ابو ساسان (حضین بن منذر رقاشی)

 حضین (حصین) بن منذر از قبیله ربیعه بصره و از انصار رسول خدا صلی الله علیه و آله و اصحاب امیرمؤمنان علیه‏السلام و پرچم دار قبیله «بکر بصری» در جنگ صفّین بود. (۱) از امیرمؤمنان علی علیه‏السلام، عثمان، مهاجرین، قنفذ و… نقل حدیث کرده است. و از شخصیت ‏های مورد وثوق و صادق و در جنگ صفین، پرچم‏دار علی علیه‏السلام بود و پس از صفین از سوی آن حضرت والی اصطخر گردید. (۲) وی از جمله یاران حضرت علی علیه‏السلام بود که از نظر ایمان و اعتقاد به ولایتِ حضرت پس از سلمان، ابوذر، مقداد و عمار به شمار آمده است. ابو ساسان و بازگشت به ولایت علی «عبدالملک بن اعین» خدمت امام صادق علیه‏السلام آمد. سؤالاتی کرد و جواب شنید تا این که در بین سؤال‏ها شنیدم که گفت: بنابراین همه مردم، پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله هلاک شدند؟ امام فرمود: به خدا سوگند آری، ای پسر اعین! همه مردم هلاک شدند. عبدالملک گفت: هر که در شرق و غرب بود، هلاک شد؟ امام فرمود: بله، همه هلاک شدند، مگر سه نفر: سلمان، ابوذر و مقداد. سپس چهار نفر دیگر هم به آنان ملحق شدند: ابوساسان، عمار، شتیره و ابوعمره، بنابراین آنان هفت نفر بودند که هلاک نشدند. (۳) البته در بعضی روایت‏ها به جای کلمه هلاکت، ارتداد آمده است که پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله غیر از پنج یا هفت نفر بقیه مردم مرتد شدند.(۴) توضیح هلاکت و یا ارتداد مردم بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله در بعضی احادیث بیان شده است، که مراد این است حق ولایت و خلافت بلافصل امیرالمؤمنین علیه‏السلام را با این که از رسول خدا صلی الله علیه و آله در غدیر خم شنیدند و در آیات و سخنان پیامبر در موارد دیگر متوجه شدند، اما همه پس از رحلت پیامبر سکوت کردند و حق ولایت آن حضرت را فدای مصالح خیالی کردند و خود را از حق، دور نگاه داشتند پس هلاک شدند و یا مرتد گشتند. دلاوری ابو ساسان در صفین چون پرچم ربیعه چه بصری و چه کوفی نخست در دست خالد بن معمر بود، شقیق بن ثور که از ربیعه کوفه بود با خالد از ربیعه بصره، رقابت داشت و بر سر حمل پرچم گروه در میان خود به گفت‏وگو و مجادله پرداختند و سپس اتفاق کردند که پرچم را به دست «ابوساسان» بدهند. وی جوانی رشید و شرافت‏مند بود که پرچم سرخ‏رنگ قبیله را به دست گرفت و به اهتزاز درآورد و شروع به پیشروی کرد، هنگامی که امیرالمؤمنین این حالت را دید، از دلیری و پایداری او خوشش آمد و در حق او قصیده‏ای سرود که یک بیت آن این است: لِمَن رایهٌ حمراءُ یَخفقٌ ظِلُّها إذا قیلَ قَدِّمها حُضَینُ تَقدَّما – این پرچم قرمز چنین به اهتزاز درآمده برای کیست؟ هنگامی که گفته شود به پیش ببر «حصین» آن را به پیش می‏برد. (۵) «حضین بن منذر» می‏ گوید: هنگامی که در صفّین علی علیه‏السلام پرچمی را به من سپرد، فرمود: «ای حضین! به نام خدا پیش برو، و بدان که بر سر تو پرچمی مثل این پرچم سایه نیفکنده است؛ زیرا این پرچم رسول‏اللَّه صلی الله علیه و آله است».(۶) ابو ساسان تسلیم خواست علی در حکمیت پس از آن که معاویه و یارانش، قرآن ها را بر سر نیزه‏ها کردند و سران قبیله‏ های عراق هرکدام نظری دادند که علی علیه‏السلام به جنگ خاتمه داده و صلح کند و به حکمیّت قرآن تن دردهد و یا آن که به جنگ ادامه دهد، حضین (ابو ساسان) از جمله کسانی بود که در حمایت از نظر امیرالمؤمنین و در ادامه جنگ، برخاست و با آن که در میان سران قبیله‏ ها، از همه جوان‏تر و سنّ کمتری داشت، و درباره فضایل امام علی علیه‏السلام سخنانی بیان کرد. (۷) اما سخنان امیرمؤمنان و یاران با وفایش اثر نکرد و با اصرار اشعث بن قیس و قاریان قرآن و هیاهوی دوچهره‏ ها و افراد نادان در سپاه علی علیه‏السلام کار را به حکمیت کشاند، و آنچه نباید بشود، شد. ابو ساسان پس از شهادت امیرمؤمنان وی پس از شهادت امیرالمؤمنین علیه‏السلام از امامت و پیشوایی سبط اکبر، امام حسن مجتبی علیه‏السلام حمایت کرد و او را چون حضرت امیر علیه‏السلام حمایت نمود و از رفتار ناپسند و کج‏ روی‏های معاویه شدیداً انتقاد می ‏نمود. (۸) «حضین بن منذر» به سال ۹۷ یا ۱۰۰ هجری با دلی پر از ایمان به امیرالمؤمنین علیه‏السلام و خاندان اهل‏بیت ‏علیهم‏السلام درگذشت. (۹)

پی نوشت ها:

۱- رجال طوسی، ص ۳۹، ش ۳۱ ؛ وقعه صفین، ص ۲۰۵

۲- تهذیب التهذیب، ج ۲، ص ۳۶۰

۳- معجم رجال الحدیث، ج ۶، ص ۱۲۶

۴- همان (عن ابی‏بصیر قال قلت لابی عبداللَّه علیه‏السلام: ارتد الناس الا ثلاثه ابوذر و سلمان و مقداد)

۵- شرح ابن ابی الحدید، ج ۵، ص ۲۲۶ ؛ وقعه صفین، ص ۲۸۹ و ۲۹۰

۶- وقعه صفین، ص ۳۰۰

۷- وقعه صفین، ص ۴۸۵

۸- شرح بن ابی الحدید، ج ۱۶، ص ۱۷

۹- ر. ک: تهذیب التهذیب، ج ۲، ص ۳۶۰ ؛ قاموس الرجال، ج ۳، ص ۵۶۹

منبع : سید اصغر ناظم‏ زاده قمی، اصحاب امام علی، ج ۱