ،مشهورتر از آن است که ذکر گردد او فقیه ، متکلم ، جلیل القدر، و عابدترین و پرهیزکارترین مردم عصر خویش بوده است .
۳. محدث نورى مى گوید ع.ال.م ربانى ، فقیه و محقق صمدانى ، مولى احمد بن محمد اردبیلى ، درخت علم و تحقیقات او با انوار درخشان قدس ، زهد، اخلاص و کرامات او پوشیده است.
۴. محدث قمى در کتاب (الکنى و الالقاب ) در باره او مى گوید عالم ربانى ، محقق و فقیه بزرگوار احمد بن محمد اردبیلى ، در تقوى ، جلالت ،فضیلت ، اصالت ، زهد، دیانت ، ورع ، امانت مشهورتر از آن است که قلم بر آن احاطه کند یا تحت عدد و شمارش در آید او متکلم و فقیه بزرگوار مى باشد.
۵. علامه مجلسى درباره او گفته است او در ورع و ت.ق.وى و زه.د، ب.ه ح.د ن.ه.ایى و مرتبت عالیه رسیده است و همانند او را در میان پیشینیان و متأخرین نشنیده ام خداوند او را با پیشوایان معصوم (علیهم السلام ) محشور دارد .

خصوصیات اخلاقى
در ک.ت.اب ان.وار ن.ع.م.ان.یه سید نعمت اللّه جزائرى ، و در روضات الجنات ،حوادث و قضایاى حیرت انگیزى از آن عالم ربانى نقل کرده اند که صدور چنین اعمال و کرامات از دارندگان چنین ارواح وارسته و پاک با آن همه اخلاص و پاکى ،هیچ نوع تعجب و شگفتى ندارد براى نمونه نامه او به شاه عباس را ذکر مى کنیم
او در ارتباط با رفع گرفتارى یک مسلمان نیازمند که از ترس شاه عباس به حرم مطهر ام.ی.ر ال.م.ؤم.ن.ی.ن على (علیه السلام ) پناهنده شده بود و متوسل به آن عالم ربانى گردیده بود ، ایشان نامه اى به این مضمون به شاه عباس نوشت ب.انى ملک عاریت ، عباس بداند اگرچه این مرد اول ظالم بود و اکنون مظلوم مى نماید ،چنانچه از ت.ق.صیر او بگذرى ، شاید که حق تعالى از پاره اى از تقصیرات تو بگذرد ، بنده شاه ولایت ، احمد اردبیلى .
شاه عباس در پاسخ نامه این چنین نوشت
ب.ه عرض مى رساند عباس خدماتى که فرموده بودید، به جان منت داشته به تقدیم رسانید ،امید که این محب را از دعاى خیر فراموش نکنند.
کلب آستان على ، عباس .

وفات
او پ.س از ع.م.رى تلاش و کوشش در راه اسلام و معنویت ، سرانجام در ماه صفر سال ۹۹۳ ه..ق در نجف اشرف به رحمت ایزدى پیوست و در جوار قبر محبوب و معشوق خویش ،سرور متقیان مولى ع.ل.ى (علیه السلام ) در ایوان طلا سمت راست ورودى حرم مدفون گردیده است.